646 Kambiyo Kârları ve 656 Kambiyo Zararları, dövizli alacak, borç, kasa ve banka hesaplarında kurun değişmesinden doğan farkların yazıldığı gelir tablosu hesaplarıdır. Dövizli faturanın tahsilatında ya da ödemesinde, dövizin bozdurulmasında ve dönem sonu değerlemesinde kur farkı lehteyse 646'ya alacak, aleyhteyse 656'ya borç yazılır. Dönem sonunda ikisi de 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilerek kapanır. Kredilerin kur farkı ise genellikle finansman gideri olarak izlenir.
Ay sonunda mizana bakan finans müdürü iki satırda durur: 646'da 47 bin TL alacak, 656'da 4 bin TL borç. Patron sorar: "Bu ay dövizden kâr mı ettik?" Cevap evet, ama bu rakamın ne kadarının gerçekten kasaya girdiği, ne kadarının yalnız kağıt üzerinde olduğu ayrı bir sorudur.
Dövizle çalışan her üretim firmasında bu iki hesap her ay hareket görür: Euro ile satılan parça, dolarla alınan granül, bankadaki döviz hesabı, yurt dışından alınan kalıp. Ay sonu değerleme yönteminin ayrıntısı ay sonu kur değerleme yazısında var. Burada 646 ve 656 hesaplarının kendisine bakıyoruz: hangi olay bu hesapları çalıştırır, hangisi çalıştırmaz, dönem sonunda nereye gider?
Tam boyutİçindekiler
- 646 ve 656 hesapları nedir?
- Hangi işlemler 646 ve 656'yı çalıştırır?
- Tahsilat ve ödemede kambiyo farkı nasıl kaydedilir?
- Döviz bozdurma ve değerlemede kayıt nasıl yapılır?
- 646 ve 656 dönem sonunda nasıl kapanır?
- Kambiyo kârı gerçek kazanç mıdır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da kambiyo farkları
- Sık sorulan sorular
646 ve 656 hesapları nedir?
646 Kambiyo Kârları, dövizli varlık ve borçlarda kur değişiminden doğan kazançların; 656 Kambiyo Zararları ise kayıpların izlendiği hesaplardır. İkisi de tek düzen hesap planının 6. sınıfında, gelir tablosunda diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar ile gider ve zararlar bölümünde yer alır.
Bu hesaplar satış hasılatı değildir. Parça satışından gelen tutar 600 ya da 601'de durur; kur yüzünden fazladan elde edilen TL 646'ya gider. Bu ayrım, firmanın asıl işinden ne kazandığını, dövizden ne kazandığını ayrı görmeyi sağlar.
Benzer bir ayrım alış tarafında da vardır. İthal edilen granül ya da sac teslim alındığında stok, fatura kuruyla 150'ye girer. Ödeme haftalar sonra farklı kurla yapılırsa aradaki fark uygulamada genellikle stok maliyetine eklenmez, kambiyo farkı olarak kaydedilir. Böylece aynı hammaddenin birim maliyeti ödeme gününe göre değişmez. Duran varlık alımlarında ise mevzuat farklı seçenekler tanıyabilir; bu durumda karar mali müşavirle verilir.
Hangi işlemler 646 ve 656'yı çalıştırır?
Kayıtlı TL karşılığı ile işlemin gerçekleştiği andaki TL karşılığı farklı olan her dövizli işlem bu hesapları çalıştırır.
| İşlem | Ne zaman oluşur? | Hangi hesap? |
|---|---|---|
| Dövizli alacağın tahsili | Tahsilat kuru fatura kurundan farklıysa | Kur yükseldiyse 646, düştüyse 656 |
| Dövizli borcun ödenmesi | Ödeme kuru fatura kurundan farklıysa | Kur yükseldiyse 656, düştüyse 646 |
| Dövizin bozdurulması | Bozdurma kuru kayıtlı kurdan farklıysa | Lehte 646, aleyhte 656 |
| Dönem sonu değerleme | Değerleme kuru kayıtlı kurdan farklıysa | Lehte 646, aleyhte 656 |
| Banka kredisinin kur farkı | Kredi dövize endeksli ya da dövizli ise | Genellikle finansman gideri, 660 ya da 7/A'da 780 |
| Kur farkı faturası | Sözleşmeye göre fark faturalanırsa | Fatura kaydı, KDV'li; hesap seçimi firmaya göre |
Son iki satır karıştırılmamalıdır. Finansman amaçlı borçların kur farkı faaliyet dışı kambiyo zararı değil borçlanma maliyetidir. Kur farkı faturası ise ayrı bir belge ve KDV doğurur; ayrıntısı kur farkı faturası yazısında. Hangi işlemin hangi hesaba gideceği firmada bir kez yazılı kurala bağlanmalı, mali müşavirle teyit edilmelidir.
Bir işlem bu hesapları çalıştırmıyorsa da bilinmelidir. TL kesilmiş ve TL ödenmiş bir faturada kur değişse bile kambiyo farkı doğmaz; fiyat dövize bağlanmış olsa bile fark ancak kur farkı faturasıyla belgelenir. Aynı şekilde dövizli satış faturasının kendisi de 646'yı çalıştırmaz; fark, ancak o faturanın tahsilatında, değerlemesinde ya da mahsubunda ortaya çıkar.
Dövizli cari hesaplarda en sık görülen durum, döviz bakiyesi sıfırlandığı hâlde TL bakiyenin kapanmamasıdır. Bu kalan tutar tahsil edilecek bir alacak değil, kambiyo hesaplarına aktarılmamış kur farkıdır. Her ay döviz bakiyesi kapanan carileri ayrıca listelemek bu kalıntıların birikmesini önler.
Tahsilat ve ödemede kambiyo farkı nasıl kaydedilir?
Tahsilatta banka girişi tahsilat günü kuruyla, cari kapanışı kayıtlı kurla yazılır; aradaki fark 646 ya da 656'dır.
Örnek (kurlar ve tutarlar örnektir): 10.000 EUR'luk satış faturası 50,00 kurla 500.000 TL olarak kayıtlı. Müşteri ödediğinde kur 51,20: banka 512.000 TL karşılığı döviz alır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102.02 Bankalar (EUR hesabı) | 512.000 | |
| 120.02.008 Alıcılar (EUR müşterisi) | 500.000 | |
| 646 Kambiyo Kârları | 12.000 | |
| Toplam | 512.000 | 512.000 |
Ödeme tarafında durum tersinedir. 4.000 EUR'luk sac faturası 50,00 kurla 200.000 TL kayıtlı, ödeme günü kur 51,00:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 320.02.011 Satıcılar (EUR tedarikçi) | 200.000 | |
| 656 Kambiyo Zararları | 4.000 | |
| 102.02 Bankalar (EUR hesabı) | 204.000 | |
| Toplam | 204.000 | 204.000 |
Kısmi tahsilatta her parça kendi günündeki kurla hesaplanır. Ara dönemde değerleme yapılmışsa "kayıtlı kur" değerleme kurudur, fark ona göre bulunur.
Döviz bozdurma ve değerlemede kayıt nasıl yapılır?
Döviz bozdurulduğunda TL hesaba giren tutar ile döviz hesabından çıkan kayıtlı tutar arasındaki fark kambiyo farkıdır. Örnek: kayıtta 50,00 kurla 250.000 TL görünen 5.000 EUR, 51,00 kurdan bozduruluyor; TL hesaba 255.000 TL geçiyor.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102.01 Bankalar (TL hesabı) | 255.000 | |
| 102.02 Bankalar (EUR hesabı) | 250.000 | |
| 646 Kambiyo Kârları | 5.000 | |
| Toplam | 255.000 | 255.000 |
Dönem sonunda elde kalan döviz yeniden değerlenir. EUR hesabında 20.000 EUR, kayıtlı tutar 1.000.000 TL (kur 50,00), değerleme kuru 51,50 ise yeni karşılık 1.030.000 TL'dir; 30.000 TL fark 102.02'ye borç, 646'ya alacak yazılır. Değerlemede hangi kurun kullanılacağı vergi mevzuatında düzenlenmiştir; TCMB kurlarının hangisinin esas alınacağını mali müşavirinizle teyit edin. Dövizli banka hesaplarının günlük kaydı için dövizli banka hesabı kaydı yazısına bakabilirsiniz.
646 ve 656 dönem sonunda nasıl kapanır?
Dönem sonunda 646'nın alacak bakiyesi ve 656'nın borç bakiyesi 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilir; iki hesap sıfırlanır. Yukarıdaki örneklerde 646'da 12.000 + 5.000 + 30.000 = 47.000 TL, 656'da 4.000 TL birikmiş olsun:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 646 Kambiyo Kârları | 47.000 | |
| 690 Dönem Kârı veya Zararı | 47.000 | |
| 690 Dönem Kârı veya Zararı | 4.000 | |
| 656 Kambiyo Zararları | 4.000 | |
| Toplam | 51.000 | 51.000 |
Kapanışın tamamı, 690'dan 692'ye ve oradan 590 ya da 591'e geçiş, dönem sonu kapanış kayıtları yazısında anlatılıyor. 646 ile 656'yı birbirine mahsup edip net tutarı tek hesapta göstermek yanlıştır; gelir tablosunda ikisi ayrı satırdır.
Kambiyo kârı gerçek kazanç mıdır?
Bir kısmı evet, bir kısmı henüz değil. Tahsilat ve bozdurmadan doğan fark gerçekleşmiş farktır, para el değiştirmiştir. Değerlemeden doğan fark ise bakiyenin bugünkü kurla yeniden ölçülmesidir; kur ertesi ay düşerse aynı tutar geri gelebilir.
Yönetim raporunda bu ikisini ayrı göstermek, patronun "dövizden kâr ettik" cümlesini doğru okumasını sağlar. Alt hesap kullanmak işi kolaylaştırır: 646.01 gerçekleşen, 646.02 değerleme gibi. Firmanın asıl faaliyet kârını görmek için brüt satış kârına ve faaliyet kârına bakılır; 646 ile 656 bu satırların altında yer alır. Gelir tablosunun okunuşu için bilanço ve gelir tablosu okuma yazısına bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Kur farkını satış hesabına yazmak: 600 şişer, gerçek satış kârı yanlış görünür.
- Kredi kur farkını 656'ya yazmak: finansman maliyeti faaliyet dışı zarar gibi görünür; firmanın kuralıyla tutarlı olmalı.
- Tahsilatı fatura kuruyla bankaya almak: banka hesabı ekstreyle tutmaz, fark cari hesapta kalır.
- Değerlemeyi unutmak: dönem sonu bilançoda dövizli kalemler eski kurla kalır.
- 646 ile 656'yı netleştirmek: gelir tablosunda iki ayrı satır olması gereken tutar tek satıra iner.
- Değerleme farkını gerçekleşmiş kâr saymak: nakit planı olmayan parayla yapılır.
PakERP One'da kambiyo farkları
PakERP One'da günlük TCMB kuru kendiliğinden çekilir; belge kuru, belge tarihinden önceki iş gününün TCMB satış kurudur.
- 855 Tahsilat Fişi ve 856 Tediye Fişi: dövizli satırda tahsilat ya da ödeme günündeki kur kullanılır. Fatura kuru ile aradaki fark cari hesapta TL kalıntı olarak bekler.
- 851 Cari Konsol: dövizli caride "Gerçek Bakiye" (döviz bakiyesi × güncel kur) ile "Kur Farkı Kalıntısı" ayrı görünür. 803 Yaşlandırma altındaki "Kur Farkı Kalıntısı (Gerçek Bakiye)" raporu tüm dövizli carileri listeler; dövizde kapanmış ama TL'de bakiye taşıyan cariler ayrıca süzülür.
- 852 Genel Fiş İşlemleri, "Kur Farkı Hesapla": seçilen tarih için dövizli carilerin değerleme farkı önizlenir, onaylanınca kur farkı fişi kesilir ve karşı hesap 646 ya da 656 olarak muhasebeleşir.
- 857 Virman Fişi: dövizli satırlarda kur farkı 646 / 656'ya kendiliğinden yazılır.
- 831 Banka Hareketleri: dövizli hesapta tutar hesabın para biriminde, altında TL karşılığıyla tutulur. Döviz banka hesaplarının dönem sonu değerlemesi ve kredi kur farkları 901 Muhasebe Fiş İşlemleri'nde elle girilir.
- 904 Defterler ve Raporlar ile 924 Kapanış Fişi: mizan ve kur farkı raporu alınır; kapanış fişi 6'lı hesapları 690'a devreder.
Konuyla ilgili: Dönem Sonu Kapanış Kayıtları: 690, 691 ve 692 Nasıl Yapılır?, Dövizli Banka Hesabı Muhasebesi ve Döviz Bozdurma, İhracatta Kur Farkı Nasıl Hesaplanır ve Kaydedilir?, Alacak ve Borç Mahsuplaşması Nasıl Yapılır? 120 ve 320.