1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Muhtasar Beyanname ve Stopaj Kaydı Nasıl Yapılır
Muhasebe Rehberi · Vergi ve Beyanname

Muhtasar Beyanname ve Stopaj Kaydı Nasıl Yapılır? Ücret, Makbuz ve Kira

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Muhtasar beyanname, firmanın ödediği ücret, serbest meslek bedeli ve kira gibi ödemelerden kestiği vergileri vergi dairesine bildirdiği beyannamedir; SGK prim bildirimiyle birlikte muhtasar ve prim hizmet beyannamesi olarak verilir. Kesilen stopaj gider kaydı yapılırken 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına, SGK primleri 361 Ödenecek SGK Kesintileri hesabına alacak yazılır; beyanname verilip ödeme yapılınca bu hesaplar kapatılır.

Ayın son haftası. Bordro onaylandı, operatörlerin maaşı bankaya talimat olarak gitti. Ertesi sabah muhasebenin masasına üç belge daha gelir: yeni kalıbın tasarımını yapan serbest çalışan mühendisin makbuzu, sevkiyat deposunun kira ödemesi için hazırlanan talimat ve ay başında geç işlenmiş bir avukat makbuzu. Dördünün de ortak bir yanı var: ödenen paranın bir kısmı karşı tarafa değil, firma eliyle vergi dairesine gidecek.

Bu kesintilerin adı stopajdır ve hepsi aynı beyannamede, muhtasarda toplanır. Doğru beyan için önce kaydın doğru yapılması gerekir: hangi kesinti hangi hesapta bekliyor, ay sonunda toplam ne kadar, ödenince ne kapanıyor. Aşağıda ücret, serbest meslek ve kira stopajının yevmiye kayıtlarını örnek rakamlarla ve beyannameyle karşılaştırmanın yolunu bulacaksınız.

Bordro hesaplama sonuçları (1121): Brüt, SGK, gelir ve damga vergisi, net ödenen ve işveren maliyeti personel bazında.Tam boyut
Bordro hesaplama sonuçları (1121) · Brüt, SGK, gelir ve damga vergisi, net ödenen ve işveren maliyeti personel bazında.

Muhtasar beyanname nedir, hangi stopajlar girer?

Muhtasar beyanname, vergi sorumlusu sıfatıyla yapılan kesintilerin beyan edildiği beyannamedir: firma ödemeyi yaparken karşı tarafın vergisini keser ve onun adına vergi dairesine öder. SGK prim bildirimiyle birleştirildiği için uygulamada muhtasar ve prim hizmet beyannamesi olarak verilir. Verilme dönemi ve tarihleri GİB'in belirlediği takvime göredir.

Üretim firmasında muhtasara giren başlıca ödemeler şunlardır:

ÖdemeKesintiMuhasebede bekleyeceği hesap
Personel ücretiGelir vergisi, damga vergisi360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Personel ücretiİşçi ve işveren SGK payı, işsizlik sigortası361 Ödenecek SGK Kesintileri
Serbest meslek bedeli (mühendis, avukat, danışman)Gelir vergisi stopajı360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Gerçek kişiden kiralanan depo, ofisKira stopajı360 Ödenecek Vergi ve Fonlar

Stopaj oranları ödeme türüne göre farklıdır ve güncel mevzuatla değişebilir; aşağıdaki oranlar yalnız örnektir. Kiraya veren bir şirketse genellikle stopaj yapılmaz, KDV'li fatura kesilir.

Ücret stopajı ve SGK primi nasıl kaydedilir?

Bordro tahakkuk ettiğinde brüt ücret ile işveren SGK payının toplamı gider hesabına, kesintiler ise 360 ve 361'e, net ücret 335 Personele Borçlar hesabına yazılır. Gider, personelin çalıştığı yere göre bölünür: üretimde çalışan 720'ye, idari personel 770'e.

Örnek, tutarlar örnektir: toplam brüt ücret 200.000 TL (üretim 150.000, idari 50.000), işveren SGK ve işsizlik payı 40.000 TL. Kesintiler: işçi SGK ve işsizlik payı 30.000 TL, gelir vergisi 15.000 TL, damga vergisi 1.500 TL. Net ödenecek ücret 153.500 TL.

HesapBorçAlacak
720 Direkt İşçilik Giderleri180.000
770 Genel Yönetim Giderleri60.000
335 Personele Borçlar153.500
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar16.500
361 Ödenecek SGK Kesintileri70.000

361'deki 70.000 TL, işçi payı 30.000 ile işveren payı 40.000 TL'nin toplamıdır. Asgari ücret istisnası ve teşvikler kesinti tutarlarını değiştirir; bunlar bordro hesabında dikkate alınır. Bordro ayının sırası için bordro ve puantaj yazısına, 720 hesabının üretim maliyetine nasıl aktığı için 710, 720, 730 ile üretim maliyeti kaydı yazısına bakabilirsiniz.

Sahadan not

Üretim firmalarında muhtasar farklarının büyük kısmı bordrodan değil, ay içinde dağınık gelen makbuz ve kira ödemelerinden çıkar. Kalıp tasarımcısının ya da danışmanın makbuzu satınalmanın masasında bekler, muhasebeye beyanname gününden sonra ulaşır. Makbuzun geldiği gün kayda girmesi, karşılaştırmayı dakikalar içinde bitirir.

Serbest meslek ve kira stopajı nasıl kaydedilir?

İkisinde de gider brüt tutarla yazılır, kesilen stopaj 360'a alınır, karşı tarafa yalnız kalan tutar ödenir. Fark, KDV'dedir: serbest meslek makbuzunda KDV vardır, gerçek kişiden kirada genellikle yoktur.

Kalıp tasarımı için serbest meslek makbuzu

Brüt ücret 20.000 TL, stopaj örnek oran yüzde 20 ile 4.000 TL, KDV örnek oran yüzde 20 ile 4.000 TL. Mühendise ödenecek tutar 20.000 - 4.000 + 4.000 = 20.000 TL.

HesapBorçAlacak
730 Genel Üretim Giderleri20.000
191 İndirilecek KDV4.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar4.000
320 Satıcılar20.000

Makbuzun kontrolü ve hesap seçimi serbest meslek makbuzu yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Gerçek kişiden kiralanan sevkiyat deposu

Aylık brüt kira 30.000 TL, stopaj örnek oran yüzde 20 ile 6.000 TL. Ev sahibine bankadan 24.000 TL ödenir.

HesapBorçAlacak
760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri30.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar6.000
102 Bankalar24.000

Kiralanan yer üretim alanıysa gider 730'a, ofisse 770'e yazılır. Brüt kira sözleşmede net olarak yazılmışsa brüte iblağ hesabı yapılır; sözleşmedeki tutarın hangisi olduğunu baştan netleştirin.

Ay sonunda beyan ve ödeme hangi sırayla yapılır?

Önce ayın bütün kesintileri kayda girer, sonra 360 ve 361 bakiyesi beyanname taslağıyla karşılaştırılır, en son beyanname verilip ödeme yapılır ve hesaplar kapatılır.

  1. Bordro onaylanır ve muhasebe fişi kesilir.
  2. Ay içinde gelen serbest meslek makbuzları ve kira ödemeleri işlenir; geç gelen makbuz varsa ait olduğu ay belirlenir.
  3. 360 hesabı türlerine göre ayrıştırılır: ücret gelir vergisi, damga vergisi, serbest meslek stopajı, kira stopajı.
  4. Beyanname taslağındaki her satır, ilgili alt hesabın bakiyesiyle karşılaştırılır.
  5. Beyanname verilir, tahakkuk eden vergi ve prim ödenir.

Örnekteki ayın stopajları 16.500 + 4.000 + 6.000 = 26.500 TL, SGK primi 70.000 TL'dir. Ödeme kaydı:

HesapBorçAlacak
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar26.500
361 Ödenecek SGK Kesintileri70.000
102 Bankalar96.500

360 hesabında KDV ödemesi de beklediği için muhtasar kesintilerini ayrı alt hesaplarda tutmak karşılaştırmayı kolaylaştırır. KDV tarafının mahsubu için 191 ve 391 KDV hesapları yazısına bakın.

Muhtasar ile muhasebe kaydı nasıl karşılaştırılır?

Her ay beyanname verilmeden önce 360 ve 361 alt hesaplarının bakiyesi beyannamedeki toplamlarla satır satır eşleşmelidir. Fark varsa ya bir makbuz kayda girmemiştir ya da bordroda sonradan yapılan düzeltme muhasebeye yansımamıştır. Ödeme yapıldıktan sonra ilgili alt hesapların bakiyesi sıfır olmalıdır; sıfır olmayan bakiye, ya beyan edilip ödenmemiş ya da kayda alınıp beyan edilmemiş bir kesintiyi gösterir. Avans olarak ödenen ücretlerin de aynı ay bordrosunda dikkate alındığından emin olun.

Karşılaştırmayı kolaylaştıran bir alt hesap düzeni örneği şöyledir; kodları kendi hesap planınıza göre mali müşavirinizle belirleyin:

Alt hesap (örnek)İçeriğiBeyannamedeki karşılığı
360.01Ücret gelir vergisi stopajıÜcret ödemeleri satırı
360.02Damga vergisiDamga vergisi bölümü
360.03Serbest meslek stopajıSerbest meslek ödemeleri satırı
360.04Kira stopajıKira ödemeleri satırı
360.05Ödenecek KDVMuhtasara girmez, KDV beyannamesi
361.01SGK primi ve işsizlik sigortasıPrim hizmet bölümü

Bu düzende beyanname günü yapılacak iş, her alt hesabın bakiyesini beyannamedeki karşılığıyla yan yana koymaktan ibarettir. Fark çıkan satır, aranacak belge türünü de gösterir: serbest meslek satırında fark varsa makbuzlara, ücret satırında fark varsa bordroya bakılır.

Muhtasar ve stopaj kaydında sık yapılan hatalar

  • Gideri net tutarla yazmak: kira ya da makbuz gideri ödenen net tutarla yazılırsa stopaj hiç kayda girmez ve beyannamede eksik kalır.
  • Makbuzu ait olduğu aydan geç işlemek: stopaj ödemenin yapıldığı dönemde beyan edilir; geç işlenen makbuz yanlış ayın muhtasarına düşer.
  • Şirketten kirada stopaj yapmak: kiraya veren şirketse kira faturası KDV'li gelir, stopaj yapılmaz.
  • Tüm personeli 770'e yazmak: üretim personelinin gideri 720'ye gitmezse ürün maliyeti eksik kalır.
  • Ödemeyi beyannameden önce kapatmak: vergi ödenmeden 360 borçlandırılırsa mizan ödenmemiş vergiyi göstermez; ödeme kaydı banka hareketiyle aynı gün kesilmelidir.
  • Fasoncuya ödenen işçiliği stopajlı sanmak: fason firma fatura kesiyorsa ödeme ticari alım gibi kaydedilir ve gelir vergisi stopajı genellikle doğmaz; dikkat edilecek konu stopaj değil, faturadaki KDV tevkifatıdır.
  • 360'ı tek hesapta tutmak: KDV, ücret stopajı ve kira stopajı aynı hesapta karışınca beyannameyle karşılaştırma yapılamaz.

Bu yazı genel bilgidir; stopaj oranları ve beyan kararları için mali müşavirinize danışın.

PakERP One'da muhtasar ve stopaj kayıtları

PakERP One'da stopaj doğuran belgelerin çoğu muhasebe fişini kendisi keser; muhtasar özeti de bu kayıtlardan hazırlanır.

  1. İK ve Bordro (1101-1199): puantajdan bordro hesaplanır; bordro onaylanınca muhasebe fişi 335, 360 ve 361 hesaplarıyla kendiliğinden oluşur. Muhtasar özeti 942 ekranına aktarılır, SGK bildirimi için APHB dosyası hazırlanır.
  2. 843 Serbest Meslek Makbuzları: brüt tutar girilince stopaj, KDV ve ödenecek tutar otomatik hesaplanır; gider, 191, stopaj ve cari satırlarıyla fiş kesilir. Aynı tedarikçiden aynı makbuz numarası ikinci kez girilemez.
  3. 942 Muhtasar: dönemin stopaj ve prim özeti beyanname hazırlığı için toplanır.
  4. 904 Defterler ve Raporlar: 360 ve 361 alt hesaplarının ekstresi ve mizanı karşılaştırma için alınır.

Gerçek kişiden kira ödemesinin stopaj kaydı 901 Muhasebe Fiş İşlemleri ekranında elle girilir. Beyanname gönderimi firmanın kendi e-beyanname sürecidir; program hazırlığı yapar. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.

Konuyla ilgili: Stopaj Hesaplama: Kira Stopajı Brütten Nete, Netten Brüte, Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama: Brüt, Net, KDV.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Muhtasar beyanname nedir?
Firmanın ücret, serbest meslek bedeli, kira gibi ödemelerden kestiği vergileri vergi sorumlusu olarak bildirdiği beyannamedir. SGK prim bildirimiyle birlikte muhtasar ve prim hizmet beyannamesi olarak verilir.
Stopaj hangi hesaba kaydedilir?
Kesilen gelir vergisi stopajı ve damga vergisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak yazılır. SGK primleri 361 Ödenecek SGK Kesintileri hesabında izlenir. Beyanname verilip ödeme yapılınca bu hesaplar borçlandırılarak kapatılır.
Kira stopajı muhasebe kaydı nasıl yapılır?
Brüt kira gider hesabına borç, kesilen stopaj 360'a alacak, ev sahibine ödenen net tutar bankaya ya da cariye alacak yazılır. Kiraya veren şirketse stopaj yapılmaz, KDV'li fatura kaydedilir.
Serbest meslek makbuzunda stopaj nasıl hesaplanır?
Stopaj brüt ücret üzerinden güncel mevzuattaki oranla hesaplanır. KDV de brüt ücret üzerinden hesaplanır. Ödenecek tutar brüt ücretten stopaj düşülüp KDV eklenerek bulunur.
Muhtasar ile 360 hesabı neden tutmaz?
Genellikle kayda girmemiş ya da yanlış aya girmiş bir makbuz, bordroda sonradan yapılıp muhasebeye yansımamış bir düzeltme veya 360 hesabında KDV ile stopajın aynı alt hesapta karışması nedeniyle tutmaz.
PE
PakERP One EkibiMuhasebe ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Muhasebe modülünü PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.