Brüt tutar biliniyorsa stopaj = brüt × oran ve net = brüt − stopaj olur. Net tutar biliniyorsa brüt = net / (1 − oran) formülüyle bulunur. Örnek: örnek oran %20 ile mal sahibine aylık 8.000 TL net kira ödenecekse brüt kira 10.000 TL, kesilecek stopaj 2.000 TL'dir. Stopajı ödemeyi yapan firma keser ve muhtasar beyannamesiyle öder.
Atölye için yeni bir yer kiralanıyor. Mal sahibi "bana ayda 8.000 TL geçsin" diyor, sözleşmeye ise 10.000 TL yazılıyor. Muhasebe aradaki 2.000 TL'nin ne olduğunu, kimin ödeyeceğini ve hangi beyannameye gireceğini soruyor. Bu fark stopajdır: ödemeyi yapan firma, karşı tarafın vergisini ödeme sırasında keser ve onun adına vergi dairesine yatırır. Yukarıdaki araç brütten neti ya da netten brütü, girdiğiniz oranla hesaplar; aşağıda formülü, işyeri kirası örneğini ve muhasebe kaydını bulacaksınız.
İçindekiler
- Stopaj nedir, kim keser?
- Brütten nete ve netten brüte nasıl hesaplanır?
- İşyeri kirasında stopaj nasıl hesaplanır?
- Kira sözleşmesine net mi brüt mü yazılmalı?
- Kira stopajı muhasebede nasıl kaydedilir?
- Kesilen stopaj nerede beyan edilir?
- Stopaj ile KDV tevkifatı aynı şey mi?
- Stopaj hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da stopaj kaydı
- Sık sorulan sorular
Stopaj nedir, kim keser?
Stopaj, gelir vergisinin kaynağında kesilerek alınmasıdır. Ödemeyi yapan firma ya da işletme sahibi brüt tutardan vergiyi düşer, kalanı karşı tarafa öder ve kestiği vergiyi beyan edip yatırır. Vergiyi ödeyen aslında geliri elde eden kişidir; firma yalnız aracıdır, bu yüzden kanunda "vergi sorumlusu" diye geçer.
Üretim firmalarında en sık karşılaşılan stopajlar şunlardır: gerçek kişiden kiralanan işyeri, fabrika ya da depo kirası; avukat, mali müşavir, mühendis gibi serbest meslek erbabına yapılan ödemeler; çalışanların ücretlerinden kesilen gelir vergisi. Ücret stopajı bordronun konusudur; serbest meslek ödemeleri için serbest meslek makbuzu hesaplama aracı KDV'yi de hesaba katar. Bu araç ise kira ve benzeri, KDV'nin hesaba girmediği stopajlar içindir.
Brütten nete ve netten brüte nasıl hesaplanır?
Brüt tutar biliniyorsa stopaj = brüt × oran, net = brüt − stopaj olur. Net tutar biliniyorsa brüt = net / (1 − oran) formülüyle bulunur. Netten brüte giderken neti oranla çarpıp eklemek yanlıştır; bu yöntem brütü eksik çıkarır.
| Elinizdeki | Hesap (örnek oran %20) | Brüt | Stopaj | Net |
|---|---|---|---|---|
| Brüt 10.000 TL | 10.000 × 0,20 | 10.000,00 | 2.000,00 | 8.000,00 |
| Net 8.000 TL | 8.000 / 0,80 | 10.000,00 | 2.000,00 | 8.000,00 |
| Net 10.000 TL | 10.000 / 0,80 | 12.500,00 | 2.500,00 | 10.000,00 |
| Yanlış yöntem | 10.000 × 1,20 | 12.000,00 | 2.400,00 | 9.600,00 |
Son satır sık yapılan hatayı gösterir: mal sahibine 10.000 TL net söz verilip brüt 12.000 TL yazılırsa eline 9.600 TL geçer ve her ay 400 TL eksik kalır. Tablodaki oran örnektir; geçerli oranı güncel mevzuattan kontrol edin.
İşyeri kirasında stopaj nasıl hesaplanır?
Mal sahibi gerçek kişi ise kiracı firma her kira ödemesinde stopajı keser. Hesap net anlaşmalarda tersten yapılır. Atölye örneğinde mal sahibine aylık 8.000 TL net ödenecek, oran örnek olarak %20 alınmıştır:
- Brüt kira: 8.000 / (1 − 0,20) = 10.000 TL. Sözleşmeye ve kira ödeme belgesine bu tutar yazılır.
- Aylık stopaj: 10.000 × %20 = 2.000 TL. Firma bunu muhtasar beyannamesiyle öder.
- Mal sahibine ödenen: 10.000 − 2.000 = 8.000 TL, bankadan gönderilir.
- Yıllık toplam: brüt 120.000 TL, stopaj 24.000 TL, net 96.000 TL. Kira gideri olarak brüt tutar yazılır.
Kiraya veren bir şirketse kural olarak stopaj yapılmaz; şirket kira için KDV'li fatura keser. Konut olarak kiralanıp işyeri olarak kullanılan, hisseli ya da birden çok mal sahibi olan yerlerde durum farklılaşabilir; bu hallerde mali müşavirinize danışın.
Kira sözleşmesine net mi brüt mü yazılmalı?
Sözleşmeye brüt tutarı yazmak en açık yoldur. Brüt kira gider kaydının, stopajın ve mal sahibinin kendi beyannamesinin dayanağıdır. Sözleşmede yalnız net tutar yazıyorsa her ödemede brüt yeniden hesaplanır ve iki taraf farklı rakamlar bilebilir.
Kira artışlarında da aynı soru çıkar. Artış oranı brüte mi nete mi uygulanacak? Sözleşmede tek bir tutar türü kullanılırsa artış da o tutar üzerinden yapılır ve tartışma çıkmaz. Depo ya da ek bina gibi ikinci bir kiralık yer varsa her sözleşme için hesabı ayrı yapın; oranlar aynı olsa da tutarlar ve ödeme günleri farklıdır. Net anlaşmada artış sonrası brütü bu araçla "Net" seçeneğinden hesaplayabilirsiniz.
Kira stopajı muhasebede nasıl kaydedilir?
Brüt kira gider hesabına borç, kesilen stopaj 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak, mal sahibine ödenen net tutar banka hesabına alacak yazılır. Fabrikanın yönetim binası için kiralanan yerde gider 770 Genel Yönetim Giderleri, üretim alanında 730 Genel Üretim Giderleri hesabına gider. Örnek kayıt:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | 10.000,00 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | 2.000,00 | |
| 102 Bankalar | 8.000,00 | |
| Toplam | 10.000,00 | 10.000,00 |
Muhtasar beyannamesi verilip vergi ödenince 360 hesabı borçlanır, 102 Bankalar alacaklanır ve 360 kapanır. Ödeme ay sonuna kalırsa net tutar önce bir borç hesabında beklenir; hangi hesabın kullanılacağı firmanın hesap planına bağlıdır.
Kesilen stopaj nerede beyan edilir?
Kesilen stopaj, muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilir ve ödenir. Beyan dönemi ve son ödeme günü GİB'in belirlediği takvime bağlıdır; ücret, kira ve serbest meslek stopajları aynı beyannamede ayrı satırlarda gösterilir. Mal sahibi de yıllık gelirini kendi beyannamesinde bildirir ve kesilen stopajı mahsup eder.
Beyanname ile muhasebe kaydının nasıl eşleştiği için muhtasar ve stopaj kaydı yazısına bakabilirsiniz.
Stopaj ile KDV tevkifatı aynı şey mi?
Hayır. İkisi de vergiyi kaynağında alır ama farklı vergilerdir. Stopaj gelir ya da kurumlar vergisinin bir kısmıdır ve ödenen brüt tutardan kesilir; karşı tarafa daha az para gider. KDV tevkifatı ise faturadaki KDV'nin bir kısmını alıcının beyan etmesidir; matrah ve satıcının geliri değişmez, yalnız KDV'nin kime ödeneceği değişir.
Aynı ödemede ikisi birden görülebilir. Serbest meslek erbabının bazı hizmetlerinde hem gelir vergisi stopajı hem KDV tevkifatı gündeme gelir. Stopaj muhtasar beyannamesiyle, tevkif edilen KDV ise KDV 2 beyannamesiyle beyan edilir. KDV tarafını hesaplamak için KDV tevkifat hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Stopaj hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Netten brüte çarpma ile gitmek: Brüt = net / (1 − oran) formülüyle bulunur; net × (1 + oran) eksik çıkar.
- Şirketten kiralanan yerde stopaj kesmek: Kiraya veren şirket fatura keser, kural olarak stopaj yapılmaz.
- Gideri net tutarla yazmak: Kira gideri brüt tutardır; net yazılırsa gider ve stopaj kaydı eksik kalır.
- Ödemeyi elden yapmak: Kira ödemelerinin banka yoluyla yapılması gereken durumlar vardır; güncel kuralları kontrol edin.
- Eski oranla hesaplamak: Stopaj oranları değişebilir; araca güncel oranı siz yazarsınız.
PakERP One'da stopaj kaydı
PakERP One'da kira stopajı için ayrı bir hesap ekranı yoktur. Bu araçla bulduğunuz tutarları 901 Muhasebe Fiş İşlemleri ekranında 770 ya da 730 / 360 / 102 satırlarıyla fiş olarak işlersiniz.
- 843 Serbest Meslek Makbuzları: serbest meslek ödemelerinde brüt, stopaj, KDV ve ödenecek tutar kendiliğinden hesaplanır, stopaj 360'a, ödenecek tutar cariye yazılır.
- 905 Muavin Defteri ve 904 Defterler ve Raporlar: 360 hesabının ay içindeki hareketleri ve bakiyesi, muhtasar beyannamesiyle karşılaştırmak için listelenir.
- 942 Muhtasar: bordrodan gelen ücret stopajı özetini hazırlar.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; muhasebe modülünü inceleyebilirsiniz.