7/A kullanan üretim firmasında hammadde sarfı 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri, üretimde çalışan personelin ücreti 720 Direkt İşçilik Giderleri, enerji, amortisman ve fason gibi ortak giderler 730 Genel Üretim Giderleri hesabına borç yazılır. Ay sonunda bu tutarlar 711, 721 ve 731 yansıtma hesapları üzerinden 151 Yarı Mamuller hesabına aktarılır; biten ürün 152'ye, satılan ürün 620'ye geçer.
Ay kapanırken mizanı açan muhasebeci tanıdık bir görüntüyle karşılaşır: 710, 720 ve 730 hesaplarında toplam bir milyonu aşan bakiye var, 151 Yarı Mamuller hesabında ise neredeyse hiçbir şey yok. Fabrikada tezgah yanında yarım kalmış parçalar, kaplamacıda bekleyen braketler, sevkiyat alanında paletler duruyor. Defterde ise bu malların hiçbiri stok olarak görünmüyor; maliyet hâlâ gider hesaplarında bekliyor.
Bu tablo yanlış değildir, eksiktir. 7'li hesaplar üretimin maliyetini toplar, ama o maliyetin stoka ve oradan satılan mamulün maliyetine akması için ay sonunda birkaç fiş daha kesilmesi gerekir. Aşağıda bir sac işleme atölyesinin bir ayını örnek alarak hangi olayın hangi hesaba yazıldığını, yansıtmanın nasıl yapıldığını ve dönem sonunda hesapların nasıl kapandığını yevmiye tablolarıyla gösteriyoruz. Rakamların hepsi örnektir.
Tam boyutİçindekiler
- 710, 720 ve 730 hesapları neyi toplar?
- Hammadde sarfı 710'a nasıl kaydedilir?
- İşçilik ve genel üretim giderleri nasıl kaydedilir?
- Ay sonunda maliyet stoka nasıl aktarılır?
- Dönem sonunda 7'li hesaplar nasıl kapanır?
- Üretim maliyeti kaydında sık yapılan hatalar
- PakERP One'da üretim maliyeti kaydı
- Sık sorulan sorular
710, 720 ve 730 hesapları neyi toplar?
Üç hesap, üretim maliyetinin üç ana kalemini ayrı ayrı toplar: 710 doğrudan ürüne giren malzemeyi, 720 doğrudan üretimde çalışan işçiliği, 730 ise ürüne tek tek bağlanamayan ama üretim için katlanılan ortak giderleri. Bu ayrım, tek düzen hesap planında 7/A seçeneğini kullanan firmalar içindir; 7/B ile 7/A arasındaki seçim için 7/A mı 7/B mi yazısına bakabilirsiniz.
| Hesap | Ne yazılır | Fabrikadan örnek |
|---|---|---|
| 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri | Ürünün yapısına giren hammadde ve malzeme | Pres hattına verilen sac, kaynak telinin ürüne giren kısmı, vida |
| 720 Direkt İşçilik Giderleri | Ürün üzerinde doğrudan çalışan personelin ücret ve yan giderleri | Pres operatörü, kaynakçı, montaj personeli |
| 730 Genel Üretim Giderleri | Üretimle ilgili ama ürüne doğrudan bağlanamayan giderler | Elektrik, makine amortismanı, bakım, ustabaşı ücreti, fason kaplama bedeli |
Fason işçiliğin hangi hesapta izleneceği firmadan firmaya değişir. Bazı firmalar fason bedelini 730 altında ayrı bir alt hesapta, bazıları direkt maliyet olarak izler. Karar mali müşavirle verilir; önemli olan aynı tür giderin her ay aynı hesaba yazılmasıdır.
Hammadde sarfı 710'a nasıl kaydedilir?
Hammadde alındığında gider olmaz, stok olur; 710'a ancak üretime verildiği anda, yani sarf edildiğinde yazılır. Sac rulosu satın alınınca 150 İlk Madde ve Malzeme hesabına girer. Pres hattına çekildiğinde 150 azalır, 710 artar.
Örnek: ay içinde depodan üretime toplam 400.000 TL'lik sac ve bağlantı elemanı verildi.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri | 400.000 | |
| 150 İlk Madde ve Malzeme | 400.000 |
Sarf kaydının tutarı, stokun hangi yöntemle değerlendiğine bağlıdır. Aynı sacın iki farklı fiyattan alındığı bir ayda FIFO ile ağırlıklı ortalama farklı sonuç verir; ayrıntı için FIFO ve ortalama maliyet yazısına bakın. Sarfın gerçek miktarı da önemlidir: iş emrine reçete miktarı değil, sahada gerçekten tüketilen miktar yazılmazsa fire maliyeti 710'da görünmez, ay sonu sayımında fark olarak çıkar.
Üretim firmalarında en sık görülen durum, 7'li hesapların doğru tutulduğu ama yansıtmanın yalnız yıl sonunda yapıldığıdır. Bu durumda patronun her ay baktığı gelir tablosu gerçeği göstermez. Aylık yansıtma alışkanlığı, ay sonu sayımıyla birlikte kurulduğunda maliyet ve kâr aynı ay içinde konuşulabilir hâle gelir.
İşçilik ve genel üretim giderleri nasıl kaydedilir?
İşçilik bordro tahakkukuyla 720'ye, genel üretim giderleri ise faturası ya da hesaplaması geldikçe 730'a borç yazılır. İkisinde de karşı taraf ödeme değil borçtur: personele, vergi dairesine, SGK'ya ya da tedarikçiye.
Direkt işçilik
Örnek: üretim personelinin aylık maliyeti 240.000 TL. Bunun 150.000 TL'si net ödenecek ücret, 30.000 TL'si gelir ve damga vergisi kesintisi, 60.000 TL'si işçi ve işveren SGK payı toplamı olsun.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 720 Direkt İşçilik Giderleri | 240.000 | |
| 335 Personele Borçlar | 150.000 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | 30.000 | |
| 361 Ödenecek SGK Kesintileri | 60.000 |
Bakım ustası, kalite kontrolcü ve forklift şoförü gibi ürüne doğrudan dokunmayan personelin ücreti 720'ye değil 730'a yazılır. Bu ayrım bordroda personelin masraf merkeziyle yapılır.
Genel üretim giderleri
Örnek: elektrik faturası 80.000 TL + KDV, kaplama fasoncusunun faturası 30.000 TL + KDV (örnek oran yüzde 20) ve makinelerin aylık amortismanı 40.000 TL.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 730 Genel Üretim Giderleri | 150.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 22.000 | |
| 320 Satıcılar | 132.000 | |
| 257 Birikmiş Amortismanlar | 40.000 |
730'da toplanan giderin ürünlere hangi ölçüyle dağıtılacağı ayrı bir konudur; genel üretim giderleri dağıtımı yazısı makine saati ve işçilik saati gibi anahtarları anlatır.
Ay sonunda maliyet stoka nasıl aktarılır?
Ay sonunda 7'li hesaplardaki tutarlar yansıtma hesapları kullanılarak 151 Yarı Mamuller hesabına aktarılır; 710, 720 ve 730 bakiyelerine dokunulmaz, karşılarına 711, 721 ve 731 alacak yazılır. Böylece gider hesapları yıl boyu toplam maliyeti göstermeye devam eder. Yansıtma hesaplarının mantığı için yansıtma hesapları yazısına bakabilirsiniz.
- Yansıtma: ayın toplam üretim maliyeti 790.000 TL (400.000 + 240.000 + 150.000) 151'e aktarılır.
- Mamule geçiş: ay içinde biten ve mamul deposuna giren ürünlerin maliyeti 700.000 TL hesaplanır, 151'den 152'ye alınır. 90.000 TL'lik iş tezgah yanında ve fasoncuda yarı mamul olarak kalır.
- Satış maliyeti: ay içinde satılan ürünlerin maliyeti 560.000 TL, 152'den 620'ye alınır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 151 Yarı Mamuller | 790.000 | |
| 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Yansıtma | 400.000 | |
| 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma | 240.000 | |
| 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma | 150.000 | |
| 152 Mamuller | 700.000 | |
| 151 Yarı Mamuller | 700.000 | |
| 620 Satılan Mamuller Maliyeti | 560.000 | |
| 152 Mamuller | 560.000 |
Ay sonunda 151'de 90.000 TL, 152'de 140.000 TL kalır. Bu iki bakiye, sayımla bulunan yarı mamul ve mamul stokunun değerine eşit olmalıdır. Eşit değilse ya biten ürün maliyeti yanlış hesaplanmıştır ya da sayımda eksik vardır. Satılan mamul maliyetinin bu adımlardan nasıl çıktığını satılan mamul maliyeti yazısında tablo hâlinde bulabilirsiniz.
Dönem sonunda 7'li hesaplar nasıl kapanır?
Yıl sonunda her gider hesabı kendi yansıtma hesabıyla karşılıklı kapatılır ve ikisi de sıfırlanır. 7'li hesaplar bilançoya da gelir tablosuna da girmez; görevleri maliyeti toplamak ve aktarmaktır. Yansıtma yıl boyunca doğru yapıldıysa 710 ile 711, 720 ile 721, 730 ile 731 aynı tutardadır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Yansıtma | 400.000 | |
| 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma | 240.000 | |
| 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma | 150.000 | |
| 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri | 400.000 | |
| 720 Direkt İşçilik Giderleri | 240.000 | |
| 730 Genel Üretim Giderleri | 150.000 |
Örnek tek ay üzerinden gösterildi; gerçekte kapanış fişi yılın toplamlarıyla kesilir. Gider ile yansıtma arasında fark kalmışsa kapanıştan önce bulunur: genellikle ay sonunda yansıtılmamış geç gelen bir fatura ya da elle kesilip unutulmuş bir düzeltme fişidir. Kapanış fişlerinin tam sırası planlanan dönem sonu kapanış kayıtları yazısında anlatılıyor.
Üretim maliyeti kaydında sık yapılan hatalar
- Alışı doğrudan 710'a yazmak: sac alındığı ay gider olur, kullanıldığı ay maliyette görünmez. Stok 150'de bekler, sarf olunca 710'a geçer.
- Tüm personeli 720'ye yazmak: bakımcı, depocu ve kalite personeli genel üretim gideridir. 720 şişince direkt işçilik oranı yanlış hesaplanır.
- Yansıtmayı yıl sonuna bırakmak: aylık gelir tablosu satış gösterir ama satılan mamul maliyeti göstermez; aylar boyunca kâr olduğundan yüksek görünür.
- Fason faturasını 770'e yazmak: kaplama, ısıl işlem ve taşlama bedeli üretim maliyetidir; genel yönetim giderine yazılırsa ürün maliyeti eksik çıkar.
- Yarı mamulü sıfırlamak: ay sonunda tezgahta ve fasoncuda kalan iş için 151'de bakiye bırakılmazsa bütün maliyet o aya yüklenir, ertesi ay ise maliyetsiz üretim görünür.
- Masraf merkezi kullanmamak: 730'un hangi bölümden geldiği bilinmezse dağıtım tahmine kalır. Kurgu için masraf merkezi ve maliyet merkezi yazısına bakın.
Hesap seçimi ve dağıtım anahtarları vergi ve maliyet sonucunu etkiler; firmanıza uygun kurguyu mali müşavirinizle birlikte belirleyin.
PakERP One'da üretim maliyeti kaydı
PakERP One 7/A hesaplarını kullanır ve maliyet kayıtlarının büyük kısmını belgeden kendisi üretir. Akış şöyledir:
- 201 Alış Faturası: sac gibi stok satırları 150'ye girer. "İşlem" sütununda Gider seçilen satır (ör. fason kaplama faturası) 840 gider tanımından seçilir ve o tanımın hesabına yazılır; bu hesap 730 altında bir alt hesap olabilir.
- Üretim bildirimi ve 8151 Fiili Üretim Maliyeti: üretim maliyeti onaylanınca muhasebe fişi kendiliğinden kesilir. İş merkezi saat ücreti ve genel üretim gideri oranı maliyete girer.
- 8152 Dönem Kapanışı: dönemin genel üretim gideri payı iş emirlerine dağıtılır; 8153 standart ve fiili maliyeti karşılaştırır.
- Satılan mamul maliyeti: 620 fişi dönem sonunda toplu kesilir, fatura bazında değil.
- Bordro: 1101-1199 İK ekranlarında bordro onaylanınca 335, 360 ve 361 hesaplarıyla fiş oluşur.
Hangi belgenin hangi hesaba gideceği 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları ve 919 Muhasebe Grup Kodları ile ayarlanır; gider ayrımı için 903 Masraf Merkezleri kullanılır. 904 Defterler ve Raporlar ekranındaki mizan ve masraf merkezi raporu 710-731 bakiyelerini gösterir, 925 Muhasebe Kontrol İşlemi muhasebeleşmemiş evrakı listeler. Amortisman hesaplaması programda otomatik değildir; mali müşavirinizin hesapladığı tutar 901 Muhasebe Fişi ile elle girilir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.