Form Ba, bir ay içinde aynı kişi ya da kurumdan yapılan ve KDV hariç toplamı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın belirlediği sınırı aşan mal ve hizmet alımlarının; Form Bs ise aynı ölçüye göre yapılan satışların bildirimidir. Bildirim vergi kimlik numarası bazında, belge adedi ve KDV hariç toplam tutarla yapılır. ERP'de fatura ve iade kayıtları VKN'ye göre toplanır, sınırla karşılaştırılır ve büyük cariyle form verilmeden önce mutabakat yapılır.
Ayın son haftası mali müşavirin bürosundan telefon gelir: "Ana müşterinizin Ba'sında sizin için 38 belge görünüyor, sizin Bs'nizde 37. Tutar da 42 bin lira farklı." Pres atölyesinde bu telefonun ardından genellikle iki kişi bir öğleden sonrayı iki ekstreyi satır satır karşılaştırarak geçirir. Fark çoğu zaman tek bir iade faturasıdır ya da ayın 31'inde kesilip karşı tarafta ertesi aya kaydedilmiş bir faturadır.
Form Ba ve Form Bs, Gelir İdaresi'nin alıcı ile satıcının beyanlarını çapraz kontrol ettiği bildirimlerdir. Sizin satışınız müşterinizin alışıdır; iki formun birbirini tutması beklenir. Aşağıda formların mantığı, sınırın nasıl uygulandığı, ERP'den listenin nasıl hazırlanacağı ve tutmayan rakamın nasıl bulunacağı anlatılıyor. Sınır tutarı, bildirim süresi ve kapsam zaman içinde tebliğlerle değiştiği için örneklerdeki tutarlar temsilidir; güncel hâli GİB duyurularından ve mali müşavirinizden teyit edin.
Tam boyutİçindekiler
- Form Ba ve Form Bs tam olarak neyi bildirir?
- Sınır belge başına mı uygulanır, aylık toplama mı?
- Hangi belgeler forma girer, hangileri karışır?
- ERP'den Ba-Bs listesi adım adım nasıl hazırlanır?
- Ba-Bs uyumsuzluğu nereden çıkar, nasıl bulunur?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da Ba-Bs formu nasıl hazırlanır?
- Sık sorulan sorular
Form Ba ve Form Bs tam olarak neyi bildirir?
Form Ba alışları, Form Bs satışları bildirir; ikisi de tek tek fatura değil, karşı taraf başına aylık toplam içerir. Her satırda karşı tarafın unvanı, vergi kimlik numarası (gerçek kişide T.C. kimlik numarası), o ay alınan ya da verilen belge adedi ve bu belgelerin KDV hariç toplamı yer alır.
Formların dayanağı Vergi Usul Kanunu'nun verdiği yetkiyle çıkarılan 396 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'dir; sonraki tebliğlerle sınır tutarı, verilme süresi ve kapsam birkaç kez değiştirildi. Hangi mükelleflerin form vereceği de tebliğde tanımlanır.
| Konu | Form Ba | Form Bs |
|---|---|---|
| Neyi bildirir? | Mal ve hizmet alımları | Mal ve hizmet satışları |
| İade faturası | Size kesilen iade (müşterinin satış iadesi sizin Ba'nıza girer) | Sizin tedarikçiye kestiğiniz iade |
| Tutar ölçüsü | KDV hariç, aynı VKN için aylık toplam | KDV hariç, aynı VKN için aylık toplam |
| Dövizli fatura | Faturadaki TL karşılığı | Faturadaki TL karşılığı |
| Karşı taraftaki eşi | Tedarikçinin Form Bs'si | Müşterinin Form Ba'sı |
İade satırı en çok karışan yerdir. Müşteriniz size 120 adet çapaklı braketi iade faturasıyla geri gönderdiğinde o belge sizin açınızdan bir alıştır ve Ba'ya girer; müşteriniz ise aynı belgeyi Bs'sinde gösterir. İade faturasının kendisi için iade faturası rehberine bakabilirsiniz.
Sınır belge başına mı uygulanır, aylık toplama mı?
Sınır aylık toplama uygulanır. Aynı kişi ya da kurumdan bir ay içinde alınan belgelerin KDV hariç tutarları toplanır; toplam sınıra ulaşıyorsa o karşı taraf, belge adediyle birlikte forma yazılır. Tek tek bakıldığında küçük olan faturalar bu yüzden formdan kaçmaz.
Örnek, sınırı temsili olarak 10.000 TL kabul ediyor; gerçek tutar tebliğle belirlenir ve değişebilir. Bir kaplama fasoncusundan ay içinde üç fatura gelmiş olsun: 4.200 TL, 3.900 TL ve 2.700 TL, hepsi KDV hariç.
- Toplam: 4.200 + 3.900 + 2.700 = 10.800 TL.
- 10.800 TL temsili sınırın üzerinde; fasoncu Ba'ya 3 belge ve 10.800 TL ile girer.
- Aynı ay bir nakliyeciden tek fatura gelmiş: 9.500 TL. Toplam sınırın altında kaldığı için bildirilmez.
- Yurt içindeki bir rulman distribütöründen Euro faturalı alım: 1.200 EUR, faturada kur 36,50 (temsili). TL karşılığı 1.200 x 36,50 = 43.800 TL; forma bu tutar yazılır.
Dikkat edilecek iki nokta var. Birincisi, tutar KDV hariçtir; KDV dahil toplamla karar verirseniz sınırın hemen altındaki cariler yanlışlıkla forma girer. İkincisi, dövizli faturada TL karşılığı faturanın kendisinde yazan kurla hesaplanır; ay sonu kuruyla yeniden hesaplamak, karşı tarafın formuyla fark yaratır. Dövizli faturada kurun nasıl belirlendiği dövizli e-fatura yazısında anlatılıyor.
Ba-Bs uyumsuzluklarının büyük kısmı ayın son iki günü kesilen faturalardan çıkar. Ay sonunda sevkiyat yoğunlaşan firmalarda, ayın son günü kesilen faturaların listesini büyük müşterilerle ertesi sabah paylaşmak, formlar hazırlanmadan önce dönem kaymasını ortadan kaldırır.
Hangi belgeler forma girer, hangileri karışır?
Forma fatura ve fatura yerine geçen belgeler girer; irsaliye, sipariş ya da proforma girmez. e-Fatura ve e-Arşiv faturaların bildirime dahil edilip edilmeyeceği zaman içinde tebliğlerle düzenlendi; dönem için geçerli kuralı GİB'den doğrulayın. Serbest meslek makbuzu ve müstahsil makbuzu gibi belgelerin durumu da tebliğde ayrıca belirlenir.
Üretim firmasında karışıklık çıkaran kalemler genellikle şunlardır:
- Faturası gelmemiş irsaliye. Malı Eylül'de aldınız, fatura Ekim'de geldi. Form faturaya bakar; Eylül Ba'sında bu tedarikçi eksik görünebilir.
- Ay sonunda kesilen fatura. Satıcı 30 Eylül'de keser, alıcı 2 Ekim'de kayda alır. İki form farklı aylara düşer. Kayıt dönemine ilişkin kuralı mali müşavirinizle netleştirin.
- Aynı firmanın iki cari kartı. Fabrika ve genel müdürlük ayrı kart açılmışsa toplam iki parçaya bölünür; ikisi de sınırın altında kalıp formdan düşebilir.
- İptal edilen belge. Sizde iptal edilmiş ama karşı tarafın kayıtlarında duran fatura, formlar arasında kalıcı fark bırakır.
- Fiyat farkı ve kur farkı faturaları. Ayrı fatura oldukları için adet ve tutara eklenirler; unutulurlarsa belge sayısı tutmaz.
ERP'den Ba-Bs listesi adım adım nasıl hazırlanır?
Liste, ay kapanmadan değil, ayın tüm faturaları sisteme girildikten sonra çıkarılır. Bir pres atölyesinde makul bir sıra şöyledir:
- Cari kartları temizleyin. Her kartta VKN ya da T.C. kimlik numarası dolu ve doğru olmalı. Aynı VKN ile açılmış iki kart varsa birleştirin ya da listede aynı numara altında toplandığından emin olun.
- Taslak ve onaysız belge bırakmayın. Kaydedilmiş ama onaylanmamış fatura listeye girmez; karşı tarafın formunda ise görünür.
- Faturası beklenen irsaliyeleri kontrol edin. Mal girişi olup faturası gelmemiş tedarikçileri arayın; fatura yolda ise hangi aya kaydedileceğini şimdi belirleyin.
- Listeyi çıkarın. VKN, unvan, belge adedi ve KDV hariç toplam; Ba ve Bs ayrı.
- Sınıra yakın olanlara ayrıca bakın. Sınırın biraz altında kalan bir cari, eksik girilmiş tek bir faturayla sınırı aşar. Bu satırlar en sık uyumsuzluk çıkaran satırlardır.
- Büyük carilerle Ba-Bs mutabakatı gönderin. Adet ve tutarı karşı tarafa yazılı teyit ettirin.
- Mali müşavire Excel ile teslim edin. Formun gönderimi e-Beyanname üzerinden yapılır; listeyi hazırlayan siz olsanız da gönderimi yapan kişinin aynı listeyi gördüğünden emin olun.
Bu adımların çoğu ay sonu kapanışının parçasıdır; sıralamanın tamamı için ay sonu kapanış rutini yazısına bakabilirsiniz.
Ba-Bs uyumsuzluğu nereden çıkar, nasıl bulunur?
Uyumsuzluk, iki tarafın aynı ay için farklı belge adedi ya da tutar bildirmesidir. Gelir İdaresi formları karşılaştırır; tutarsızlık açıklama istenmesine ve incelemeye konu olabilir. Bu yüzden farkı form verildikten sonra değil, önce bulmak gerekir.
| Fark nedeni | Nasıl görünür? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Dönem kayması | Bir ayda bir belge eksik, sonraki ayda bir belge fazla | Fatura tarihi ve kayıt tarihi karşılaştırılır, ilgili ay belirlenir |
| İade yanlış forma yazılmış | Belge adedi tutar, tutar iki katı iade kadar farklı | İade belgesi doğru forma (alış ya da satış) taşınır |
| KDV dahil tutar | Tutar yaklaşık KDV oranı kadar fazla | Liste KDV hariç toplamla yeniden alınır |
| Dövizli faturada farklı kur | Adet aynı, küçük tutar farkı | Faturadaki TL karşılığı esas alınır |
| Mükerrer kayıt | Bir taraf bir belge fazla | Aynı numaralı belge aranır, fazlası silinir |
| Yanlış VKN | Karşı taraf sizi hiç görmüyor | Cari kart düzeltilir, formda doğru numara kullanılır |
Farkı bulmanın en hızlı yolu fark tutarının kendisini aramaktır. 42.000 TL'lik fark varsa önce KDV hariç 42.000 TL'ye yakın tek bir belge, sonra toplamı bu tutarı veren iki belge aranır. Belge adedi de farklıysa neredeyse her zaman dönem kayması ya da iadedir.
Formların hiç ya da süresinde verilmemesi VUK'taki özel usulsüzlük cezası kapsamındadır; ceza tutarları her yıl güncellenir. Ceza ayrıntısı ve güncel tutar için GİB'in yayımladığı tabloya bakın.
Sık yapılan hatalar
- Formu muhasebe fişinden hazırlamak. Fiş tarafında birleştirilmiş kayıtlar belge adedini bozar; liste fatura kayıtlarından alınmalıdır.
- VKN'si boş cari kartla çalışmak. Bu carilerin tutarı formda bir numaraya bağlanamaz, gözden kaçar.
- Mutabakatı yalnız bakiye üzerinden yapmak. Bakiye tutabilir ama ay bazında adet ve tutar tutmayabilir; Ba-Bs mutabakatı ayrı yapılır.
- Sınırı eski tutarla bırakmak. Tebliğ değiştiğinde programdaki parametre güncellenmezse liste yanlış carileri eler.
- Düzeltmeyi yalnız kendi tarafında yapmak. Karşı tarafın formu da yanlışsa onlara yazılı bildirmek gerekir; aksi halde uyumsuzluk sürer.
Bakiye mutabakatı ile Ba-Bs mutabakatı birbirini tamamlar. Yıl sonu bakiye mutabakatının nasıl yapılacağı cari mutabakat yazısında ayrıca anlatılıyor.
PakERP One'da Ba-Bs formu nasıl hazırlanır?
PakERP One'da Ba-Bs listesi fatura kayıtlarından hesaplanır; form hazırlık ekranıdır, formun GİB'e gönderimi e-Beyanname üzerinden yapılır.
- 943 BA / BS Formları: dönem (yıl ve ay) seçilir, Hesapla'ya basılır. Ba ve Bs ayrı sekmelerde, VKN bazında belge adedi ve KDV hariç toplamla listelenir. Satış iadesi Ba'ya, alış iadesi Bs'ye kendiliğinden yazılır; dövizli belge belgedeki kurla TL'ye çevrilir. Taslak ve iptal belgeler hesaba girmez.
- "e-Belgeler dahil" kutusu: e-Fatura ve e-Arşiv belgelerini listeye katıp katmamayı seçersiniz; dönemin kuralına göre işaretlenir.
- Sınır parametresi: muhasebe ayarlarındaki "BA/BS bildirim sınırı (KDV hariç TL)" değeri listeyi süzer. Tebliğ değiştiğinde güncel tutarı siz girersiniz.
- Kaydet, PDF, XML: hesaplanan dönem kaydedilir, PDF ya da XML olarak alınır ve mali müşavire iletilir.
- 904 Defterler ve Raporlar, "BA / BS Listesi": tarih aralığıyla aynı liste; PDF ve Excel.
- 805 Cari Mutabakat: mutabakat türü "BA / BS Mutabakatı" seçilir. "Toplu Mutabakat Hazırla" penceresindeki "Tutar Eşiği (BA-BS)" ile yalnız eşiği aşan carilere form hazırlanır; tek PDF ya da cari başına ZIP alınır.
VKN'si boş cari kartlar listede numarasız görünür; 801 Cari Kartlar'da düzeltip yeniden hesaplamak yeterlidir. Ekranların kullanımı için muhasebe kılavuzuna bakabilirsiniz.
Konuyla ilgili: 191 ve 391 KDV Hesapları: Mahsup Nasıl Yapılır?, Muhtasar Beyanname ve Stopaj Kaydı Nasıl Yapılır?.