1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Demirbaş ve Makine Alımı Nasıl Kaydedilir
Muhasebe Rehberi · Stok ve Maliyet

Demirbaş ve Makine Alımı Muhasebeye Nasıl Kaydedilir? 253, 255 ve Maliyet Bedeli

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Demirbaş ve makine alımı, KDV hariç maliyet bedeliyle ilgili maddi duran varlık hesabına borç yazılarak kaydedilir: üretim makineleri ve tesisler 253 Tesis Makine ve Cihazlar'a, ofis mobilyası, bilgisayar ve benzeri eşyalar 255 Demirbaşlar'a, taşıtlar 254'e. İndirilebilir KDV 191'e, fatura toplamı 320 Satıcılar'a alacak yazılır. Nakliye ve montaj gibi giderler maliyete eklenir. Tutarı vergi mevzuatındaki sınırın altında kalan küçük alımlar doğrudan gider yazılabilir.

Fabrikaya yeni bir eksantrik pres geliyor. Faturayla birlikte nakliye firmasının, vinç kiralayan firmanın ve montaj ekibinin faturaları da masaya düşüyor. Aynı hafta ofise iki bilgisayar, atölyeye bir set el aleti alınıyor. Hepsi "demirbaş alımı" diye aynı klasöre konursa, yıl sonunda amortisman listesi de maliyet hesabı da yanlış başlar.

Duran varlık kaydının en önemli anı alım anıdır: hangi hesap, hangi tutar, hangi tarih. Sonraki amortisman bu üç bilgiye dayanır. Amortismanın hesaplanması ve sabit kıymet kartının takibi demirbaş ve amortisman takibi yazısında anlatılıyor; burada alım kaydına odaklanıyoruz.

Muhasebe fişi (901): Satış faturasından otomatik kesilen yevmiye fişi: 120 cari, 600 satış ve 391 hesaplanan KDV satırları, borç = alacak.Tam boyut
Muhasebe fişi (901) · Satış faturasından otomatik kesilen yevmiye fişi: 120 cari, 600 satış ve 391 hesaplanan KDV satırları, borç = alacak.

Demirbaş mı, makine mi? Hangi hesap kullanılır?

Alınan varlığın türü hesabı belirler: üretimde kullanılan makine, tezgah ve tesisler 253'e, büro eşyası ve küçük işletme gereçleri 255'e, taşıtlar 254'e yazılır. Sahada en sık kullanılan üç hesap şöyledir:

VarlıkHesapNot
Pres, CNC tezgahı, kaynak robotu, kompresör253 Tesis Makine ve CihazlarÜretim hattının parçası
Vinç, enerji tesisatı, havalandırma sistemi253 Tesis Makine ve CihazlarBinaya monte olsa da makine niteliğinde
Kamyonet, servis aracı254 TaşıtlarRuhsatlı araçlar
Bilgisayar, yazıcı, ofis mobilyası255 DemirbaşlarYönetim ve satış bölümlerinde kullanılan eşya
Depo rafı, iş masası, el aleti setleri255 DemirbaşlarTutarı sınırın altındaysa doğrudan gider olabilir
Firmanın kendi üretimi için aldığı kalıp253 ya da 255Uygulama farklı; bir kez karar verip tutarlı kullanın

Müşteri adına yapılıp müşteriye satılan kalıp duran varlık değildir; satılacak bir kalem olarak izlenir. Bu ayrımın nasıl yapıldığı kalıp maliyetini müşteriye yansıtma yazısında. Amortisman oranları varlık türüne göre belirlendiği için hesap seçimi doğrudan amortisman süresini de etkiler. Hesap planındaki ana gruplar için tek düzen hesap planı yazısına bakabilirsiniz.

Maliyet bedeline neler girer?

Maliyet bedeli, varlığın satın alma bedeli ile onu kullanıma hazır hâle getirene kadar yapılan giderlerin toplamıdır. KDV, indirilebildiği sürece maliyete girmez; 191'e yazılır.

  • Girer: fatura bedeli, nakliye, sigortalı taşıma, gümrük vergisi ve ithalat masrafları, vinç ve montaj bedeli, ilk kurulum ve devreye alma hizmeti.
  • Girmez: kullanıma başladıktan sonraki bakım, sarf malzemesi, operatör eğitimi gibi işletme giderleri.
  • Mevzuata göre karar verilen: alım için kullanılan kredinin faizi ve dövizli alımda oluşan kur farkı. Bunların maliyete eklenip eklenmeyeceği ve hangi döneme kadar ekleneceği vergi mevzuatında düzenlenmiştir; firmanın seçimini mali müşavirle netleştirin.
Sahadan not

Fabrikalarda en sık rastlanan durum, kurulumla gelen küçük faturaların (elektrik tesisatı, temel betonu, vinç kirası) gider hesaplarına dağılmasıdır. Yeni bir makine geldiğinde ona ait bütün faturaların tek bir listede toplanması ve kayıtların bu listeye göre yapılması, maliyet bedelini ilk günden doğru kurar.

Makine alımı nasıl kaydedilir? Örnek

Örnek (tutarlar örnektir, KDV oranı örnek olarak yüzde 20 alınmıştır): eksantrik pres 1.200.000 TL + KDV ile alındı.

HesapBorçAlacak
253 Tesis Makine ve Cihazlar1.200.000
191 İndirilecek KDV240.000
320 Satıcılar1.440.000
Toplam1.440.0001.440.000

Ardından nakliye ve montaj firmalarından toplam 50.000 TL + KDV fatura geldi. Bu tutar gider değil, makinenin maliyetidir:

HesapBorçAlacak
253 Tesis Makine ve Cihazlar50.000
191 İndirilecek KDV10.000
320 Satıcılar60.000
Toplam60.00060.000

Presin maliyet bedeli 1.250.000 TL'dir ve amortisman bu tutar üzerinden hesaplanır. Nakliye faturası 770'e gider olarak yazılsaydı, yıl sonunda gider fazla, makine değeri eksik görünürdü. Satıcıya yapılan ödeme ise normal tediye kaydıdır: 320 borç, 102 alacak.

Makinenin aktife giriş tarihi de kayda geçmelidir. Faturanın tarihi, makinenin geldiği gün ve devreye alındığı gün farklı olabilir; amortismanın hangi yıldan başlayacağı bu tarihlere göre belirlenir. Teslim tutanağı ve devreye alma raporu bu yüzden faturayla birlikte saklanır.

Küçük alımlar doğrudan gider yazılabilir mi?

Yazılabilir. Vergi Usul Kanunu, tutarı belirli bir sınırı aşmayan demirbaş ve alet alımlarının doğrudan gider yazılmasına izin verir; sınır her yıl yeniden belirlenir ve güncel tutar GİB duyurularından izlenir. Sınırın altında kalan alım için demirbaş kaydı açmak zorunlu değildir.

Örnek (tutar örnektir ve dönemin sınırının altında olduğu varsayılmıştır): atölye için 3.000 TL + KDV'ye bir el matkabı alındı.

HesapBorçAlacak
730 Genel Üretim Giderleri3.000
191 İndirilecek KDV600
320 Satıcılar3.600
Toplam3.6003.600

Sınır tek bir parça için değil, birlikte kullanılan bir takım için düşünülür; bir ofis takımını parça parça faturalayarak sınırın altına indirmek kabul görmez. Gider faturalarının genel işleyişi gider faturası yazısında.

Montajı aylar süren makine nasıl izlenir?

Kurulumu birkaç ay süren bir hat ya da tesis, kullanıma hazır olana kadar yapılmakta olan yatırım olarak izlenir. Faturalar geldikçe 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında birikir; devreye alma tamamlanınca toplam tutar 258'den 253'e aktarılır ve amortisman o andan sonra başlar.

Bu ayrım iki işe yarar: yarım kalmış bir hattın amortismanı başlamaz ve hangi faturanın hangi yatırıma ait olduğu dağılmaz. Makine yatırım teşvik belgesi kapsamında alınıyorsa satıcının faturası KDV istisnalı gelebilir; belge şartları için yatırım teşvik belgesi yazısına bakın.

Dövizli makine alımında hangi kur kullanılır?

Dövizle faturalanan makine, faturanın düzenlendiği tarihteki kurla TL'ye çevrilerek kaydedilir. Ödeme farklı bir günde yapılırsa aradaki kur farkı ortaya çıkar. Bu farkın makinenin maliyetine mi eklenmesi, yoksa kambiyo farkı olarak mı yazılması gerektiği vergi mevzuatına göre belirlenir ve karar mali müşavirle verilir. Avans ödeyerek sipariş edilen makinede, avans tarihi ile teslim tarihi arasındaki kur değişimi de aynı soruyu doğurur; avans ve fatura kurlarının kayıtta ayrı ayrı görünmesi, mali müşavirin karar vermesini kolaylaştırır. İthal makinede gümrük beyannamesindeki kur ile tedarikçi faturasındaki kurun farklı olabileceği de unutulmamalıdır. Kambiyo farklarının genel işleyişi 646 ve 656 hesapları yazısında.

Büyük bakım ve yenileme gider mi, maliyet mi?

Makinenin ömrünü uzatan, kapasitesini ya da kalitesini artıran harcamalar maliyete eklenir; yalnız eski çalışma düzenini koruyan bakım ve onarım gider yazılır. Pres için yeni bir koç ve volan takımı alınıp makine daha yüksek tonajda çalışır hâle geldiyse harcama 253'e eklenir. Yağ değişimi, conta yenileme, periyodik bakım ise 730'a gider olarak yazılır. Sınırda kalan harcamalarda karar faturanın açıklamasına ve yapılan işin raporuna göre verilir; bu yüzden büyük bakım faturalarına servis raporunun eklenmesi tartışmayı baştan önler.

Ay sonunda demirbaş kayıtları nasıl kontrol edilir?

Duran varlık kayıtları her ay kısa bir kontrolden geçirilirse yıl sonunda düzeltme fişi yığını oluşmaz:

  • 253, 254 ve 255 bakiyesi ile sabit kıymet listesinin toplamını karşılaştırın; fark varsa listeye işlenmemiş bir fatura vardır.
  • 730 ve 770 hesaplarında doğrudan gider sınırının üstünde tutar taşıyan satırları tarayın.
  • 258'de bekleyen yatırımlardan devreye girmiş olanı 253'e aktarın.
  • Satılan ya da hurdaya ayrılan varlıkların kayıttan çıkarılıp çıkarılmadığına bakın.
  • Teşvik belgesi kapsamındaki alımları belge numarasıyla ayrı bir listede tutun.

Demirbaş alımında sık yapılan hatalar

  1. Nakliye ve montajı gider yazmak: varlığın maliyeti eksik, o yılın gideri fazla görünür.
  2. Makineyi 255'e, bilgisayarı 253'e yazmak: amortisman oranı yanlış hesaba göre seçilir.
  3. Sınırın üstündeki alımı doğrudan gider yazmak: vergi incelemesinde düzeltilir.
  4. Kullanılmaya başlamadan amortisman ayırmak: amortisman aktife girişten ve kullanıma hazır olmaktan sonra başlar.
  5. Fatura ile sabit kıymet listesini bağlamamak: satış ya da hurdaya ayırmada hangi kaydın kapanacağı bulunamaz.

PakERP One'da demirbaş alım faturası

PakERP One'da demirbaş alımı satınalma faturasından işlenir; muhasebe fişi kendiliğinden kesilir. Program ücretsizdir ve muhasebe ekranları buna dahildir.

  1. 301 Stok Kartları: demirbaş için türü "Demirbaş" olan bir kart açılır; adı ve açıklaması varlığı tanımlayacak biçimde yazılır.
  2. 201 Alış Faturası, İşlem sütunu: satırda İşlem "Demirbaş" seçilir, yalnız demirbaş türündeki kartlar listelenir. Bu satır stok hareketi yapmaz; fiş onaylanınca tutar 255'in ilk alt hesabına, KDV 191'e, toplam tedarikçinin 320 hesabına yazılır.
  3. 253 ya da 258'e alınacak varlıklar: 201'den gelen kayıt 901 Muhasebe Fiş İşlemleri'nde mahsup fişiyle 255'ten 253'e ya da 258'e aktarılır.
  4. Gider satırı: sınırın altındaki küçük alımlarda İşlem "Gider" seçilir; satır 840'taki gider tanımından seçilir ve o tanımın hesabına yazılır.
  5. Evrak eki: makinenin faturası, garanti ve uygunluk belgeleri 201 formundaki Ekler sekmesine eklenir.
  6. Amortisman: otomatik hesaplanmaz; mali müşavirin hesapladığı tutar 901'de fiş olarak girilir. 925 Muhasebe Kontrol İşlemi ana hesaba yapılmış kayıtları gösterir.

Konuyla ilgili: Yatırım Teşvik Belgesi Nedir? Tedarikçi Gözüyle YTB, Tek Düzen Hesap Planı Nedir? Hesap Sınıfları, Kambiyo Kârı ve Zararı: 646 ve 656 Hesapları Nasıl Çalışır?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Demirbaş alımı hangi hesaba yazılır?
Büro eşyası, bilgisayar ve benzeri gereçler 255 Demirbaşlar'a, üretim makineleri ve tesisler 253 Tesis Makine ve Cihazlar'a, taşıtlar 254 Taşıtlar'a borç yazılır. KDV 191'e, fatura toplamı 320 Satıcılar'a alacak yazılır.
Makine alımında nakliye bedeli gider mi maliyet mi?
Makineyi kullanıma hazır hâle getirene kadar yapılan nakliye, vinç ve montaj giderleri makinenin maliyetine eklenir. Bu tutarlar 253'e borç yazılır ve amortisman toplam maliyet bedeli üzerinden hesaplanır.
Doğrudan gider yazma sınırı nedir?
Vergi Usul Kanunu'na göre tutarı belirli bir sınırı aşmayan demirbaş ve alet alımları doğrudan gider yazılabilir. Sınır her yıl yeniden belirlenir; güncel tutarı GİB duyurularından ya da mali müşavirinizden öğrenin.
Demirbaş için amortisman ne zaman başlar?
Varlık aktife alınıp kullanıma hazır olduğunda başlar. Montajı süren yatırımlar 258'de izlenir, devreye alınınca 253'e aktarılır ve amortisman o tarihten sonra hesaplanır.
Kalıp alımı 253'e mi 255'e mi yazılır?
Firmanın kendi üretiminde kullandığı kalıplar uygulamada 253 ya da 255'te izlenir; önemli olan bir kez karar verip tutarlı kullanmaktır. Müşteri adına yapılıp müşteriye satılan kalıp ise duran varlık değildir.
PE
PakERP One EkibiMuhasebe ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Muhasebe modülünü PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.