Dövizli banka hesabı 102 Bankalar altında her para birimi için ayrı alt hesapta, hem döviz tutarı hem TL karşılığıyla izlenir. Döviz alındığında ödenen TL tutarı döviz hesabına borç yazılır. Döviz bozdurulduğunda TL hesabına giren tutar ile bozdurulan dövizin defterdeki TL değeri arasındaki fark kambiyo kârı (646) ya da kambiyo zararıdır (656). Ay sonunda bakiye değerleme kuruyla güncellenir.
Euro hesabınızda 20.000 EUR duruyor. Bu paranın defterinizdeki değeri kaç TL? Bankanın ekranındaki bugünkü kurla çarpılmış tutar mı, yoksa paranın hesaba girdiği günlerin kurlarıyla oluşmuş bir toplam mı? Bu sorunun cevabı, döviz bozdurduğunuz gün kâr mı zarar mı yazacağınızı belirler.
İhracat yapan ya da ithal hammadde alan üretim firmasında dövizli hesap her ay onlarca hareket görür: müşteriden EUR tahsilat, tedarikçiye EUR ödeme, maaş ve vergi için TL'ye bozdurma, ithalat ödemesi için döviz alımı. Aşağıda bu hareketlerin muhasebe kaydı örneklerle gösteriliyor. Kurlar ve tutarlar örnektir; değerleme kuru ve yöntem seçimi için güncel mevzuata ve mali müşavirinize bakın.
Tam boyutİçindekiler
- Dövizli banka hesabı muhasebede nasıl açılır?
- Döviz alınınca kayıt nasıl yapılır?
- Döviz bozdururken kambiyo kârı ya da zararı nasıl hesaplanır?
- Döviz hesabından tedarikçiye ödeme nasıl kaydedilir?
- Ay sonunda dövizli banka hesabı nasıl değerlenir?
- Her ay hangi kontroller yapılmalı?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da dövizli banka hesabı
- Sık sorulan sorular
Dövizli banka hesabı muhasebede nasıl açılır?
Dövizli banka hesabı, 102 Bankalar altında para birimi ve banka bazında ayrı bir alt hesap olarak açılır ve her hareket iki tutarla kaydedilir: döviz tutarı ve TL karşılığı. Defterin yasal para birimi TL olduğu için mizan TL karşılığını gösterir; döviz tutarı ise banka ekstresiyle mutabakat ve kur farkı hesabı için gerekir.
Tipik bir alt hesap düzeni şöyledir:
- 102.01 A Bankası TL vadesiz
- 102.02 A Bankası EUR vadesiz
- 102.03 A Bankası USD vadesiz
- 102.04 B Bankası EUR vadesiz
Bir alt hesapta tek para birimi olmalıdır. EUR ve USD aynı alt hesapta toplanırsa döviz bakiyesi anlamsızlaşır, değerleme yapılamaz. Vadeli hesaplar, kredi hesapları ve döviz tevdiat hesapları da ayrı alt hesap alır. Hesap planı düzeni için alt hesap açma kuralları yazısına bakabilirsiniz.
Müşteriden gelen EUR havalenin ve tedarikçiye yapılan ödemenin temel kayıtları banka hareketlerinin muhasebe kaydı yazısında anlatıldı. Burada konu dövizin kendisinin alınıp satılması ve hesabın defter değeri.
Döviz alınınca kayıt nasıl yapılır?
TL hesaptan döviz alındığında döviz hesabı, ödenen TL tutarı kadar borçlanır; TL hesap aynı tutarla alacaklanır. Banka dövizi kendi satış kuruyla verir; hesaba giren dövizin TL maliyeti fiilen ödenen tutardır.
Örnek: ithal rulo sac ödemesi için 5.000 EUR alındı, banka 51,00 kurundan 255.000 TL çekti.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102.02 A Bankası EUR (5.000 EUR) | 255.000,00 | |
| 102.01 A Bankası TL | 255.000,00 | |
| Toplam | 255.000,00 | 255.000,00 |
Bazı firmalar alınan dövizi o günün değerleme kuruyla kaydeder ve bankanın uyguladığı kurla arasındaki farkı aynı gün 656 Kambiyo Zararları'na yazar. İki yöntem de dönem sonunda aynı sonuca götürür; önemli olan bir yöntem seçip her işlemde aynı şekilde uygulamaktır. Dekontta işlem ücreti ya da vergi kesintisi varsa ayrı satırda gider olarak yazılır.
Dövizli hesaplarda yıl sonunda çıkan farkların büyük kısmı, yıl içinde bozdurmaların basit virman gibi işlenmesinden kaynaklanır. Her bozdurmada farkı aynı gün kaydetmek, yıl sonunda tek bir büyük düzeltme fişiyle uğraşmaktan daha az iş çıkarır.
Döviz bozdururken kambiyo kârı ya da zararı nasıl hesaplanır?
Bozdurmada TL hesabına giren tutar ile bozdurulan dövizin defterdeki TL değeri karşılaştırılır; giren tutar fazlaysa fark 646 Kambiyo Kârları'na alacak, azsa 656 Kambiyo Zararları'na borç yazılır. Bozdurulan tutarın tamamı gelir değildir; yalnız fark gelir ya da giderdir.
Formül: Kambiyo farkı = (Bozdurma kuru − Defter kuru) × Bozdurulan döviz tutarı. Defter kuru, hesabın TL bakiyesinin döviz bakiyesine bölünmesiyle bulunan ortalama kurdur; ay sonu değerlemesi yapılmışsa değerleme kurudur.
Hesap adım adım şöyle yapılır:
- Döviz alt hesabının bakiyesini alın: örnek 20.000 EUR, TL karşılığı 1.000.000 TL.
- Defter kurunu bulun: 1.000.000 / 20.000 = 50,00.
- Bozdurulan dövizin defter değerini hesaplayın: 10.000 × 50,00 = 500.000 TL.
- Dekonttaki TL tutarını alın: 10.000 EUR, 51,20 kurundan 512.000 TL.
- Farkı bulun: 512.000 − 500.000 = 12.000 TL kambiyo kârı.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102.01 A Bankası TL | 512.000,00 | |
| 102.02 A Bankası EUR (10.000 EUR) | 500.000,00 | |
| 646 Kambiyo Kârları | 12.000,00 | |
| Toplam | 512.000,00 | 512.000,00 |
Kur düşmüş ve aynı 10.000 EUR 49,40'tan bozdurulmuş olsaydı:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102.01 A Bankası TL | 494.000,00 | |
| 656 Kambiyo Zararları | 6.000,00 | |
| 102.02 A Bankası EUR (10.000 EUR) | 500.000,00 | |
| Toplam | 500.000,00 | 500.000,00 |
Kayıttan sonra EUR alt hesabında 10.000 EUR ve 500.000 TL kalır; defter kuru yine 50,00'dir. Bu tutarlılık, bir sonraki bozdurmada farkın doğru çıkması için gereklidir. 646 ve 656 hesaplarının dönem sonundaki yeri kambiyo kârı ve zararı yazısında ayrıca anlatılıyor.
Döviz hesabından tedarikçiye ödeme nasıl kaydedilir?
Dövizli borç döviz hesabından ödendiğinde 320 Satıcılar borcun defterdeki TL değeriyle kapatılır, banka hesabı ödenen dövizin defter değeriyle alacaklanır, aradaki fark kambiyo kârı ya da zararıdır.
Örnek: tedarikçinin 4.000 EUR faturası 50,50 kurundan 202.000 TL olarak kaydedilmişti. Ödeme, defter kuru 50,00 olan EUR hesabından yapıldı; ödenen dövizin defter değeri 200.000 TL.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 320 Satıcılar | 202.000,00 | |
| 102.02 A Bankası EUR (4.000 EUR) | 200.000,00 | |
| 646 Kambiyo Kârları | 2.000,00 | |
| Toplam | 202.000,00 | 202.000,00 |
Yurt dışı havalelerde bankanın kestiği işlem ve muhabir masrafları ayrı bir satırla gider yazılır; masrafın hangi gider hesabında toplanacağı firmanın tercihine bağlıdır. Satınalma tarafında hangi kurun kullanılacağı dövizli satınalmada kur yazısında, ihracat bedelinin tahsili ve bozdurulması ise ihracat bedeli ve döviz tahsilatı yazısında.
Ay sonunda dövizli banka hesabı nasıl değerlenir?
Ay sonunda ya da dönem sonunda döviz bakiyesi, güncel mevzuatın öngördüğü değerleme kuruyla çarpılır ve hesabın TL karşılığı bu tutara getirilir; fark 646 ya da 656'ya yazılır. Değerlemeden sonra defter kuru değerleme kuru olur ve sonraki bozdurmanın farkı bu kurdan ölçülür.
Örnek: ay sonunda EUR hesabında 10.000 EUR ve 500.000 TL var, değerleme kuru 50,80. Olması gereken TL karşılığı 508.000 TL; 102.02 borç, 646 alacak 8.000 TL kaydı yapılır. Kur düşseydi kayıt ters yönde 656 ile yapılırdı. Değerlemenin hangi hesaplara yapıldığı ve ertesi ay ters kayıt sorusu ay sonu kur değerlemesi yazısında ayrıntılı.
Her ay hangi kontroller yapılmalı?
Dövizli hesapta ay sonu kontrolü iki tutarın ayrı ayrı tutmasıdır: döviz bakiyesi banka ekstresiyle, TL karşılığı değerleme hesabıyla.
| Kontrol | Neye bakılır | Fark varsa |
|---|---|---|
| Döviz bakiyesi | Alt hesabın döviz tutarı ile ekstre bakiyesi | Eksik ya da çift girilmiş hareket aranır |
| Defter kuru | TL bakiye / döviz bakiye makul bir kur mu | Döviz tutarı girilmeden TL yazılmış hareket vardır |
| Bozdurmalar | Her bozdurmada 646 ya da 656 satırı var mı | Tutarın tamamı gelir ya da virman yazılmış olabilir |
| Masraflar | Ekstredeki masraf satırları kayda girdi mi | Ekstreden elle tamamlanır |
| Değerleme | Ay sonu değerleme fişi kesildi mi | Bilanço dövizi eski kurla gösterir |
Sık yapılan hatalar
- Bozdurma tutarının tamamını gelir yazmak: 512.000 TL'nin hepsi 646'ya yazılırsa EUR hesabı hiç azalmaz, kâr şişer.
- Döviz bozdurmayı basit virman gibi işlemek: TL ve EUR hesaba aynı TL tutar yazılır, fark kaybolur ve EUR hesabının defter kuru bozulur.
- Döviz tutarını tutmamak: Yalnız TL karşılığı girilen hareketten sonra döviz bakiyesi ekstreyle karşılaştırılamaz.
- Farklı para birimlerini tek alt hesapta toplamak: Değerleme yapılamaz.
- Değerlemeden sonra eski kurla devam etmek: Bir sonraki bozdurmada fark yanlış ayda ve yanlış tutarda çıkar.
PakERP One'da dövizli banka hesabı
PakERP One'da her banka hesabı kendi para birimiyle açılır, hareketler hesabın para biriminde tutulur ve TL karşılığı yanında görünür. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
- 830-833 Banka: banka hesap kartında para birimi ve muhasebe hesabı (102.xx alt hesabı) yazılır.
- 831 Banka Hareketleri: dövizli hesapta tutar hesabın para biriminde girilir, altta TL karşılığı gösterilir. TL hesaba dövizli cariden ödeme geldiğinde döviz tutarı TL tutarın kura bölünmesiyle bulunur ve cariye dövizde işlenir.
- 832 Havale / EFT / Virman: TL hesaptan USD ya da EUR hesaba, ya da tersine aktarımda kur ya da hedef hesaba geçen tutar yazılır; iki satırlı bir virman fişi kurulur ve muhasebe fişi kendiliğinden kesilir. Bu fişte iki tarafın TL karşılığı eşit yazılır.
- 857 Virman Fişi: hesaplar arası aktarımların listesi ve ayrıntısı.
- Döviz kurları: TCMB kuru her gün kendiliğinden çekilir; dövizli belgelerde kur, belge tarihinden önceki iş gününün TCMB satış kurudur.
Bozdurulan dövizin defter değeriyle bankadan gelen TL arasındaki kambiyo farkını ve ay sonu değerlemesini program kendisi hesaplamaz: farkı mali müşaviriniz hesaplar, kayıt 901 Muhasebe Fiş İşlemleri ile girilir. 904 Defterler ve Raporlar'daki mizan ve kur farkı raporu kontrol için kullanılır. Ayrıntılar Finans modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Bankadan Nakit Çekme ve Yatırma Kasada Nasıl İşlenir?, Dövizli Cari Takip Programı Nasıl Olmalı?.