1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. e-Faturanın Muhasebeleştirilmesi
e-Belge Rehberi · Muhasebe

e-Faturanın Muhasebeleştirilmesi: Satış, Alış, İade ve Kur Farkı Kayıtları ile e-Defter Bağlantısı

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

e-Fatura, kağıt faturayla aynı hesaplarla muhasebeleştirilir; fark belgenin elektronik olmasıdır. Satışta 120 Alıcılar borç, 600 Yurt İçi Satışlar ve 391 Hesaplanan KDV alacak; alışta stok ya da gider hesabı ile 191 İndirilecek KDV borç, 320 Satıcılar alacak yazılır. Yevmiye kaydında belge türü, 16 haneli fatura numarası ve fatura tarihi yer alır ve e-Defterde aynen görünür.

e-Faturaya geçen firmaların muhasebe biriminden sık gelen soru, kayıt düzeninin değişip değişmediğidir. Hesaplar değişmez: satış yine 600'e, KDV yine 391'e, satıcı borcu yine 320'ye yazılır. Değişen, belgenin muhasebeye nasıl ulaştığıdır. Kağıt fatura birinin masasına konur ve elle girilir; e-fatura ise yapılandırılmış bir veri dosyasıdır, programa doğrudan okunabilir ve kayıt neredeyse kendiliğinden oluşabilir.

Bu yazıda en sık karşılaşılan fatura türlerinin kayıt örneklerini, yevmiyede bulunması gereken belge bilgilerini ve ay sonu kontrollerini topladık. Gelen faturanın kayda alınmadan önce nasıl kontrol edileceğini gelen e-fatura kontrol listesinde, e-faturanın veri yapısını UBL-TR nedir yazısında anlattık. Hesap kırılımları firmanın hesap planına göre değişebilir; örnekler Tek Düzen Hesap Planı'nın ana hesaplarıyla verilmiştir.

Muhasebe fişi (901): Satış faturasından otomatik kesilen yevmiye fişi: 120 cari, 600 satış ve 391 hesaplanan KDV satırları, borç = alacak.Tam boyut
Muhasebe fişi (901) · Satış faturasından otomatik kesilen yevmiye fişi: 120 cari, 600 satış ve 391 hesaplanan KDV satırları, borç = alacak.

e-Fatura muhasebeleştirmesi kağıt faturadan farklı mı?

Kayıt mantığı aynıdır, üç noktada uygulama farklılaşır:

  • Veri kaynağı. e-Fatura UBL-TR formatında bir XML dosyasıdır; satırlar, oranlar, vergi tutarları ve karşı tarafın vergi numarası dosyanın içindedir. Program bu veriyi okuyabildiğinde elle giriş ve yazım hatası ortadan kalkar.
  • Kayıt zamanı. Gelen e-fatura ticari fatura senaryosundaysa alıcının 8 gün içinde kabul ya da red hakkı vardır. Reddedilecek bir faturayı kayda almak, sonra ters kayıt yapmak demektir; kabul kararı verilmeden kayıt yapmamak düzeni sadeleştirir.
  • Belge bilgisi. Yevmiye kaydında belge numarası 16 hanelik e-fatura numarasıdır ve belgenin benzersiz kimliği (ETTN) ayrıca saklanabilir. e-Defter tutan firmalarda bu bilgiler deftere aynen geçer.

Dönemsellik kuralı değişmez: fatura hangi ayın tarihini taşıyorsa o ayın kaydıdır. Ay sonunda gelen ama önceki ay tarihli faturalar, beyanname verilmeden önce kayda alınmalıdır.

Satış e-faturası nasıl muhasebeleştirilir?

Temsili rakamlarla: matrahı 100.000 TL olan bir yurt içi satış, örnekte KDV oranı %20.

HesapBorçAlacak
120 Alıcılar120.000
600 Yurt İçi Satışlar100.000
391 Hesaplanan KDV20.000

Fatura türüne göre değişen yerler:

  • Satır iskontosu faturada matrahtan düşülmüş gelir; iskontoyu ayrı izleyen firmalar 611 Satış İskontoları hesabını kullanır.
  • İhracat faturasında satış 601 Yurt Dışı Satışlar hesabına yazılır ve 391 satırı oluşmaz; istisna kodu faturada yer alır.
  • KDV istisnalı satışta (örneğin teşvik belgeli makine teslimi) 391 satırı yoktur, cariye matrah işlenir. Hangi satışın KDV'siz kesileceğini KDV'siz fatura ne zaman kesilir yazısında anlattık.
  • Tevkifatlı satışta alıcının tevkif ettiği kısım satıcıya ödenmez; cariye ödenecek tutar işlenir. Satıcı tarafındaki kayıt biçimi firmadan firmaya değişir, mali müşavirinizin kullandığı düzeni izleyin. Tevkifatın kendisini kısmi ve tam tevkifat rehberinde anlattık.
Sahadan not

Muhasebede en çok zaman alan iş kayıt değil, ay sonunda entegratördeki gelen fatura listesiyle defteri karşılaştırmak oluyor. Gelen faturayı doğrudan alış faturasına çeviren düzende bu karşılaştırma birkaç dakikalık bir süzgece iner.

Alış e-faturası nasıl muhasebeleştirilir?

Alışta borç tarafı, faturadaki kalemin ne olduğuna göre değişir. Aynı fatura birden fazla hesaba dağılabilir:

Faturadaki kalemBorç hesabı (örnek)
Hammadde, yardımcı malzeme150 İlk Madde ve Malzeme
Alıp aynen satılan mal153 Ticari Mallar
Fason işçilik, üretime ait hizmetÜretim maliyet hesapları (7/A seçeneğinde 720 ve 730 grubu)
Genel yönetim gideri (kira, danışmanlık, kırtasiye)770 Genel Yönetim Giderleri
Makine, teçhizat, demirbaş253 ya da 255 grubu duran varlık hesapları

Matrahı 50.000 TL olan bir hammadde alışında, örnekte KDV %20 ile kayıt: 150 borç 50.000, 191 İndirilecek KDV borç 10.000, 320 Satıcılar alacak 60.000.

Tevkifatlı alışta 191 hesaplanan KDV'nin tamamı kadar borçlanır, 320 ödenecek tutar kadar alacaklanır, tevkif edilen KDV ise 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak yazılır ve KDV 2 ile beyan edilir.

İade, fiyat farkı ve kur farkı faturaları nasıl kaydedilir?

  1. Satıştan iade (müşteri malı geri gönderdi, iade faturası size geldi): 610 Satıştan İadeler borç, iade faturasındaki KDV borç, 120 Alıcılar alacak. KDV tarafı uygulamada çoğunlukla 191 İndirilecek KDV hesabıyla, bazı firmalarda 391 düzeltilerek izlenir; mali müşavirinizin seçtiği yöntem tutarlı uygulanmalıdır.
  2. Alıştan iade (siz tedarikçiye iade faturası kestiniz): 320 Satıcılar borç, ilgili stok hesabı ve 191 İndirilecek KDV alacak. İade faturasının kesilişi iade faturası nasıl kesilir yazısında.
  3. Fiyat farkı faturası: ana işlemin hesaplarına ek kayıttır; satışta 120 borç, 600 ve 391 alacak.
  4. Kur farkı faturası: lehe oluşan kur farkı 646 Kambiyo Kârları, aleyhe oluşan 656 Kambiyo Zararları hesabıyla izlenir. Kur farkı faturası KDV'ye tabidir; faturanın kimin tarafından ve hangi oranla kesileceğini mali müşavirinizle teyit edin.

Dövizli faturalarda kayıt TL karşılığıyla yapılır; kur, faturada yazan kurdur. Faturadaki kur ile kayıttaki kur farklı olursa cari bakiye dövizde kapansa bile TL'de kalıntı bırakır.

e-Arşiv faturası, serbest meslek makbuzu ve müstahsil makbuzu nasıl kaydedilir?

Her alış belgesi e-fatura olarak gelmez. Tedarikçi e-fatura kullanıcısı değilse size e-Arşiv fatura düzenler; bu belge entegratörünüzün gelen kutusuna düşmez, e-posta ile ya da kağıt çıktı olarak gelir. Kayıt mantığı aynıdır ama belge otomatik okunamadığı için elle girilir; numara, tarih ve vergi numarası belgeden dikkatle aktarılmalıdır. e-Arşiv'in ne olduğunu e-Arşiv fatura nedir yazısında anlattık.

Avukat, mali müşavir ya da bağımsız danışman gibi serbest meslek erbabından alınan hizmet için gelen belge serbest meslek makbuzudur. Kayıtta gider brüt tutarla yazılır, kesilen gelir vergisi stopajı 360 hesabına alacak kaydedilir ve muhtasar beyannameyle ödenir. Ayrıntısı e-SMM nedir yazısında.

Çiftçiden ürün alan firmalarda belgeyi alıcı düzenler: müstahsil makbuzu. Bu belgede de stopaj alıcının sorumluluğundadır. Hangi durumda düzenlendiğini e-Müstahsil makbuzu nedir yazısında anlattık.

Yevmiye kaydında hangi belge bilgileri yazılır? e-Defter bağlantısı

e-Defter tutan firmalarda her yevmiye maddesinin dayandığı belge türü, numarası ve tarihi deftere yazılır. e-Fatura için belge türü faturadır, numara 16 hanedir: 3 karakter seri, 4 hane yıl ve 9 hane sıra numarası. Numaranın yapısını e-Fatura numarası formatı yazısında ayrıca anlattık.

Uygulamada en sık hata, gelen faturalarda tedarikçinin numarası yerine firmanın kendi iç numarasının belge numarası olarak yazılmasıdır. Defterde görünmesi gereken, faturayı düzenleyenin verdiği numaradır. İkinci sık hata, birden fazla faturanın tek yevmiye maddesinde toplanıp belge bilgisinin yalnız birine ait olmasıdır.

e-Defter ve beratın genel işleyişi e-Defter yazısındadır. e-Faturanın kendisi ve kayda esas belgeler VUK'a göre 10 yıl saklanır; muhasebe fişinde faturanın kimliğinin bulunması, yıllar sonra belgeyi bulmayı kolaylaştırır.

Ay sonunda hangi muhasebe kontrolleri yapılmalı?

Beyanname ve e-Defter öncesi kısa bir kontrol listesi, sonradan yapılacak düzeltmelerin çoğunu önler:

  1. Her faturanın fişi var mı? Onaylanmış ama muhasebeleşmemiş fatura kalmamalı.
  2. 391 ve 191 toplamları fatura listesiyle tutuyor mu? Ay içinde kesilen ve alınan faturaların KDV toplamları, hesap bakiyeleriyle karşılaştırılır.
  3. Gelen faturaların hepsi kayıtta mı? Entegratörde görünen gelen fatura listesi ile alış kayıtları karşılaştırılır; atlanan fatura indirim hakkının gecikmesi demektir.
  4. Mükerrer kayıt var mı? Aynı tedarikçiden aynı numaralı ikinci kayıt kontrol edilir.
  5. Reddedilen ve iptal edilen faturalar kayıttan çıkarılmış mı?
  6. Tevkifat toplamları KDV 2 beyannamesiyle tutuyor mu?

Bu kontrollerin hepsi beyanname gününden önce, ayın ilk birkaç gününde yapılırsa düzeltme için zaman kalır. Son gün yapılan kontrol ise çoğu zaman düzeltme beyannamesiyle sonuçlanır.

PakERP One'da e-faturanın muhasebeleştirilmesi

PakERP One'da muhasebe fişi elle yazılmaz; fatura onaylandığında otomatik oluşur. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; e-fatura gönderme ve alma için Digital Planet ya da Sovos ile yapılan özel entegratör sözleşmesi gerekir, o hizmetin bedeli entegratöre aittir.

  1. 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları: hangi belge türünün hangi hesaplarla fişe döneceği burada tanımlıdır. Stok kartı ya da stok grubundaki muhasebe hesapları satış ve alış satırlarını yönlendirir; cari kartında 120 ve 320 alt hesapları önerilir.
  2. 101 Satış Faturaları: onay anında 901 Muhasebe Fişi oluşur; belge numarası ve tarihi fişe yazılır, fişten faturaya "Kaynağa Git" ile dönülür.
  3. 961 Gelen E-Faturalar: gelen fatura tek tıkla 201 Satınalma Faturasına çevrilir. Satırdaki İşlem sütunu stok, gider ya da demirbaş seçtirir: gider satırı 840 Gelir/Gider Tanımlarındaki hesaba, demirbaş satırı duran varlık hesabına gider. Gelen belgenin UBL ve PDF'i alış faturasının eki olarak saklanır.
  4. 932 Toplu Evrak Muhasebeleştir ve 925 Muhasebe Kontrol İşlemi: fişi oluşmamış belgeler toplu muhasebeleştirilir, ay sonu kontrolleri buradan yapılır.
  5. e-Defter: fişler belge bilgileriyle deftere geçer, berat dosyası programdan üretilir.

Ayrıntılar muhasebe modülü sayfasında ve otomatik muhasebeleştirme rehberinde.

Konuyla ilgili: 191 ve 391 KDV Hesapları: Mahsup Nasıl Yapılır?, Mahsup, Tahsil ve Tediye Fişi Farkı Nedir? Örneklerle, ERP ile Muhasebe Entegrasyonu: Çift Kayıt Neden Biter?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

e-Fatura muhasebe kaydı kağıt faturadan farklı mı?
Hesaplar aynıdır. Fark, verinin elektronik dosyadan okunabilmesi, ticari faturada kabul ve red süresinin beklenmesi ve yevmiyede 16 haneli e-fatura numarasının belge numarası olarak yazılmasıdır.
Satış faturasının muhasebe kaydı nasıl yapılır?
Yurt içi satışta 120 Alıcılar KDV dahil tutarla borç, 600 Yurt İçi Satışlar matrahla alacak, 391 Hesaplanan KDV vergi tutarıyla alacak yazılır. İhracatta 601 kullanılır ve 391 satırı oluşmaz.
Alış faturasında hangi hesaplar kullanılır?
Kalemin türüne göre 150, 153, üretim maliyet hesapları, 770 ya da duran varlık hesapları borçlanır; 191 İndirilecek KDV borç, 320 Satıcılar alacak yazılır. Tevkifatlı alışta tevkif edilen KDV 360'a alacak yazılır.
Gelen e-fatura ne zaman kayda alınmalı?
Fatura tarihinin ait olduğu dönemde kayda alınır. Ticari fatura senaryosunda kabul ya da red kararı verildikten sonra kaydetmek, reddedilen faturanın ters kaydını önler.
e-Defterde e-fatura için hangi bilgiler görünür?
Yevmiye maddesinin dayandığı belge türü, faturayı düzenleyenin verdiği 16 haneli numara ve fatura tarihi görünür. Gelen faturada firmanın iç numarası değil tedarikçinin numarası yazılmalıdır.
PE
PakERP One Ekibie-Fatura ve e-Belge rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

e-Faturayı PakERP One ile ücretsiz kesin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.