İyi bir cari hesap takip programı bakiyeyi değil, bakiyeyi oluşturan açık faturaları gösterir: hangi belgenin ödendiği, hangisinin kaç gündür geciktiği, dövizli caride kur farkının ne kadar tuttuğu tek ekranda görünür. Üretim firması için ayrıca faturanın irsaliyeye ve siparişe bağlı olması gerekir. Seçerken FIFO açık kalem, vade hesabı, mutabakat, yaşlandırma ve muhasebe bağlantısına bakılır.
Bankaya 184.500 TL havale düşmüş, açıklamada yalnız firma adı var. Müşterinin o ay kesilmiş dört faturası, geçen aydan kalan bir de iade faturası var. Para hangisini kapatıyor? Muhasebe bunu sormak için müşteriyi arar, müşterinin muhasebecisi izindedir, havale iki gün "tanımsız" bekler. Bu arada satış ekibi aynı müşteriye yeni sipariş için onay ister.
Cari hesap takip programının asıl işi bu soruyu beklemeden cevaplamaktır. Bakiye her programda çıkar; fark, bakiyenin arkasındaki belgelerin ne kadar hızlı ve doğru okunduğundadır. Cari takibin mantığını, FIFO kapamayı ve kur farkını cari hesap takibi rehberinde anlattık. Aşağıda konu program seçimi: hangi özellik şart, hangi seçenek hangi firmaya uyar, demoda neye bakılır.
Tam boyutİçindekiler
Cari hesap takip programı ne işe yarar?
Cari hesap takip programı, müşteri ve tedarikçilerle olan borç alacak ilişkisini belge belge tutar ve bunu vade, gecikme ve bakiye olarak raporlar. Kısaca kime ne kadar borçlu olduğunuzu, kimin size ne zamandan beri borçlu olduğunu söyler.
Gündelik kullanımda dört soruya cevap vermesi beklenir:
- Bakiye ne? Cari bazında, para birimi bazında ve istenen tarih itibarıyla.
- Hangi faturalar açık? Tahsilatlar hangi faturaları kapattı, hangileri kısmen ödendi.
- Ne kadar gecikti? Vadesi geçen tutar, gecikme günü, bugün vadesi dolanlar.
- Kime ne ödenecek? Tedarikçi tarafında vadesi gelen borçlar ve ödeme planı.
Bu dört sorudan ilki her programda vardır. İkinci ve üçüncüsü programdan programa çok değişir; seçimi asıl belirleyen de onlardır.
Kimin kullanacağı da baştan düşünülmeli. Muhasebe ekstreyi okur, satış ekibi müşterisinin vadesi geçen tutarını sorar, sevkiyat "bu müşteriye mal çıkabilir mi" diye bakar, patron haftada bir toplam alacağı görmek ister. Aynı veriyi dört farklı kişinin dört farklı ekranda görebilmesi, programın yetki ayarıyla ilgilidir: satış elemanı bakiyeyi görebilir ama tahsilat fişi giremez, sevkiyat yalnız uyarıyı görür.
Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Aşağıdaki liste, demoda tek tek denenebilecek maddelerden oluşur. "Var" cevabı yetmez; her birini kendi verinize benzer bir örnekle deneyin.
| Özellik | Neden gerekli | Demoda nasıl denenir |
|---|---|---|
| FIFO açık kalem | Tahsilatın en eski faturayı kapattığını gösterir, gecikme belge bazında hesaplanır | Üç fatura ve bir kısmi ödeme girin, ekstrede hangi faturanın açık kaldığına bakın |
| Vade hesabı | Ödeme koşulundan vadeyi kendisi bulur | Fatura tarihini değiştirin, vade de değişiyor mu |
| Gecikme günü ve renk | Ekstreye bakan kişi neye öncelik vereceğini görür | Vadesi geçmiş ve bugün dolan bir fatura girin |
| Döviz bakiye | Euro müşteride TL bakiye yanıltır | EUR fatura, TL tahsilat girin; döviz bakiyesi kapanıyor mu |
| Yaşlandırma | Alacağın yaşını kovalara ayırır | Raporu geçmiş bir tarihle alın |
| Mutabakat çıktısı | Karşı tarafa açık kalem listesiyle gider | Tek cari için mutabakat yazdırın |
| Kaynak belgeye gitme | Ekstredeki satırdan faturaya, faturadan irsaliyeye geçiş | Ekstre satırına çift tıklayın |
| Muhasebe bağlantısı | 120/320 alt hesabına kendiliğinden kayıt | Faturayı onaylayıp fişe bakın |
Listeye bir madde daha eklenebilir: Excel'e aktarma. Program ne kadar iyi olursa olsun, mali müşavir ya da patron bir gün listeyi Excel'de isteyecektir. Aktarılan dosyada tarihlerin tarih, tutarların sayı olarak gelmesi gerekir; metin olarak gelen tutarlar toplanmaz.
Cari takibinde sorun çoğunlukla programdan değil, kart açma disiplininden çıkar. Vade günü, para birimi ve vergi numarası eksik açılan kartlar, en iyi programda bile yanlış ekstre üretir. Geçişin ilk haftası kartları tamamlamaya ayrılırsa sonraki aylarda bu iş tekrar edilmez.
Excel, ön muhasebe, ayrı program ya da ERP: hangisi uygun?
Kısa cevap: cari sayısı ve belge akışı arttıkça Excel'den uzaklaşmak gerekir; üretim yapan firmada cari takibin ERP içinde olması en az iş çıkaran yoldur. Seçeneklerin artısı eksisi şöyledir.
- Excel tablosu: hemen başlanır, esnektir. Ama tahsilatın hangi faturayı kapattığını elle işaretlemek gerekir, iki kişi aynı dosyada çalışamaz, geçmiş bir tarihteki bakiye yeniden üretilemez.
- Ön muhasebe programı: fatura, cari, kasa ve banka tek yerdedir; küçük ticari firmaya çoğu zaman yeter. Sınırı, faturanın arkasındaki irsaliye, sipariş ve sevkiyatı göstermemesidir.
- Ayrı küçük cari programı: tek işe odaklıdır, öğrenmesi kolaydır. Fatura başka programdan aktarılmak zorunda kalır; aktarım unutulduğu gün bakiye yanlıştır.
- ERP içinde cari modülü: fatura satıştan, satınalmadan, fasondan kendiliğinden düşer. İlk kurulumu daha uzundur, kart ve tanımların düzgün açılması gerekir.
Ön muhasebenin üretim firmasında nerede yetmediğini ön muhasebe programı yeter mi yazısında ayrıca ele aldık.
Üretim firmasında cari takibi neden farklıdır?
Üretim firmasında cari bakiyenin arkasında yalnız fatura yoktur. Sevk edilip henüz faturalanmamış irsaliye, fasoncuya giden mal, iade gelen kasa, ay sonu toplu kesilen fatura bakiyeyi dolaylı olarak etkiler.
Üç örnek:
- Toplu fatura: Ay boyunca 14 irsaliyeyle giden mal ayın son günü tek faturaya çevrilir. Müşteri "bu tutar neden bu kadar" diye sorduğunda faturadan irsaliyelere inmek gerekir.
- Fasoncu: Kaplamacının carisinde yalnız işçilik faturası vardır; mal stokta izlenir. İkisi aynı ekstrede karışırsa fasoncuya olan borç şişkin görünür.
- Hem müşteri hem tedarikçi: Sac aldığınız servis merkezine hurda satıyorsanız iki ayrı kart açmak mahsuplaşmayı unutturur.
- Avans: Kalıp ya da büyük parti için alınan sipariş avansı, fatura kesilene kadar carinin alacak tarafında bekler. Program avansı bir sonraki faturaya karşı kapatmıyorsa müşteri hem borçlu hem alacaklı görünür.
Bu yüzden üretim firmasında cari programının belge zincirini göstermesi, yalnız tutarı göstermesinden daha önemlidir. Alacağın yaşına göre nasıl önceliklendirileceğini alacak yaşlandırma yazısında anlattık.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
Satıcıya ya da demo hesabına şu soruları sırayla sorun. Her birinin cevabı ekranda gösterilebilir olmalı.
- Kısmi ödemede hangi faturanın açık kaldığını ekstrede görebiliyor muyum?
- Ödeme şekli girilmemiş caride vadeyi neye göre hesaplıyorsunuz?
- Euro faturayı TL tahsil ettiğimde döviz bakiyesi ve TL bakiye ayrı ayrı görünüyor mu?
- Geçen yılın 31 Aralık tarihli bakiyesini ve açık kalemlerini bugün yeniden alabilir miyim?
- Ekstredeki bir satırdan faturaya, oradan irsaliyeye kaç tıkla geçerim?
- Tahsilat ve tediye girildiğinde muhasebe fişi kendiliğinden oluşuyor mu?
- Satış elemanı yalnız kendi müşterilerinin bakiyesini görebilir mi?
- Eski programdaki cari kartları ve açık bakiyeleri nasıl taşırım?
Dördüncü soru en çok atlananıdır. Geçmiş tarihli bakiyeyi yeniden üretemeyen program, yıl sonu mutabakatında farkın nereden geldiğini bulmayı zorlaştırır. Mutabakatın adımları için cari mutabakat rehberine bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
Program seçiminden çok, programa geçişte yapılan hatalar cari takibini bozar.
- Açılış bakiyesini tek satır girmek: "Müşteri A: 740.000 TL" diye girilen bakiyenin vadesi yoktur; ilk yaşlandırma raporu anlamsız çıkar. Açık faturaları tek tek taşımak bir iki gün daha sürer, karşılığında ilk haftadan doğru liste alınır.
- Vade alanını boş bırakmak: Vadesiz fatura hiçbir zaman "gecikmiş" görünmez.
- Aynı firmaya iki kart: Vergi numarasıyla arama yapmadan kart açılırsa bakiye ikiye bölünür.
- Tahsilatı yanlış cariye yazıp düzeltme kaydıyla kapatmak: Bir yıl sonra kimse o satırı açıklayamaz. Doğrusu yanlış kaydı iptal edip doğru cariye yeniden girmektir.
- Dövizli cariyi TL bakiyeyle izlemek: Döviz bakiyesi kapanmış bir caride kalan TL tutar çoğu zaman tahsil edilecek para değil, kapatılmamış kur farkıdır.
- Raporu yalnız ay sonunda almak: Vadesi geçenler listesi haftalık bakıldığında işe yarar; ayda bir bakılan liste tahsilat için geç kalmış listedir.
PakERP One'da cari hesap takibi
PakERP One'da cari takip ayrı bir program değil, Finans modülünün parçasıdır; faturalar satış, satınalma ve fason ekranlarından kendiliğinden düşer. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
- 801 Cari Kartlar: vergi numarası, ödeme şekli ya da vade günü, para birimi, satış elemanı, fasoncu işareti ve muhasebe hesabı. Muhasebe sekmesi 120/320 altında sıradaki boş kodu önerir. Kartlar "İçeri Aktar ▾" ile Excel şablonundan toplu yüklenebilir.
- 802 Cari Ekstre: FIFO açık kalem; her satırda kalan tutar ve gecikme günü, vadesi geçen satır kırmızı, bugün vadeli satır sarı. Satırda sağ tık "Kaynağa Git" belgeyi açar.
- 803 Vade Analizi / Yaşlandırma: açık kalemleri vade kovalarına dağıtır, geçmiş tarihle alınabilir.
- 851 Cari Konsol: dövizli caride defter bakiyesi, güncel kurla gerçek bakiye ve kur farkı kalıntısı ayrı kartlarda.
- 805 Cari Mutabakat ve 808 Ödeme / Tahsilat Planı: mutabakat çıktısı, vadeye göre ödeme ve tahsilat listesi.
- 855 Tahsilat ve 856 Tediye Fişi: kaydedince onay sorulur; onayda cari, kasa / banka ve muhasebe fişi birlikte oluşur.
Ekranların tanıtımı finans modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Tahsilat Takibi Nasıl Yapılır? Vade ve Hatırlatma Planı, Fatura ile Ödeme Eşleştirme: Açık Kalem Kapatma, İhracat Takip Programı Seçerken Neye Bakılır?, Satış Takip Programı: Sipariş, Sevk, Fatura ve Tahsilat.