EN 10204, metal ürünlerde üreticinin alıcıya verdiği muayene belgelerinin tiplerini tanımlar. 2.1 yalnız uygunluk beyanıdır, 2.2 aynı üretim yönteminden alınmış genel test sonuçlarını içerir, 3.1 teslim edilen partinin kendisinden alınmış numunelerin sonuçlarını içerir ve üreticinin üretimden bağımsız muayene yetkilisince onaylanır, 3.2 ise buna ek olarak alıcının ya da onun belirlediği bağımsız kuruluşun onayını taşır. Hangi tipin isteneceği siparişte yazılmalıdır.
Mal kabulde rulo sac gelir, irsaliyenin arkasında iki sayfalık bir belge vardır: üstte «Inspection certificate EN 10204 3.1», altta döküm numaraları, kimyasal analiz ve çekme testi sonuçları. Çoğu fabrikada bu belge okunmadan dosyaya kaldırılır. Altı ay sonra müşteri bir çatlak şikayetiyle gelip «bu parçanın malzeme sertifikası» dediğinde dosya açılır ve iki sorun çıkar: hangi rulonun hangi sertifikaya ait olduğu belli değildir, belgedeki değerler de siparişte istenen kaliteyle hiç karşılaştırılmamıştır.
Sertifika, ancak okunduğunda ve doğru lota bağlandığında işe yarar. Aşağıda önce belge tiplerinin ne anlattığı, sonra mal kabulde bir 3.1 sertifikasının nasıl kontrol edileceği adım adım gösteriliyor.
Tam boyutİçindekiler
- EN 10204 nedir, hangi belge tiplerini tanımlar?
- Hangi durumda hangi sertifika istenmeli?
- 3.1 sertifikada neler kontrol edilir?
- Örnek: üç rulo, iki döküm numarası. Sertifika nasıl eşleştirilir?
- Sertifikadaki değer sınıra çok yakınsa ne yapılır?
- Müşteri parçanın sertifikasını isterse nasıl bulunur?
- Malzeme sertifikasında sık yapılan hatalar
- PakERP One'da sertifika lot ile nasıl eşleşir?
- Sık sorulan sorular
EN 10204 nedir, hangi belge tiplerini tanımlar?
EN 10204, metal ürünlerin siparişinde üreticinin vereceği muayene belgelerinin türlerini tanımlayan Avrupa standardıdır; Türkiye'de TS EN 10204 olarak yayımlanmıştır. Standart malzemenin özelliklerini değil, belgenin kim tarafından, hangi muayeneye dayanarak düzenlendiğini tanımlar.
Tipler iki kavrama dayanır. Spesifik olmayan muayene: üretici kendi yöntemine göre, teslim edilen partiden olmak zorunda olmayan ama aynı üretim sürecinden gelen ürünler üzerinde yapar. Spesifik muayene: teslim edilecek ürünler ya da bunların parçası olduğu test birimleri üzerinde, siparişteki şartlara göre yapılır.
| Tip | Belge | İçerik | Kim onaylar |
|---|---|---|---|
| 2.1 | Sipariş uygunluk beyanı | Ürünün siparişe uygun olduğu beyanı, test sonucu yok | Üretici |
| 2.2 | Test raporu | Uygunluk beyanı ve spesifik olmayan muayene sonuçları | Üretici |
| 3.1 | Muayene belgesi 3.1 | Teslim edilen partiye ait spesifik muayene sonuçları | Üreticinin üretim biriminden bağımsız yetkili muayene temsilcisi |
| 3.2 | Muayene belgesi 3.2 | Spesifik muayene sonuçları, ortak onaylı | Üreticinin bağımsız muayene temsilcisi ve alıcının yetkili temsilcisi ya da mevzuatın belirlediği muayene kuruluşu |
Pratik fark şudur: 2.2'deki değerler «biz genelde böyle üretiriz» der; 3.1'deki değerler «sizin aldığınız bu döküm böyle çıktı» der. İzlenebilirlik isteyen müşteriler bu yüzden çoğunlukla 3.1 ister.
Hangi durumda hangi sertifika istenmeli?
Belge tipi siparişte yazılmalıdır; yazılmazsa tedarikçi kendi standart belgesini gönderir ve sonradan 3.1 istemek çoğu zaman mümkün olmaz ya da ek ücret çıkarır.
- 2.1 ya da 2.2: emniyet ve izlenebilirlik şartı olmayan genel imalat; bağlantı elemanı olmayan basit sac parçalar, iç kullanım aparatları.
- 3.1: otomotiv yan sanayi, basınçlı ekipman, yapısal çelik, müşterinin malzeme izlenebilirliği istediği her iş. Seri üretimde en sık istenen tiptir.
- 3.2: müşteri ya da mevzuat bağımsız bir muayene kuruluşunun tanıklığını istediğinde; savunma, enerji, gemi inşa gibi alanlarda daha sık görülür. Hazırlanması zaman alır, teslim süresini uzatır.
Müşterinizin istediği tip, sizin tedarikçinizden isteyeceğiniz tipi belirler. Müşteri parçanız için 3.1 istiyorsa, hammaddeyi 2.2 ile almak sonradan kapatılamayacak bir açık bırakır. Bu şart, satış siparişindeki teknik şartların satınalma siparişine aktarılmasıyla yönetilir.
Mal kabulde sertifika kontrolünü hızlandırmanın en kolay yolu, her malzeme kalitesi için siparişte istenen değerleri tek sayfalık bir kontrol kartına yazmaktır. Kontrol eden kişi sertifikayı karttaki satırlarla yan yana koyar; karar birkaç dakika sürer ve kimin neye bakarak onay verdiği bellidir.
3.1 sertifikada neler kontrol edilir?
Mal kabulde sertifika üç soruyla kontrol edilir: belge bu malzemeye mi ait, istenen tipte mi, değerler siparişteki şartları karşılıyor mu?
- Belge tipi: başlıkta EN 10204 ve tip numarası yazıyor mu? Üzerinde yalnız «sertifika» yazan ve tip belirtmeyen belge kabul edilmez.
- Kimlik bilgileri: tedarikçi, sipariş numarası, ürün tanımı, malzeme kalitesi ve uygulanan standart siparişle aynı mı?
- Ölçü: kalınlık, genişlik, kaplama varsa kaplama sınıfı siparişle aynı mı?
- Döküm numarası: sertifikadaki döküm numaraları rulo etiketlerindekilerle birebir tutuyor mu?
- Kimyasal analiz: her element siparişte belirtilen aralıkta mı?
- Mekanik değerler: akma, çekme dayanımı ve uzama siparişteki aralıklarda mı? Numune yönü ve ölçü boyu belirtilmiş mi?
- Onay: belge, üretim biriminden bağımsız yetkili kişi tarafından onaylanmış mı (imza, kaşe ya da elektronik onay)?
Uyuşmazlık varsa lot karantinaya alınır ve tedarikçiden yazılı açıklama istenir. Sertifikası gelmemiş lot da aynı yolu izler; belge gelene kadar serbest bırakılmaz. Karantina akışı mal kabulde karantina yazısında anlatılıyor.
Örnek: üç rulo, iki döküm numarası. Sertifika nasıl eşleştirilir?
Temsili bir mal kabul: bir preshaneye soğuk haddelenmiş derin çekme sacı, 1,5 mm, üç rulo halinde geldi. Siparişte 3.1 sertifika ve şu kabul aralıkları yazılı (aralıklar bu örnek için varsayılmıştır; kendi siparişinizde malzeme standardının güncel değerlerini kullanın): akma en fazla 210 MPa, çekme 270 ile 350 MPa arası, uzama en az yüzde 38.
| Rulo etiketi | Döküm no (etikette) | Sertifikada var mı | Akma / Çekme / Uzama | Karar |
|---|---|---|---|---|
| R-1 | D51207 | Var | 178 / 302 / %41 | Uygun |
| R-2 | D51207 | Var | 178 / 302 / %41 | Uygun |
| R-3 | D51388 | Yok | Belge yok | Karantina, sertifika istenir |
Bu tabloda iki ders vardır. Birincisi, aynı dökümden gelen iki rulo aynı sertifika satırına bağlanır; sertifika döküm başınadır, rulo başına değil. İkincisi, irsaliyedeki toplam miktar tutuyor diye üçüncü rulonun da uygun olduğu varsayılmaz. Tedarikçi genellikle eksik döküm için ek sertifika gönderir; gelene kadar R-3 üretime verilmez.
Eşleştirmenin kaydı şöyle tutulur: her rulo kendi lot numarasını alır, lot kaydında tedarikçinin rulo numarası (karşı lot) ve döküm numarası yazılır, sertifika belgeye eklenir. Bu kaydın ayrıntısı karşı lot ve döküm no yazısında anlatılıyor.
Sertifikadaki değer sınıra çok yakınsa ne yapılır?
Değer siparişteki aralığın içindeyse malzeme kabul edilir; ama sınıra çok yakın değerler, prosesinizde dikkat edilmesi gereken bir bilgi taşır. Örneğin derin çekme sacında uzama değeri alt sınıra çok yakınsa, aynı kalıpta önceki rulolarda görülmeyen çatlaklar ortaya çıkabilir.
Bu durumda yapılabilecekler şunlardır:
- Lot, «şartlı kabul» olarak işaretlenip üretimde ilk parçalar daha sık kontrol edilir.
- Kalıphane ve ayarcı bilgilendirilir; çatlak ya da yırtılma riski taşıyan operasyonlarda ilk parça kontrolü sıklaştırılır.
- Aynı tedarikçiden gelen dökümlerde değerler zaman içinde izlenir. Değerler sürekli sınıra yaklaşıyorsa tedarikçiyle siparişteki aralık ya da malzeme kalitesi yeniden konuşulur.
Sertifikadaki değerin gerçekten ölçülmüş bir değer olup olmadığı da sorulabilir. Şüphe varsa, örneğin aynı değerler farklı dökümlerde birebir tekrar ediyorsa, kendi numunenizi akredite bir laboratuvarda test ettirmek tedarikçi değerlendirmesinin bir parçasıdır. Bu kontrol düzenli değil, belirli aralıklarla ya da şüphe halinde yapılır.
Sertifikaların ne kadar saklanacağını müşteri şartları ve kendi kalite sisteminiz belirler. Otomotiv müşterileri çoğunlukla parçanın üretimde kaldığı süreyi ve sonrasındaki belirli bir dönemi kapsayan saklama ister; süreyi müşterinin tedarikçi el kitabından kontrol edin.
Müşteri parçanın sertifikasını isterse nasıl bulunur?
Parçanın lotundan geriye doğru inerek: mamul lotu, bu lotu üreten iş emri, iş emrinde tüketilen hammadde lotu, o lotun döküm numarası ve alış irsaliyesine ekli sertifika. Zincirin bir halkası eksikse sertifika ancak tahminle bulunur.
Burada sık görülen bir sorun, üretimde hammadde lotunun hiç kaydedilmemesidir. Mal kabulde her rulo ayrı lot almış ama prese hangi rulonun takıldığı yazılmamışsa, o gün depoda bulunan tüm ruloların sertifikalarını göndermek gerekir. Müşteri bunu çoğu zaman kabul etmez. Geriye izlemenin nasıl kurulduğu geriye ve ileriye izlenebilirlik yazısında.
Bazı müşteriler hammadde sertifikasının yanında kendi parçanız için bir uygunluk belgesi de ister. Bu belge, sizin final kontrol sonuçlarınızı ve hammadde sertifikasına yapılan atfı içerir; hammadde sertifikasının yerini tutmaz.
Malzeme sertifikasında sık yapılan hatalar
- Siparişte belge tipini yazmamak: 3.1 istenen bir iş için 2.2 gelir.
- Sertifikayı okumadan dosyalamak: değerler siparişle hiç karşılaştırılmaz.
- Döküm numarasını lot kaydına yazmamak: sertifika ile rulo arasındaki bağ yalnız kağıt klasörde kalır.
- Kopyalanmış ya da başka siparişe ait belgeyi kabul etmek: sipariş numarası ve tarih kontrol edilmez.
- Sertifikasız lotu «sonra gelir» diye üretime vermek: belge gelmezse üretilen parçaların izlenebilirliği kaybolur.
- Fasonda dönüşen malzemeyi unutmak: ısıl işlem ya da kaplama gören parçada fasoncunun kendi raporu da sertifika zincirine eklenmelidir.
PakERP One'da sertifika lot ile nasıl eşleşir?
PakERP One sertifikadaki değerleri okumaz ve karşılaştırmaz; bu kontrol mal kabulde insan tarafından yapılır. Program, kontrolün sonucunu ve sertifikanın kendisini doğru lota bağlar.
- 202 Alış İrsaliyesi: satırda Lot No, Karşı Lot, Döküm No ve Rulo sütunları vardır; lot takipli kartta doldurulur.
- Çoklu Lot Girişi: bir satırda gelen birden çok rulo için satır sağ tık menüsünden açılır; her rulo ayrı lot ve ayrı karşı lot numarası alır.
- Mal kabul etiketi: 100×120 mm, her lot ayrı sayfa; lot barkodu ve UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları.
- Evrak ekleri: sertifika PDF'i irsaliyenin «Ekler» sekmesine eklenir.
- Lot durumu ve 8128 Kalite Kontrol: sertifikası eksik ya da uyuşmayan lot karantinaya ya da blokeye alınır; giriş muayenesi kalite kontrol ekranında kayda geçer ve muayeneden Kalite Raporu / CoA PDF çıktısı alınabilir.
- 8135 İzlenebilirlik: mamul lotundan hammadde lotuna, karşı lot ve döküm numarasına, oradan alış irsaliyesine ve ekli sertifikaya inilir.
Program ücretsizdir. Lot ve stok ekranları stok modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Menşe Şahadetnamesi, A.TR ve EUR.1 Ne Zaman Gerekir?.