1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. 191 ve 391 KDV Hesapları
Muhasebe Rehberi · Vergi ve Beyanname

191 İndirilecek KDV ve 391 Hesaplanan KDV: Ay Sonu Mahsup Nasıl Yapılır?

PakERP One Ekibi 7 dk okuma
Kısa cevap

191 İndirilecek KDV, alışlarda ödenen KDV'yi; 391 Hesaplanan KDV, satışlarda müşteriden hesaplanan KDV'yi toplar. Ay sonunda iki hesap karşılıklı kapatılır: 391 borç, 191 alacak yazılır. 391 büyükse fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak olarak geçer ve beyannameyle ödenir. 191 büyükse fark 190 Devreden KDV hesabına borç yazılır ve sonraki aya taşınır.

Ayın ortasında mali müşavirin telefonu gelir: "Bu ay KDV çıkıyor mu, yoksa yine devrediyor mu?" Muhasebecinin cevabı vermek için yapacağı şey basittir: mizanda iki satıra bakmak. 391'de ne kadar biriktiyse satıştan doğan vergi odur, 191'de ne kadar biriktiyse alıştan indirilecek olan odur. Aradaki fark ya ödenecek ya da devredecektir.

Basit görünen bu iki hesap, üretim firmasında her ay yüzlerce faturadan beslenir: sac alışı, fason kaplama faturası, elektrik, kalıp alımı, ihracat, iade. Ay sonundaki mahsup kaydı ancak bu kayıtlar doğruysa doğru sonuç verir. Aşağıda iki hesabın nasıl dolduğu, mahsubun iki durumu ve tevkifatlı alışın 191'e etkisi örnek yevmiye tablolarıyla yer alıyor.

KDV1 beyannamesi hazırlığı (940): 391 hesaplanan ve 191 indirilecek KDV oran bazında; devreden ve ödenecek KDV hesaplanır.Tam boyut
KDV1 beyannamesi hazırlığı (940) · 391 hesaplanan ve 191 indirilecek KDV oran bazında; devreden ve ödenecek KDV hesaplanır.

191 ve 391 hesapları ne işe yarar?

191 İndirilecek KDV, firmanın satın aldığı mal ve hizmet için tedarikçiye ödediği KDV'yi toplar; aktif bir hesaptır ve borç bakiyesi verir. 391 Hesaplanan KDV ise firmanın sattığı mal ve hizmet için müşteriden hesapladığı KDV'yi toplar; pasif bir hesaptır ve alacak bakiyesi verir. Devlete ödenecek vergi, ikisinin farkıdır.

BelgeHesapYönü
Alış faturası (sac, vida, elektrik, fason)191Borç
Demirbaş alışı (kalıp, pres, forklift)191Borç
Satış iade faturası (müşteri iade etti)191Borç
Satış faturası (yurt içi)391Alacak
Hurda satış faturası391 ya da istisnaAlacak, istisnaysa KDV yok
Alış iade faturası (tedarikçiye iade)391Alacak

İade faturalarının yönü en sık karışan noktadır. Tedarikçiye iade ettiğiniz malın KDV'si yeniden hesaplanır ve 391'e yazılır; müşterinin size iade ettiği malın KDV'si ise indirilir ve 191'e yazılır. Hurda satışında KDV istisnası olup olmadığı güncel mevzuata göre değerlendirilir.

Ay içinde 191 ve 391'e hangi kayıtlar düşer?

Her alış faturası 191'i, her satış faturası 391'i artırır; ay boyunca iki hesap birbirine dokunmadan birikir. Örnek ay, KDV oranı örnek olarak yüzde 20:

HesapBorçAlacak
150 İlk Madde ve Malzeme (sac alışı)500.000
191 İndirilecek KDV100.000
320 Satıcılar600.000
120 Alıcılar (mamul satışı)1.080.000
600 Yurt İçi Satışlar900.000
391 Hesaplanan KDV180.000

Faturaların hangi aya kaydedildiği, mahsubun hangi aya düştüğünü belirler. Gelen e-faturanın alış faturasına dönüştürülmeden beklemesi, o ayın 191'ini eksik bırakır ve firma gereğinden fazla KDV öder. Gelen faturaların muhasebeye işlenmesi için e-fatura muhasebeleştirme yazısına bakabilirsiniz.

Sahadan not

Üretim firmalarında 191 ile beyanname arasındaki farkların çoğu, ay sonundan sonra gelen e-faturalardan çıkar. Fatura tarihi geçen aya ait olsa da programa geç girilince yanlış ayın 191'ine düşer. Beyanname hazırlanmadan önce gelen e-fatura listesinin sıfırlanması, bu farkın büyük kısmını baştan önler.

Ay sonu KDV mahsubu nasıl yapılır?

Ay sonunda 391'in bakiyesi kadar 391 borçlandırılır, 191'in bakiyesi kadar 191 alacaklandırılır; ikisi de sıfırlanır. Fark ödenecek KDV'dir ve 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak yazılır. Bu kayıt bir mahsup fişidir; fiş türlerinin farkı için mahsup, tahsil ve tediye fişi yazısına bakın.

  1. Ayın tüm alış ve satış faturalarının kaydedildiği, gelen e-faturaların alış faturasına çevrildiği kontrol edilir.
  2. Önceki aydan devreden KDV varsa 190 bakiyesi not edilir.
  3. Mizandan 191 ve 391 bakiyeleri alınır; beyanname taslağındaki indirilecek ve hesaplanan KDV ile karşılaştırılır.
  4. Mahsup fişi beyanname dönemi tarihiyle kesilir.
  5. Beyanname verilip vergi ödendiğinde 360 kapatılır.

Yukarıdaki örnekte 391 180.000, 191 100.000 TL'dir; 80.000 TL ödenecek KDV çıkar.

HesapBorçAlacak
391 Hesaplanan KDV180.000
191 İndirilecek KDV100.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar80.000

Vergi bankadan ödendiğinde ikinci kayıt kesilir:

HesapBorçAlacak
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar80.000
102 Bankalar80.000

Beyanname ve ödeme tarihleri GİB'in belirlediği takvime göredir.

İndirilecek KDV fazlaysa mahsup nasıl yapılır?

191 bakiyesi 391'den büyükse ödenecek KDV çıkmaz; aradaki fark 190 Devreden KDV hesabına borç yazılarak sonraki aya taşınır. Örnek: yeni bir pres alındığı ay 191 bakiyesi 150.000, 391 bakiyesi 120.000 TL.

HesapBorçAlacak
391 Hesaplanan KDV120.000
190 Devreden KDV30.000
191 İndirilecek KDV150.000

Ertesi ay 391 200.000, 191 90.000 TL olsun. Önceki aydan devreden 30.000 TL de indirime girer ve ödenecek KDV 80.000 TL olur:

HesapBorçAlacak
391 Hesaplanan KDV200.000
191 İndirilecek KDV90.000
190 Devreden KDV30.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar80.000

Devreden KDV'nin neden oluştuğu ve nasıl izlendiği devreden KDV nedir yazısında ayrıca anlatılıyor.

Tevkifatlı alış faturasında 191 nasıl çalışır?

Tevkifatlı alışta faturadaki KDV'nin tamamı 191'e yazılır, ama tedarikçiye yalnız tevkif edilmeyen kısım ödenir; tevkif edilen kısım alıcı firma tarafından 360'a alınır ve 2 numaralı KDV beyannamesiyle ödenir. Örnek: demir çelik ürünü alışı 100.000 TL + KDV 20.000 TL, tevkifat oranı örnek olarak 5/10.

HesapBorçAlacak
150 İlk Madde ve Malzeme100.000
191 İndirilecek KDV20.000
320 Satıcılar110.000
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar10.000

Sonuçta 20.000 TL'nin tamamı ay sonu mahsubunda indirilir, 10.000 TL ise ayrıca sorumlu sıfatıyla ödenir. Tevkifat kodları ve oranları güncel tebliğe göre belirlenir; ayrıntı için KDV tevkifatı sayfasına bakın.

Kalıp alımı, ihracat ve iadeler mahsubu nasıl etkiler?

Üçü de mahsup fişinin biçimini değiştirmez, ama 191 ile 391 arasındaki dengeyi değiştirir. Üretim firmasında devreden KDV'nin ve beklenmedik ödemelerin çoğu bu üç durumdan çıkar.

Kalıp ve makine alımı

Bir pres ya da kalıp alındığı ay, faturadaki KDV tek seferde 191'e girer. Amortisman yıllara yayılsa da KDV indirimi yayılmaz. Bu yüzden yatırım yapılan aylarda 191 kısa sürede 391'i geçer ve fark 190'a devreder. Makinenin bedeli 255 Demirbaşlar ya da ilgili duran varlık hesabına yazılır; 191'e yalnız KDV kısmı gider.

İhracat ve istisnalı satış

Yurt dışına satışta ya da istisna kapsamındaki teslimde 391 oluşmaz, ama bu satış için alınan sacın ve fason hizmetin KDV'si 191'e girmeye devam eder. Ağırlıklı ihracat yapan firmada 391 küçük kalır, 191 büyür ve devreden KDV her ay birikir. Bu birikimin iade yoluyla geri alınıp alınamayacağı istisnanın türüne bağlıdır.

Fiyat farkı ve iade

Müşteriye kesilen fiyat farkı ya da vade farkı faturası 391'i artırır. Tedarikçiye kusurlu sac iade ettiğinizde kestiğiniz iade faturasının KDV'si ise 191'den düşülmez, 391'e yazılır. Müşterinin geri gönderdiği hatalı parçalar için gelen iade faturasının KDV'si de 191'e girer. Kayıt doğru yöne yapılmazsa toplam değişmese bile beyannamede indirilecek ve hesaplanan KDV satırları yanlış görünür, iade faturalarının kontrolünde soru işareti doğar.

Bu üç durumun ortak noktası şudur: ay sonu mahsubundan önce 191 ve 391'in hangi faturalardan oluştuğu oran ve belge türü kırılımıyla listelenmelidir. Toplam rakam tutarlı görünse bile içerik yanlış olabilir.

KDV mahsubunda sık yapılan hatalar

  • Mahsubu yapmamak: 191 ve 391 yıl boyunca birikir, mizan KDV durumunu göstermez; yıl sonunda tek fişle kapatılmaya çalışılır.
  • Beyanname ile mizanı karşılaştırmamak: beyannamedeki indirilecek KDV ile 191 bakiyesi farklıysa ya kayıt eksiktir ya da bir fatura yanlış aya girmiştir.
  • Devreden KDV'yi elle yazmak: önceki ayın beyannamesinden okunmayıp hafızadan yazılan devreden tutar zinciri bozar.
  • İade yönünü karıştırmak: alış iadesinin KDV'sini 191'den düşmek ile 391'e yazmak farklı beyanname satırlarına gider.
  • KDV'yi maliyete eklemek: indirilebilir KDV stok ya da gider hesabına yazılırsa hem maliyet şişer hem indirim kaybolur.

Bu yazı genel bilgi verir; beyanname kararlarını mali müşavirinizle birlikte verin. Beyanname hazırlığının adımları için KDV beyannamesi hazırlığı yazısına bakabilirsiniz.

PakERP One'da 191, 391 ve KDV mahsubu

PakERP One'da alış ve satış faturaları onaylandığında muhasebe fişi kendiliğinden kesilir; KDV satırları 191 ve 391 alt hesaplarına yazılır.

  1. 917 KDV Muhasebe Tanımları: hangi KDV oranının hangi 191 ve 391 alt hesabına gideceği belirlenir.
  2. 961 Gelen e-Faturalar: entegratörden çekilen faturalar alış faturasına çevrilir; böylece 191 eksik kalmaz.
  3. 904 Defterler ve Raporlar: mizan, hesap ekstresi ve 191/391 KDV raporu oran ve matrah kırılımıyla alınır.
  4. 940 KDV Beyannamesi (KDV1): beyanname hazırlığı; 941 KDV2 (Tevkifat): sorumlu sıfatıyla KDV.
  5. 925 Muhasebe Kontrol İşlemi: muhasebeleşmemiş evrak ve dengesiz fiş listelenir.

Ay sonu mahsup fişi (391, 191, 190 ve 360) 901 Muhasebe Fiş İşlemleri ekranında mahsup fişi olarak girilir. Beyanname rakamlarını mali müşavirinizle karşılaştırdıktan sonra fişi beyanname dönemi tarihiyle kesmeniz yeterlidir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.

Konuyla ilgili: KDV Hesaplama: KDV Dahil ve Hariç Tutar Hesabı, İhracatta KDV İadesi Nasıl Alınır?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

191 ve 391 hesapları ne zaman kapatılır?
Her ay sonunda, KDV beyannamesi dönemine ait mahsup fişiyle kapatılır. 391 borç, 191 alacak yazılır; fark ödenecekse 360'a, devredecekse 190'a gider. Yıl sonuna bırakmak mizanın KDV durumunu aylarca yanlış gösterir.
391 191'den büyükse ne olur?
Aradaki fark ödenecek KDV'dir. Mahsup fişinde 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak yazılır, beyanname verilip ödeme yapıldığında 360 borç, 102 Bankalar alacak kaydıyla kapatılır.
191 391'den büyükse fark nereye yazılır?
Fark 190 Devreden KDV hesabına borç yazılır ve sonraki ayın mahsubunda indirim olarak kullanılır. Devreden tutar beyannamede de bir sonraki döneme aktarılır.
Tevkifatlı faturada KDV'nin tamamı 191'e mi yazılır?
Evet, faturadaki KDV'nin tamamı 191'e yazılır. Tevkif edilen kısım tedarikçiye ödenmez, 360 hesabına alınır ve 2 numaralı KDV beyannamesiyle alıcı tarafından ödenir.
KDV mahsup fişi hangi tarihle kesilir?
Genellikle beyannamenin ait olduğu ayın son günüyle kesilir, böylece mizan o ayın KDV durumunu gösterir. Uygulamayı mali müşavirinizle birlikte belirleyin.
PE
PakERP One EkibiMuhasebe ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Muhasebe modülünü PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.