1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Form Ba ve Bs Nedir, ERP'den Nasıl Hazırlanır
Üretim Rehberi · Yönetim

Form Ba ve Bs Nedir? ERP'den Hazırlık, Sınır Kontrolü ve Mutabakat

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Form Ba, bir ay içinde aynı kişi ya da kurumdan yapılan ve KDV hariç toplamı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın belirlediği sınırı aşan mal ve hizmet alımlarının; Form Bs ise aynı ölçüye göre yapılan satışların bildirimidir. Bildirim vergi kimlik numarası bazında, belge adedi ve KDV hariç toplam tutarla yapılır. ERP'de fatura ve iade kayıtları VKN'ye göre toplanır, sınırla karşılaştırılır ve büyük cariyle form verilmeden önce mutabakat yapılır.

Ayın son haftası mali müşavirin bürosundan telefon gelir: "Ana müşterinizin Ba'sında sizin için 38 belge görünüyor, sizin Bs'nizde 37. Tutar da 42 bin lira farklı." Pres atölyesinde bu telefonun ardından genellikle iki kişi bir öğleden sonrayı iki ekstreyi satır satır karşılaştırarak geçirir. Fark çoğu zaman tek bir iade faturasıdır ya da ayın 31'inde kesilip karşı tarafta ertesi aya kaydedilmiş bir faturadır.

Form Ba ve Form Bs, Gelir İdaresi'nin alıcı ile satıcının beyanlarını çapraz kontrol ettiği bildirimlerdir. Sizin satışınız müşterinizin alışıdır; iki formun birbirini tutması beklenir. Aşağıda formların mantığı, sınırın nasıl uygulandığı, ERP'den listenin nasıl hazırlanacağı ve tutmayan rakamın nasıl bulunacağı anlatılıyor. Sınır tutarı, bildirim süresi ve kapsam zaman içinde tebliğlerle değiştiği için örneklerdeki tutarlar temsilidir; güncel hâli GİB duyurularından ve mali müşavirinizden teyit edin.

KDV1 beyannamesi hazırlığı (940): 391 hesaplanan ve 191 indirilecek KDV oran bazında; devreden ve ödenecek KDV hesaplanır.Tam boyut
KDV1 beyannamesi hazırlığı (940) · 391 hesaplanan ve 191 indirilecek KDV oran bazında; devreden ve ödenecek KDV hesaplanır.

Form Ba ve Form Bs tam olarak neyi bildirir?

Form Ba alışları, Form Bs satışları bildirir; ikisi de tek tek fatura değil, karşı taraf başına aylık toplam içerir. Her satırda karşı tarafın unvanı, vergi kimlik numarası (gerçek kişide T.C. kimlik numarası), o ay alınan ya da verilen belge adedi ve bu belgelerin KDV hariç toplamı yer alır.

Formların dayanağı Vergi Usul Kanunu'nun verdiği yetkiyle çıkarılan 396 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'dir; sonraki tebliğlerle sınır tutarı, verilme süresi ve kapsam birkaç kez değiştirildi. Hangi mükelleflerin form vereceği de tebliğde tanımlanır.

KonuForm BaForm Bs
Neyi bildirir?Mal ve hizmet alımlarıMal ve hizmet satışları
İade faturasıSize kesilen iade (müşterinin satış iadesi sizin Ba'nıza girer)Sizin tedarikçiye kestiğiniz iade
Tutar ölçüsüKDV hariç, aynı VKN için aylık toplamKDV hariç, aynı VKN için aylık toplam
Dövizli faturaFaturadaki TL karşılığıFaturadaki TL karşılığı
Karşı taraftaki eşiTedarikçinin Form Bs'siMüşterinin Form Ba'sı

İade satırı en çok karışan yerdir. Müşteriniz size 120 adet çapaklı braketi iade faturasıyla geri gönderdiğinde o belge sizin açınızdan bir alıştır ve Ba'ya girer; müşteriniz ise aynı belgeyi Bs'sinde gösterir. İade faturasının kendisi için iade faturası rehberine bakabilirsiniz.

Sınır belge başına mı uygulanır, aylık toplama mı?

Sınır aylık toplama uygulanır. Aynı kişi ya da kurumdan bir ay içinde alınan belgelerin KDV hariç tutarları toplanır; toplam sınıra ulaşıyorsa o karşı taraf, belge adediyle birlikte forma yazılır. Tek tek bakıldığında küçük olan faturalar bu yüzden formdan kaçmaz.

Örnek, sınırı temsili olarak 10.000 TL kabul ediyor; gerçek tutar tebliğle belirlenir ve değişebilir. Bir kaplama fasoncusundan ay içinde üç fatura gelmiş olsun: 4.200 TL, 3.900 TL ve 2.700 TL, hepsi KDV hariç.

  1. Toplam: 4.200 + 3.900 + 2.700 = 10.800 TL.
  2. 10.800 TL temsili sınırın üzerinde; fasoncu Ba'ya 3 belge ve 10.800 TL ile girer.
  3. Aynı ay bir nakliyeciden tek fatura gelmiş: 9.500 TL. Toplam sınırın altında kaldığı için bildirilmez.
  4. Yurt içindeki bir rulman distribütöründen Euro faturalı alım: 1.200 EUR, faturada kur 36,50 (temsili). TL karşılığı 1.200 x 36,50 = 43.800 TL; forma bu tutar yazılır.

Dikkat edilecek iki nokta var. Birincisi, tutar KDV hariçtir; KDV dahil toplamla karar verirseniz sınırın hemen altındaki cariler yanlışlıkla forma girer. İkincisi, dövizli faturada TL karşılığı faturanın kendisinde yazan kurla hesaplanır; ay sonu kuruyla yeniden hesaplamak, karşı tarafın formuyla fark yaratır. Dövizli faturada kurun nasıl belirlendiği dövizli e-fatura yazısında anlatılıyor.

Sahadan not

Ba-Bs uyumsuzluklarının büyük kısmı ayın son iki günü kesilen faturalardan çıkar. Ay sonunda sevkiyat yoğunlaşan firmalarda, ayın son günü kesilen faturaların listesini büyük müşterilerle ertesi sabah paylaşmak, formlar hazırlanmadan önce dönem kaymasını ortadan kaldırır.

Hangi belgeler forma girer, hangileri karışır?

Forma fatura ve fatura yerine geçen belgeler girer; irsaliye, sipariş ya da proforma girmez. e-Fatura ve e-Arşiv faturaların bildirime dahil edilip edilmeyeceği zaman içinde tebliğlerle düzenlendi; dönem için geçerli kuralı GİB'den doğrulayın. Serbest meslek makbuzu ve müstahsil makbuzu gibi belgelerin durumu da tebliğde ayrıca belirlenir.

Üretim firmasında karışıklık çıkaran kalemler genellikle şunlardır:

  • Faturası gelmemiş irsaliye. Malı Eylül'de aldınız, fatura Ekim'de geldi. Form faturaya bakar; Eylül Ba'sında bu tedarikçi eksik görünebilir.
  • Ay sonunda kesilen fatura. Satıcı 30 Eylül'de keser, alıcı 2 Ekim'de kayda alır. İki form farklı aylara düşer. Kayıt dönemine ilişkin kuralı mali müşavirinizle netleştirin.
  • Aynı firmanın iki cari kartı. Fabrika ve genel müdürlük ayrı kart açılmışsa toplam iki parçaya bölünür; ikisi de sınırın altında kalıp formdan düşebilir.
  • İptal edilen belge. Sizde iptal edilmiş ama karşı tarafın kayıtlarında duran fatura, formlar arasında kalıcı fark bırakır.
  • Fiyat farkı ve kur farkı faturaları. Ayrı fatura oldukları için adet ve tutara eklenirler; unutulurlarsa belge sayısı tutmaz.

ERP'den Ba-Bs listesi adım adım nasıl hazırlanır?

Liste, ay kapanmadan değil, ayın tüm faturaları sisteme girildikten sonra çıkarılır. Bir pres atölyesinde makul bir sıra şöyledir:

  1. Cari kartları temizleyin. Her kartta VKN ya da T.C. kimlik numarası dolu ve doğru olmalı. Aynı VKN ile açılmış iki kart varsa birleştirin ya da listede aynı numara altında toplandığından emin olun.
  2. Taslak ve onaysız belge bırakmayın. Kaydedilmiş ama onaylanmamış fatura listeye girmez; karşı tarafın formunda ise görünür.
  3. Faturası beklenen irsaliyeleri kontrol edin. Mal girişi olup faturası gelmemiş tedarikçileri arayın; fatura yolda ise hangi aya kaydedileceğini şimdi belirleyin.
  4. Listeyi çıkarın. VKN, unvan, belge adedi ve KDV hariç toplam; Ba ve Bs ayrı.
  5. Sınıra yakın olanlara ayrıca bakın. Sınırın biraz altında kalan bir cari, eksik girilmiş tek bir faturayla sınırı aşar. Bu satırlar en sık uyumsuzluk çıkaran satırlardır.
  6. Büyük carilerle Ba-Bs mutabakatı gönderin. Adet ve tutarı karşı tarafa yazılı teyit ettirin.
  7. Mali müşavire Excel ile teslim edin. Formun gönderimi e-Beyanname üzerinden yapılır; listeyi hazırlayan siz olsanız da gönderimi yapan kişinin aynı listeyi gördüğünden emin olun.

Bu adımların çoğu ay sonu kapanışının parçasıdır; sıralamanın tamamı için ay sonu kapanış rutini yazısına bakabilirsiniz.

Ba-Bs uyumsuzluğu nereden çıkar, nasıl bulunur?

Uyumsuzluk, iki tarafın aynı ay için farklı belge adedi ya da tutar bildirmesidir. Gelir İdaresi formları karşılaştırır; tutarsızlık açıklama istenmesine ve incelemeye konu olabilir. Bu yüzden farkı form verildikten sonra değil, önce bulmak gerekir.

Fark nedeniNasıl görünür?Ne yapılır?
Dönem kaymasıBir ayda bir belge eksik, sonraki ayda bir belge fazlaFatura tarihi ve kayıt tarihi karşılaştırılır, ilgili ay belirlenir
İade yanlış forma yazılmışBelge adedi tutar, tutar iki katı iade kadar farklıİade belgesi doğru forma (alış ya da satış) taşınır
KDV dahil tutarTutar yaklaşık KDV oranı kadar fazlaListe KDV hariç toplamla yeniden alınır
Dövizli faturada farklı kurAdet aynı, küçük tutar farkıFaturadaki TL karşılığı esas alınır
Mükerrer kayıtBir taraf bir belge fazlaAynı numaralı belge aranır, fazlası silinir
Yanlış VKNKarşı taraf sizi hiç görmüyorCari kart düzeltilir, formda doğru numara kullanılır

Farkı bulmanın en hızlı yolu fark tutarının kendisini aramaktır. 42.000 TL'lik fark varsa önce KDV hariç 42.000 TL'ye yakın tek bir belge, sonra toplamı bu tutarı veren iki belge aranır. Belge adedi de farklıysa neredeyse her zaman dönem kayması ya da iadedir.

Formların hiç ya da süresinde verilmemesi VUK'taki özel usulsüzlük cezası kapsamındadır; ceza tutarları her yıl güncellenir. Ceza ayrıntısı ve güncel tutar için GİB'in yayımladığı tabloya bakın.

Sık yapılan hatalar

  • Formu muhasebe fişinden hazırlamak. Fiş tarafında birleştirilmiş kayıtlar belge adedini bozar; liste fatura kayıtlarından alınmalıdır.
  • VKN'si boş cari kartla çalışmak. Bu carilerin tutarı formda bir numaraya bağlanamaz, gözden kaçar.
  • Mutabakatı yalnız bakiye üzerinden yapmak. Bakiye tutabilir ama ay bazında adet ve tutar tutmayabilir; Ba-Bs mutabakatı ayrı yapılır.
  • Sınırı eski tutarla bırakmak. Tebliğ değiştiğinde programdaki parametre güncellenmezse liste yanlış carileri eler.
  • Düzeltmeyi yalnız kendi tarafında yapmak. Karşı tarafın formu da yanlışsa onlara yazılı bildirmek gerekir; aksi halde uyumsuzluk sürer.

Bakiye mutabakatı ile Ba-Bs mutabakatı birbirini tamamlar. Yıl sonu bakiye mutabakatının nasıl yapılacağı cari mutabakat yazısında ayrıca anlatılıyor.

PakERP One'da Ba-Bs formu nasıl hazırlanır?

PakERP One'da Ba-Bs listesi fatura kayıtlarından hesaplanır; form hazırlık ekranıdır, formun GİB'e gönderimi e-Beyanname üzerinden yapılır.

  1. 943 BA / BS Formları: dönem (yıl ve ay) seçilir, Hesapla'ya basılır. Ba ve Bs ayrı sekmelerde, VKN bazında belge adedi ve KDV hariç toplamla listelenir. Satış iadesi Ba'ya, alış iadesi Bs'ye kendiliğinden yazılır; dövizli belge belgedeki kurla TL'ye çevrilir. Taslak ve iptal belgeler hesaba girmez.
  2. "e-Belgeler dahil" kutusu: e-Fatura ve e-Arşiv belgelerini listeye katıp katmamayı seçersiniz; dönemin kuralına göre işaretlenir.
  3. Sınır parametresi: muhasebe ayarlarındaki "BA/BS bildirim sınırı (KDV hariç TL)" değeri listeyi süzer. Tebliğ değiştiğinde güncel tutarı siz girersiniz.
  4. Kaydet, PDF, XML: hesaplanan dönem kaydedilir, PDF ya da XML olarak alınır ve mali müşavire iletilir.
  5. 904 Defterler ve Raporlar, "BA / BS Listesi": tarih aralığıyla aynı liste; PDF ve Excel.
  6. 805 Cari Mutabakat: mutabakat türü "BA / BS Mutabakatı" seçilir. "Toplu Mutabakat Hazırla" penceresindeki "Tutar Eşiği (BA-BS)" ile yalnız eşiği aşan carilere form hazırlanır; tek PDF ya da cari başına ZIP alınır.

VKN'si boş cari kartlar listede numarasız görünür; 801 Cari Kartlar'da düzeltip yeniden hesaplamak yeterlidir. Ekranların kullanımı için muhasebe kılavuzuna bakabilirsiniz.

Konuyla ilgili: 191 ve 391 KDV Hesapları: Mahsup Nasıl Yapılır?, Muhtasar Beyanname ve Stopaj Kaydı Nasıl Yapılır?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Ba Bs formunda tutar KDV dahil mi yazılır?
Hayır, KDV hariç tutar yazılır. Sınır kontrolü de KDV hariç aylık toplam üzerinden yapılır. KDV dahil toplamla hazırlanan liste, karşı tarafın formuyla yaklaşık KDV oranı kadar fark verir.
Ba Bs sınırı fatura başına mı uygulanır?
Hayır. Aynı kişi ya da kurumla bir ay içinde düzenlenen belgelerin KDV hariç tutarları toplanır; toplam sınıra ulaşıyorsa karşı taraf forma yazılır. Sınır tutarı tebliğle belirlenir ve değişebilir, güncel değeri GİB'den kontrol edin.
İade faturası Ba formuna mı Bs formuna mı yazılır?
Müşteriden gelen iade faturası, size kesilmiş bir alış belgesi gibi Form Ba'ya yazılır. Sizin tedarikçiye kestiğiniz iade faturası ise Form Bs'ye girer. Karşı taraf aynı belgeyi ters formda gösterir.
Ba Bs uyumsuzluğu çıkarsa ne olur?
Gelir İdaresi iki tarafın formlarını karşılaştırır; tutmayan bildirimler için açıklama istenebilir ve inceleme konusu olabilir. Farkın nedeni bulunur, hatalı taraf düzeltme beyannamesi verir. Bu yüzden büyük carilerle form verilmeden önce mutabakat yapmak en güvenli yoldur.
e-Fatura Ba Bs formuna girer mi?
e-Fatura ve e-Arşiv belgelerinin Ba-Bs kapsamındaki durumu zaman içinde tebliğlerle düzenlendi. İlgili dönem için geçerli kuralı GİB duyurularından ve mali müşavirinizden teyit edin; programda listeyi e-belgeler dahil ve hariç olarak ayrı ayrı alabilmek bu kontrolü kolaylaştırır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.