Cari mutabakat, bir müşteri ya da tedarikçiyle belirli bir tarihteki bakiyenin iki tarafın kayıtlarında aynı olduğunun yazılı olarak teyit edilmesidir. Bakiye, tarih ve borç ya da alacak yönü bir mutabakat mektubuyla karşı tarafa gönderilir; karşı taraf "mutabıkız" ya da "mutabık değiliz" diye cevap verir. Bakiye tutmazsa son mutabık tarihten başlanarak iki ekstre karşılaştırılır, fark tutarı belge belge açıklanır.
Ocak'ın ikinci haftası. Rulo sac aldığınız tedarikçiden gelen mutabakat mektubunda 31 Aralık bakiyesi 871.050 TL alacak yazıyor. Sizin defterinizde aynı tedarikçiye borç 842.300 TL. Aradaki 28.750 TL'nin hangi belgelerden geldiğini bulmadan mektubu imzalayamazsınız; imzalamazsanız da bağımsız denetçi ya da mali müşavir dosyayı kapatamaz.
Mutabakat, iki firmanın aynı ilişkiyi aynı rakamla gördüğünü kayıt altına almaktır. Çoğu firma bunu yıl sonunda bir kez ve aceleyle yapar. Oysa farkın en kolay bulunduğu an, hareketlerin taze olduğu andır. Aşağıda mektubun içeriği, farkı bulmanın sırası, örnek bir fark tablosu ve dövizli carilerde dikkat edilecekler var.
Tam boyutİçindekiler
- Cari mutabakat nedir, ne zaman yapılır?
- Mutabakat mektubunda neler yazmalı?
- Bakiye tutmazsa fark nasıl bulunur?
- Örnek: 28.750 TL'lik fark nasıl açıklanır?
- Dövizli carilerde mutabakat nasıl yapılır?
- Fark bulunduktan sonra kim, neyi düzeltir?
- Mutabakat öncesi kontrol listesi
- PakERP One'da cari mutabakat nasıl yapılır?
- Sık sorulan sorular
Cari mutabakat nedir, ne zaman yapılır?
Cari mutabakat, belirli bir tarih için bakiyenin karşı tarafça yazılı teyit edilmesidir. En yaygın zaman yıl sonudur, çünkü bilanço bu bakiyelerle kapanır ve bağımsız denetimde dış teyit istenir. Ama yalnız yıl sonuna bırakmak, on iki aylık farkı tek seferde açıklamaya çalışmak demektir.
Makul bir takvim şöyledir:
- Aylık: en büyük beş on müşteri ve tedarikçi, özellikle sürekli sevkiyat yapılan ana sanayi müşterileri ve hammadde tedarikçileri.
- Üç ayda bir: fasoncular, nakliyeciler, bakım firmaları gibi düzenli hareketi olan cariler.
- Yıl sonu: bakiyesi olan tüm cariler. Bakiyesi sıfır olan carilere mektup göndermek çoğu zaman gerekmez; ama yıl içinde yüksek hacim olduysa sıfır bakiyenin de teyidi istenebilir.
Bakiye mutabakatından ayrı olarak bir de Ba-Bs mutabakatı vardır: ay bazında belge adedi ve KDV hariç tutarın teyididir. İkisi farklı soruları cevaplar; Ba-Bs tarafı için Form Ba ve Bs yazısına bakabilirsiniz.
Mutabakat mektubunda neler yazmalı?
Mektup, karşı tarafın tek bakışta neyi onayladığını anlayacağı kadar açık olmalıdır: tarih, tutar, yön ve cevap şekli. Eksik yazılan mektup, "hangi tarihe göre?" ya da "bu tutar borç mu alacak mı?" sorusuyla geri döner.
| Alan | Neden gerekli? | Örnek |
|---|---|---|
| Mutabakat tarihi | Bakiye bir güne aittir | 31.12 itibarıyla |
| Bakiye ve yönü | Borç ve alacak karışmasın | 842.300,00 TL, firmanız lehine alacak |
| Tutarın yazıyla gösterimi | Hane hatasını önler | Sekizyüzkırkikibinüçyüz TL |
| Döviz bakiyesi | Dövizli carilerde asıl teyit dövizdir | 21.400,00 EUR |
| Açık kalem ekstresi | Fark çıkarsa karşı taraf hemen bakar | Ekte son 3 ayın hareketleri |
| Cevap kutuları | Mutabıkız / mutabık değiliz | İşaretlenip kaşe imzayla döner |
| İletişim kişisi | Fark için kimin aranacağı | Muhasebe, ad ve e-posta |
"Belirtilen sürede cevap verilmezse mutabık sayılırsınız" cümlesi mektuplarda yaygındır. Bu cümleye güvenip cevap gelmeyen carileri kapalı saymayın; cevapsız mektubu takip etmek, ileride çıkacak bir uyuşmazlıkta elinizde imzalı belge olmasını sağlar.
Mutabakatta en çok zaman alan iş farkı bulmak değil, mektubun doğru kişiye ulaşmasıdır. Cari kartta satış temsilcisinin e-postası kayıtlıysa mektup bir masada bekler. Yıl sonundan önce büyük carilerin muhasebe iletişim bilgisini güncellemek, Ocak ayındaki takip yükünü belirgin biçimde azaltır.
Bakiye tutmazsa fark nasıl bulunur?
Fark, iki ekstrenin son mutabık olunan tarihten itibaren satır satır karşılaştırılmasıyla bulunur. Rastgele belge aramak yerine aşağıdaki sıra izlenirse çoğu fark yarım saatte açıklanır.
- Tarihi ve yönü kontrol edin. İki taraf aynı güne mi bakıyor? Bir taraf borç, diğeri alacak yazdığında tutarlar aynı olsa bile işaret ters görünebilir.
- Başlangıç noktasını sabitleyin. En son mutabık olunan tarih (örneğin 30 Haziran) iki tarafta da aynı bakiyeyi göstermeli. Göstermiyorsa fark daha eskidir; oradan başlayın.
- Fark tutarının kendisini arayın. Farka eşit tek bir belge var mı? Yoksa farkın yarısına eşit bir belge (yanlış yöne yazılmış kayıt) ya da iki katı (mükerrer) var mı?
- Yoldaki kalemlere bakın. Ay sonunda kesilen fatura, karşı tarafa ertesi gün ulaşan havale ya da çek, iki kayıt arasında tarih farkı yaratır.
- Fiyat farkı, iade ve kur farkı faturalarını ayırın. Bunlar en çok "biz kabul etmedik" diye bir tarafta kayıtsız kalan belgelerdir.
- Mükerrer ve iptal kayıtlarını arayın. Aynı belge numarası iki kez girilmiş mi, iptal edilen belge karşı tarafta duruyor mu?
- Farkı yazılı açıklayın. Her kalem için "bizde var, sizde yok" ya da tersini belge numarasıyla yazıp karşı tarafa gönderin.
Örnek: 28.750 TL'lik fark nasıl açıklanır?
Girişteki rulo sac tedarikçisine dönelim. Rakamlar temsilidir. Tedarikçinin bildirdiği alacak 871.050 TL, sizin kayıtlarınızdaki borç 842.300 TL; fark 28.750 TL ve tedarikçinin rakamı daha yüksek.
| Kalem | Açıklama | Farka etkisi (TL) |
|---|---|---|
| 31.12 tarihli fatura | Tedarikçi kesti, sizde Ocak'ta kayda alındı | +18.400 |
| Fiyat farkı faturası | Rulo fiyat artışı için kesildi, satınalma kabul etmediği için kaydedilmedi | +14.350 |
| İade faturası | Hatalı kalınlıktaki rulo için sizin kestiğiniz iade, tedarikçide kayıtlı değil | +4.000 |
| Mükerrer kayıt | Bir fatura sizde iki kez girilmiş | -8.000 |
| Toplam | 28.750 |
Bu dört kalemin her biri ayrı bir iş doğurur. Yolda olan fatura için düzeltme gerekmez; yalnız açıklama yeter. Mükerrer kayıt sizin tarafta silinir. İade faturasının tedarikçiye ulaşıp ulaşmadığı sorulur. Fiyat farkı ise muhasebe değil satınalma konusudur: anlaşmazlık çözülene kadar mektup "mutabık değiliz" olarak döner ve not düşülür. Fiyat anlaşmalarının belgeye nasıl bağlanacağı için satınalma sözleşmesi takibi yazısına bakabilirsiniz.
Dövizli carilerde mutabakat nasıl yapılır?
Dövizli carilerde asıl mutabakat döviz bakiyesi üzerinden yapılır; TL bakiye ikinci sıradadır. Karşı taraf 21.400 EUR borcunuz olduğunu söylüyorsa ve sizde de 21.400 EUR görünüyorsa iki taraf mutabıktır, TL karşılıkları farklı kurlarla hesaplandığı için tutmayabilir.
Burada sık görülen bir tuzak var: döviz bakiyesi sıfırlanmış, yani borç tamamen ödenmiş bir caride TL bakiye kalmaya devam eder. Fatura bir kurdan, ödeme başka bir kurdan işlendiği için ortaya çıkan bu tutar gerçek bir alacak ya da borç değildir; kapatılmamış kur farkıdır. Mektupta bu cariyi borçlu gibi göstermek karşı taraftan anlamsız bir itiraz alır. Önce dönem sonu değerlemesi ve kur farkı kaydı yapılır, sonra mektup gönderilir. Değerlemenin adımları ay sonu kur değerlemesi yazısında, kur farkının kaynağı ise dövizli cari ve kur farkı yazısında anlatılıyor.
Fark bulunduktan sonra kim, neyi düzeltir?
Hatalı kayıt hangi taraftaysa düzeltme orada yapılır; diğer taraf yalnız açıklamayı kayıt altına alır. Mektubu muhasebe gönderir ama farkın sahibi her zaman muhasebe değildir.
- Eksik ya da fazla belge: muhasebe düzeltir. Eksik fatura girilir, mükerrer kayıt iptal edilir. Kapanmış bir döneme dokunmak gerekiyorsa karar mali müşavirle verilir; çoğu zaman düzeltme açık dönemde yapılır ve açıklamaya ilgili belge yazılır.
- Fiyat ve miktar anlaşmazlığı: satış ya da satınalma çözer. Teslim edilen 4,2 ton yerine 4,0 ton faturalanması, iskonto oranının uygulanmaması gibi konular ekstreden değil, irsaliye ve sözleşmeden kanıtlanır.
- Kalite iadesi ve fire kesintisi: kalite birimi tutanağı ve iade faturasını tamamlar; belge karşı tarafa ulaşmadan mutabakat kapanmaz.
- Küçük kuruş farkları: yuvarlamadan doğan birkaç liralık farkların nasıl kapatılacağı bir kez kararlaştırılır ve her cari için aynı uygulanır.
Fark kapatıldıktan sonra mektup yeniden imzaya gönderilir. Düzeltmenin hangi belgeyle yapıldığını mutabakat kaydının not alanına yazmak, bir sonraki yıl aynı sorunun neden çıkmadığını ya da neden yeniden çıktığını görmeyi sağlar.
Mutabakat öncesi kontrol listesi
- Tüm faturalar, iadeler ve tahsilat ile ödemeler mutabakat tarihine kadar girildi mi?
- Ay sonunda kesilen faturaların listesi büyük carilerle paylaşıldı mı?
- Cari kartlarda e-posta adresi muhasebe birimine mi ait, yoksa satış temsilcisine mi?
- Dövizli carilerde değerleme yapıldı mı, döviz bakiyesi sıfır olup TL bakiye taşıyan cari kaldı mı?
- Bir önceki mutabakatta "mutabık değiliz" dönen cariler için açıklama kapatıldı mı?
- Çek ve senetler: ciro edilen ya da bankaya verilen evrak, cari hareketine doğru tarihle işlendi mi? Ayrıntı için çek senet takibi.
Mutabakat gönderilen her carinin durumu bir listede izlenmelidir: hazırlandı, gönderildi, mutabık, mutabık değil. Bu liste olmadan yüzlerce mektubun hangisinin döndüğü takip edilemez.
PakERP One'da cari mutabakat nasıl yapılır?
PakERP One'da mutabakat 805 Cari Mutabakat ekranında kayıt olarak tutulur; bakiye ekstreden otomatik gelir, durum ve cevap takip edilir.
- 805 Cari Mutabakat formu: cari ve mutabakat tarihi seçilince "Bizim Bakiye" ile dönem borç ve alacak toplamı kendiliğinden dolar. Tür bakiye ya da BA / BS mutabakatı olarak seçilir. Gönderim e-postası, gönderim ve cevap tarihi, karşı taraf bakiyesi ve itiraz açıklaması aynı formda tutulur.
- Toplu Mutabakat Hazırla: tarih, tür, cari türü (müşteri, tedarikçi), cari grubu, borç ya da alacak bakiyeliler ve tutar eşiğiyle süzülür. Bakiyesi sıfır olan cariler atlanır, aynı tarihte kaydı olan cariye ikinci kayıt açılmaz. Formlar tek PDF ya da cari başına ayrı dosya (ZIP) olarak alınır.
- Mutabakat Formu (Mektup): bakiye, tutarın yazıyla gösterimi, "mutabıkız / mutabık değiliz" kutuları, kaşe imza alanı ve QR doğrulama içerir.
- Durum takibi: listede seçilen satırlar "Gönderildi", "Mutabık" ya da "İtiraz Var" olarak işaretlenir; "Mutabakat Takip Listesi" raporu gönderim durumu, cevap tarihi ve bakiye farkını gösterir.
- Farkı bulmak için 802 Cari Ekstre: FIFO açık kalemler, tarih aralığı ve sağ tık "Kaynağa Git" ile belgeye iniş. Dövizli carilerde 851 Cari Konsol defter bakiyesini, gerçek bakiyeyi ve kur farkı kalıntısını ayrı gösterir.
Ekranların ayrıntısı için finans kılavuzuna bakabilirsiniz.
Konuyla ilgili: Fatura ile Ödeme Eşleştirme: Açık Kalem Kapatma, Şüpheli Alacak Karşılığı Nasıl Ayrılır? 128 ve 129, Alacak ve Borç Mahsuplaşması Nasıl Yapılır? 120 ve 320.