Tam tevkifatta işlem üzerinden hesaplanan KDV'nin tamamını alıcı, sorumlu sıfatıyla KDV 2 beyannamesiyle beyan eder ve satıcıya KDV ödenmez. Kısmi tevkifatta KDV'nin tebliğde iş türüne göre belirlenen bir bölümünü alıcı beyan eder, kalan bölümü satıcıya öder ve satıcı bunu kendi beyannamesinde gösterir. İki durumda da faturada tevkifat kodu ve tevkif edilen tutar ayrıca yazılır.
Muhasebeden gelen soru çoğu zaman aynıdır: "Bu fatura kısmi tevkifatlı mı, tam mı? Satıcıya ne kadar ödeyeceğiz?" Fason işçilik faturası, hurda alımı, yurt dışından alınan bir yazılım lisansı ya da bakım hizmeti: üretim yapan bir firmada tevkifatlı işlem sanıldığından sık görülür. Fark yalnız beyanname satırında kalmaz; satıcıya yapılan ödemeyi, cari bakiyeyi, KDV iadesini ve faturanın e-belge tipini değiştirir.
Bu yazıda iki tevkifat türünü yan yana koyuyoruz: kim beyan eder, satıcı ne tahsil eder, faturada ne görünür, muhasebede hangi kayıt oluşur. Tevkifatlı faturanın programda adım adım kesilişini tevkifatlı fatura rehberinde, faturanın hangi tip ve senaryoyla gönderileceğini e-Fatura tipleri ve senaryoları yazısında ayrıca anlattık. İşleminizin tevkifat kapsamına girip girmediği mali müşavirinizin kararıdır; aşağıdakiler kararın faturaya ve deftere nasıl yansıdığıyla ilgilidir.
Tam boyutİçindekiler
- KDV tevkifatı nedir, neden uygulanır?
- Tam tevkifat nedir, hangi durumlarda karşınıza çıkar?
- Kısmi tevkifat nedir, oranlar nereden gelir?
- Kısmi tevkifat ile tam tevkifat farkı tabloda
- Tevkifatlı faturada tutarlar nasıl hesaplanır? Örnek
- e-Faturada tevkifat nasıl gösterilir?
- Tevkifatta en sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da tevkifatlı fatura ve beyanname
- Sık sorulan sorular
KDV tevkifatı nedir, neden uygulanır?
Normal bir satışta KDV'yi satıcı hesaplar, alıcıdan tahsil eder ve kendi beyannamesiyle devlete öder. Tevkifatta bu zincirin bir kısmı ya da tamamı alıcıya geçer: alıcı, satıcıya ödemesi gereken KDV'nin bir bölümünü ya da tamamını kendisi beyan edip öder. Hukuki dayanak KDV Kanunu'nun vergi sorumlusunu düzenleyen 9. maddesidir; uygulamanın ayrıntısı KDV Genel Uygulama Tebliği'ndedir.
Devlet bu yolu, tahsilatın riskli görüldüğü işlemlerde seçer: satıcının vergiyi tahsil edip ödemediği, sahte belge düzenlemenin yaygın olduğu ya da satıcının Türkiye'de hiç mükellefiyetinin bulunmadığı durumlar. Vergiyi ödeme gücü yüksek ve kayıt düzeni belli olan alıcıya sorumluluk verildiğinde verginin kaybolma ihtimali azalır.
Sonuçta toplam KDV değişmez; değişen, KDV'yi kimin beyan ettiğidir. Bu yüzden tevkifat bir indirim değil, bir ödeme yolu değişikliğidir. Satıcı daha az KDV tahsil eder, alıcı daha az KDV öder ama aradaki farkı kendi beyannamesiyle devlete yatırır.
Tam tevkifat nedir, hangi durumlarda karşınıza çıkar?
Tam tevkifatta işlem üzerinden hesaplanan KDV'nin tamamı alıcı tarafından beyan edilir; satıcıya KDV ödenmez. Üretim firmalarında en sık karşılaşılan örnek, Türkiye'de yerleşik olmayan ve işyeri bulunmayan bir firmadan alınan hizmettir: yurt dışından alınan yazılım lisansı, uzaktan verilen mühendislik danışmanlığı, yabancı bir firmanın makine devreye alma hizmeti gibi. Bu durumda satıcının Türkiye'de beyan verme imkanı olmadığı için KDV'yi alıcı hesaplar ve sorumlu sıfatıyla KDV 2 beyannamesinde gösterir.
Tebliğde tam tevkifat uygulanacak başka işlemler de sayılmıştır. Hangi işlemin bu kapsama girdiğini tebliğin güncel metninden ve mali müşavirinizden teyit edin; liste zaman içinde değişebilir.
Tam tevkifatın alıcı açısından önemli bir sonucu vardır: KDV 2 ile beyan edilip ödenen vergi, genel kurala göre alıcının KDV 1 beyannamesinde indirilecek KDV olarak dikkate alınır. Yani alıcı vergiyi bir eliyle öder, diğer eliyle indirir. Nakit açısından etkisi çoğu zaman sınırlıdır ama beyanname zamanlaması ve belge düzeni doğru kurulmazsa indirim hakkı kaybedilebilir.
Fason atölyelerinde en sık gördüğümüz durum, tevkifatlı faturanın cari hesaba vergiler dahil toplamla işlenmesi ve ay sonunda satıcıyla aradaki farkın tevkif edilen KDV kadar çıkmasıdır. Ödenecek tutarın cariye yazılması mutabakat telefonlarını bitirir.
Kısmi tevkifat nedir, oranlar nereden gelir?
Kısmi tevkifatta KDV ikiye bölünür: bir bölümünü satıcı tahsil edip beyan eder, diğer bölümünü alıcı tevkif edip KDV 2 ile beyan eder. Bölünme oranı onda biri cinsinden ifade edilir; 2/10'dan 9/10'a kadar kısmi tevkifat oranları KDV Genel Uygulama Tebliği'nde iş türüne göre belirlenmiştir. Fason tekstil işleri, yapım işleri, bazı hurda ve metal teslimleri gibi tebliğde sayılan iş türleri bu kapsamdadır.
Kısmi tevkifatta iki şart birlikte aranır: işlemin tebliğde sayılan iş türlerinden biri olması ve alıcının o iş türü için tevkifat yapmakla yükümlü olması. Bazı iş türlerinde yalnız tebliğde "belirlenmiş alıcılar" olarak tanımlanan kurum ve kuruluşlar tevkifat yapar; bazılarında ise KDV mükellefi olan her alıcı yapar. Aynı fason hizmeti bir alıcıya tevkifatlı, başka bir alıcıya tevkifatsız fatura edilebilir.
Bir de tutar sınırı vardır: KDV dahil işlem bedeli tebliğde belirlenen sınırın altında kalırsa kısmi tevkifat uygulanmaz. Sınır tutarı zaman zaman güncellenir; güncel tutarı tebliğden ya da GİB duyurusundan kontrol edin ve programınızdaki parametreyi buna göre ayarlayın.
Kısmi tevkifat ile tam tevkifat farkı tabloda
İki türün farkı en net, aynı soruları ikisine birden sorduğunuzda görünür:
| Soru | Kısmi tevkifat | Tam tevkifat |
|---|---|---|
| KDV'nin ne kadarını alıcı beyan eder? | Tebliğde iş türüne göre belirlenen kısmını | Tamamını |
| Satıcıya KDV ödenir mi? | Kalan kısım ödenir | Ödenmez |
| Satıcı hangi beyannamede gösterir? | KDV 1, tevkif edilen kısım ayrıca belirtilir | Satıcı yurt dışındaysa beyan vermez |
| Alıcı hangi beyannamede gösterir? | Tevkif edilen kısmı KDV 2'de | Tamamını KDV 2'de |
| Alıcı indirebilir mi? | Genel kurala göre KDV 1'de indirir | Genel kurala göre KDV 1'de indirir |
| Satıcının iade hakkı | Tevkif edilen KDV yüzünden yüklenim fazla kalırsa iade talep edebilir | Konu genellikle yurt dışı satıcı olduğundan doğmaz |
| Faturada görünen | Hesaplanan KDV, tevkifat kodu, tevkif edilen tutar, ödenecek tutar | Türkiye'deki satıcıda aynı gösterim; yurt dışı faturada alıcı kendi kaydını yapar |
Tablodaki iade satırı satıcı için önemlidir: kısmi tevkifatlı satışı çok olan bir fason atölyesi, alışlarında ödediği KDV'yi satışlarından tahsil ettiği KDV ile kapatamayabilir. Bu fark devreden KDV olarak birikir ve iade süreciyle geri alınır. İade süreci ve istenen belgeler mali müşavirle planlanmalıdır.
Tevkifatlı faturada tutarlar nasıl hesaplanır? Örnek
Temsili rakamlarla bir fason hizmet faturası düşünelim: matrah 100.000 TL, örnekte KDV oranını %20, kısmi tevkifat oranını 5/10 aldık. Kendi işleminizde tebliğdeki oranı kullanın.
- Hesaplanan KDV: 100.000 x %20 = 20.000 TL. Faturada bu tutar tam olarak görünür.
- Tevkif edilen KDV: 20.000 x 5/10 = 10.000 TL. Alıcı bu tutarı satıcıya ödemez, KDV 2 ile beyan eder.
- Satıcıya ödenecek KDV: 20.000 - 10.000 = 10.000 TL.
- Vergiler dahil toplam: 120.000 TL.
- Ödenecek tutar: 120.000 - 10.000 = 110.000 TL. Cari hesaba ve ödeme planına bu tutar yazılır.
Aynı işlem tam tevkifatlı olsaydı alıcı satıcıya 100.000 TL öder, 20.000 TL'nin tamamını KDV 2 ile beyan ederdi. Cari ekstrede kısmi tevkifatta 110.000 TL, tam tevkifatta 100.000 TL borç görünür. Satıcının ekstresinde 120.000 TL alacak görünüyorsa tevkifat faturaya ya da kayda yansımamış demektir; mutabakatta ilk bakılacak yer burasıdır.
Alıcı tarafında yaygın kayıt şöyledir: gider ya da stok hesabı matrah kadar borç, 191 İndirilecek KDV hesaplanan KDV'nin tamamı kadar borç, 320 Satıcılar ödenecek tutar kadar alacak, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar tevkif edilen KDV kadar alacak. Hesap kırılımı firmanın hesap planına göre değişebilir.
e-Faturada tevkifat nasıl gösterilir?
e-Faturada tevkifatlı satış TEVKIFAT fatura tipiyle düzenlenir. Her satırda tevkifat kodu yer alır; kod, iş türünü ve oranı birlikte tanımlar. Kısmi tevkifat kodları GİB'in UBL-TR kod listesinde 600'lü kodlarla tanımlanmıştır; doğru kodu listenin güncel sürümünden seçin. Yanlış kod seçilirse entegratör belgeyi çoğu zaman reddetmez, çünkü kod geçerlidir; hata alıcının muhasebesinde ya da vergi incelemesinde ortaya çıkar.
Fatura görselinde "Hesaplanan KDV", "KDV Tevkifatı" ve "Ödenecek Tutar" ayrı satırlar olarak görünür. Alıcı olarak gelen faturada bu üç satırı mutlaka okuyun; gelen e-fatura kontrol listesinde tevkifat kontrolünü ayrı bir madde olarak yazdık.
Tevkifatlı bir faturanın sonradan iadesi ise kendi kurallarıyla yürür: iade edilen kısımda tevkifatın da tersine çevrilmesi gerekir. Bunu tevkifatlı faturanın iadesi yazısında örnekle anlattık.
Tevkifatta en sık yapılan hatalar nelerdir?
- Tutar sınırını atlamak. Sınırın altındaki işlemde tevkifat yapmak da, üstündekinde yapmamak da hatadır. Sınır KDV dahil tutar üzerinden değerlendirilir.
- Alıcının durumunu kontrol etmemek. Belirlenmiş alıcı şartı olan iş türünde, alıcı bu tanıma girmiyorsa tevkifat yapılmaz.
- Satır bazında karışık işlem. Aynı faturada tevkifatlı hizmet ile tevkifatsız mal satışı varsa tevkifat yalnız ilgili satıra uygulanır.
- KDV 2'yi unutmak. Alıcı tevkif ettiği KDV'yi satıcıya ödemediği halde KDV 2'de beyan etmezse vergi hiç ödenmemiş olur.
- Dövizli faturada kur. Tevkif edilen KDV'nin TL karşılığı faturadaki kurla hesaplanır; beyanname ile fatura arasında kuruş farkı çıkmaması için aynı kur kullanılmalıdır.
Bu hataların çoğu fatura kesilirken değil, ay sonunda beyanname hazırlanırken fark edilir. Fatura tarafında doğru kod seçmek, ay sonundaki düzeltme işini ortadan kaldırır.
PakERP One'da tevkifatlı fatura ve beyanname
PakERP One'da tevkifat ayrı bir modül değil, fatura satırının bir alanıdır. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; e-fatura gönderimi için firmanın Digital Planet ya da Sovos ile kendi özel entegratör sözleşmesi gerekir ve o hizmetin bedeli entegratöre aittir.
- 325 KDV Oranları ve Tevkifat: GİB kod listesindeki tevkifat kodları ve oranları programda hazırdır; liste güncellendiğinde buradan düzeltilir.
- 101 Satış Faturaları: satırdaki Tevkifat sütununda kod listeden seçilir. Toplamlar bölümünde Vergiler Dahil Toplam, Tevkifat (alıcı beyan eder) ve Ödenecek Tutar ayrı görünür; cariye ödenecek tutar işlenir. Tutar sınırı bir parametredir; KDV dahil tutar sınırın altındaysa tevkifat kendiliğinden sıfırlanır, sınırın güncel değerini siz girersiniz.
- 961 Gelen E-Faturalar: tedarikçiden gelen tevkifatlı fatura tek tıkla 201 Satınalma Faturasına çevrilir, tevkifat kodu satıra taşınır.
- 901 Muhasebe Fişi: otomatik muhasebeleştirmede tevkif edilen KDV ayrı hesaba ayrılır.
- 941 KDV2 (Tevkifat) ve 940 KDV Beyannamesi (KDV1): ay içindeki tevkifatlı alış ve satışlar beyanname hazırlığında ayrı toplanır.
Ekranların genel tanıtımı e-Belge modülü ve muhasebe modülü sayfalarında; beyanname tarafı KDV beyannamesi rehberinde.
Konuyla ilgili: KDV Tevkifat Hesaplama: Kod ve Orana Göre Hesap.