1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. e-Fatura Tipleri ve Senaryoları
e-Belge Rehberi · e-Fatura

e-Fatura Tipleri ve Senaryoları: SATIS, IADE, ISTISNA, TEVKIFAT ve Temel, Ticari, İhracat Seçimi

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

e-Faturada iki ayrı seçim yapılır. Senaryo (profil) faturanın nasıl işleyeceğini belirler: TEMELFATURA, TICARIFATURA, IHRACAT, YOLCUBERABERFATURA, KAMU gibi. Fatura tipi ise vergisel niteliği gösterir: SATIS, IADE, TEVKIFAT, ISTISNA, OZELMATRAH, IHRACKAYITLI gibi. Doğru fatura için ikisinin de işlemin gerçek niteliğine uyması ve gerekiyorsa istisna ya da tevkifat kodunun satıra yazılması gerekir.

e-Fatura ekranında iki açılır liste vardır ve çoğu yeni kullanıcı ikisini aynı şey sanır. Biri senaryo, diğeri fatura tipidir. Senaryo faturanın yolunu ve alıcının ne yapabileceğini belirler; tip ise faturanın vergi açısından ne olduğunu söyler. Bir ihracat faturası hem IHRACAT senaryosunda hem ISTISNA tipinde olabilir; bir iade faturası TEMELFATURA senaryosunda IADE tipindedir.

Bu yazı iki listeyi ayrı ayrı açıklıyor, üretim firmasının en sık karşılaştığı eşleşmeleri tabloyla gösteriyor ve hatalı seçimin entegratör ya da alıcı tarafında nasıl geri döndüğünü anlatıyor. Faturanın teknik yapısını merak ediyorsanız önce UBL-TR nedir yazısına bakabilirsiniz.

Satış faturası (101): İrsaliyeden faturaya dönüşüm; KDV, vade ve toplamlar otomatik, e-Fatura tek tıkla.Tam boyut
Satış faturası (101) · İrsaliyeden faturaya dönüşüm; KDV, vade ve toplamlar otomatik, e-Fatura tek tıkla.

e-Fatura senaryosu ile fatura tipi arasındaki fark nedir?

UBL-TR belgesinde senaryo, ProfileID alanına; fatura tipi, InvoiceTypeCode alanına yazılır. İki alan birbirinden bağımsız görünse de her senaryo her tiple birlikte kullanılamaz. GİB'in doğrulama kuralları ve entegratörün kontrolleri uyumsuz eşleşmeyi reddeder.

  • Senaryo: faturanın kime, hangi süreçle gideceğini belirler. Alıcının red hakkı olup olmayacağı, ihracatta gümrük süreciyle ilişki, kamu kurumuna özel alanlar senaryoyla gelir.
  • Fatura tipi: işlemin vergi niteliğini söyler. KDV hesaplanıyor mu, istisna mı, tevkifat var mı, bu bir iade mi.

Pratik bir kural: önce alıcıya ve sürece bakıp senaryoyu, sonra işlemin vergisine bakıp tipi seçin. Senaryoyu satış ekibi, tipi muhasebe bilir; ikisinin bilgisi cari kartta ve ürün kartında önceden tanımlı olursa faturayı kesen kişi tahmin yürütmez.

e-Fatura senaryoları nelerdir?

Üretim firmalarının günlük işinde en sık görülen senaryolar şunlardır:

SenaryoNe zaman kullanılır
TEMELFATURAAlıcının sistemden kabul ya da red veremediği standart fatura
TICARIFATURAAlıcının 8 gün içinde kabul ya da red verebildiği fatura
IHRACATYurt dışındaki alıcıya mal ihracatı
YOLCUBERABERFATURAYurt dışında ikamet eden yolcuya, beraberinde götürülmek üzere satış
KAMUKamu idarelerine kesilen faturalar
YATIRIMTESVIKYatırım teşvik belgesi kapsamındaki teslimlerde kullanılabilen senaryo

Bunların dışında belirli sektörlere özgü senaryolar da vardır. Liste GİB tarafından zaman zaman genişletildiği için güncel listeyi GİB'in e-Belge portalındaki teknik kılavuzlardan kontrol edin. Temel ve ticari arasındaki farkı temel fatura ile ticari fatura farkı yazısında ayrıntılı anlattık.

Alıcı e-Fatura kullanıcısı değilse yukarıdaki seçimlerin hiçbiri yapılmaz; belge e-Arşiv faturası olarak düzenlenir. Bu yüzden senaryo seçiminden önce alıcının mükellef durumu sorgulanmalıdır.

Senaryo bir kez gönderildikten sonra değiştirilemez. TEMELFATURA olarak gönderilmiş bir faturayı alıcı sonradan reddetmek isterse sistem buna izin vermez; ticari fatura gerekiyorsa iptal edilip yeniden kesilmesi gerekir. Kamu kurumlarına kesilen faturalarda da durum benzerdir: KAMU senaryosunda istenen ek bilgiler eksikse fatura idarenin sisteminde işleme alınmaz. Bu yüzden senaryo, faturanın en başta doğru seçilmesi gereken alanıdır.

Sahadan not

İhraç kayıtlı satış yapan fason atölyelerde en sık hata, IHRACKAYITLI tipi yerine normal SATIS tipiyle sıfır KDV'li fatura kesmek oluyor. İhracatçı müşteriyi cari kartta işaretleyip varsayılan istisna kodunu orada tutmak, bu hatayı büyük ölçüde engelliyor.

e-Fatura tipleri nelerdir?

Fatura tipi, faturanın vergisel karakterini gösterir. Üretim yapan firmalarda en sık kullanılan tipler:

TipAnlamıDikkat edilecek nokta
SATISKDV'li normal satışOran ürüne göre seçilir
IADEAlınan malın iadesiİade edilen faturaya referans verilir
TEVKIFATKDV'nin bir kısmını alıcının beyan ettiği satışTevkifat kodu ve oranı satırda olur
ISTISNAKDV istisnalı teslimİstisna kodu satırda zorunludur
OZELMATRAHÖzel matrah şekline tabi işlemlerMatrahın nasıl hesaplandığı belgede gösterilir
IHRACKAYITLIİhraç kaydıyla teslimKDV 11/1-c kapsamı, ilgili kodla

Listede başka tipler de vardır; firmanızın işine göre gerekenleri GİB'in güncel kod listesinden kontrol edin. Tevkifat oranları iş türüne göre KDV Genel Uygulama Tebliği'nde 2/10'dan 9/10'a kadar belirlenmiştir; tevkifatlı iadenin nasıl kesildiği tevkifatlı faturanın iadesi yazısında anlatılıyor.

Hangi işlemde hangi senaryo ve tip seçilir?

Aşağıdaki eşleşmeler bir üretim firmasının yılda en az birkaç kez karşılaştığı durumlardır. Her biri genel bir yol göstericidir; istisnanın ve kodun doğruluğunu mali müşavirinizle teyit edin.

  1. Yurt içi müşteriye parça satışı: TICARIFATURA ya da TEMELFATURA, tip SATIS.
  2. Müşterinin hurda bildirdiği partinin iadesi: alıcı tarafından kesilir; senaryo TEMELFATURA, tip IADE. Ayrıntılar iade faturası nasıl kesilir yazısında.
  3. Yurt dışı müşteriye mal ihracatı: senaryo IHRACAT, tip ISTISNA, istisna kodu 301 (KDV 11/1-a mal ihracatı).
  4. İhracatçı firmaya ihraç kaydıyla teslim: yurt içi senaryo, tip IHRACKAYITLI, kod 701 (KDV 11/1-c).
  5. Teşvik belgeli müşteriye makine ya da kalıp teslimi: KDV 13/d kapsamında istisna; senaryo ve tip seçimi firmaların uygulamasına göre değişebilir, ayrıntılar teşvikli fatura yazılarında.
  6. Tevkifata tabi bir iş, örneğin belirli fason ya da hizmet teslimleri: tip TEVKIFAT, iş türüne uygun tevkifat kodu.

İstisna kodlarının tamamını e-Faturada KDV istisna kodları yazısında topladık.

Yanlış senaryo ya da tip seçilirse ne olur?

Hatalı seçim iki aşamada geri döner. Birincisi entegratör ve GİB doğrulamasıdır: ISTISNA tipinde istisna kodu olmayan bir fatura, KDV oranı sıfırdan büyük olup istisna kodu taşıyan bir satır ya da IHRACAT senaryosunda eksik ihracat bilgisi gibi yapısal hatalar gönderimde reddedilir. Bu iyi bir durumdur, çünkü fatura alıcıya ulaşmadan düzeltilir.

İkinci aşama alıcı ve vergi idaresidir. Yapısal olarak doğru ama içerik olarak yanlış bir fatura, örneğin istisna şartı oluşmamış bir teslimin istisnalı kesilmesi, sistemden geçer. Bu hatayı alıcının muhasebesi ya da bir vergi incelemesi bulur ve düzeltmek çok daha zahmetlidir. Gönderim sırasındaki ret mesajlarının en sık görülenlerini e-belge ret nedenleri yazısında topladık.

Hatalı seçimlerin çoğu, faturayı kesen kişinin işlemin niteliğini bilmemesinden doğar. Senaryoyu cari kartta, istisna ve tevkifat varsayılanlarını ürün ve cari kartında tanımlamak, faturada yalnız istisnai durumların elle değiştirilmesini sağlar.

Senaryo ve tip seçimini hatasız yapmak için ne tanımlanmalı?

Fatura kesen kişinin her seferinde senaryo ve tip düşünmesi hem yavaş hem hataya açıktır. Doğru seçimin büyük kısmı, fatura kesilmeden önce kartlarda yapılan tanımlardan gelir:

  1. Cari kartta mükellef durumu: alıcının e-Fatura kullanıcısı olup olmadığı düzenli olarak sorgulanır. Mükellef listesi değişebildiği için bu bilgi bir kez girilip unutulmamalıdır; ayrıntılar e-Fatura mükellef sorgulama yazısında.
  2. Cari kartta varsayılan senaryo ve özel durum: ihracatçı müşteri, kamu kurumu, teşvik belgeli yatırımcı gibi özellikler cari kartta işaretlenir.
  3. Ürün ve hizmet kartında KDV oranı: ürün grubuna göre oran kartta tutulur, satıra kendiliğinden gelir.
  4. Ürün ve cari kartında varsayılan istisna ve tevkifat kodu: örneğin belirli bir fason işçilik hizmetinin tevkifat kodu hizmet kartında, ihraç kayıtlı satış yapılan müşterinin istisna kodu cari kartta durur.
  5. Seri ayrımı: teşvikli, ihracat ya da iade faturaları için ayrı seri kullanılıyorsa, programın doğru seriyi belge türünden seçmesi sağlanır.

Bu tanımlar yapıldıktan sonra faturayı kesen kişinin görevi yalnız istisnai durumu fark etmektir: normalde KDV'li satış yapılan bir müşteriye bu kez ihraç kayıtlı teslim yapılıyorsa, ya da bir hizmet ilk kez tevkifat kapsamına giriyorsa. Bu durumlar için de faturanın onaydan önce bir kez daha muhasebe tarafından görülmesi iyi bir alışkanlıktır.

Bir örnek: bir talaşlı imalat atölyesinin yılda yaklaşık bin faturası olduğunu düşünelim. Bunların büyük çoğunluğu yurt içi SATIS faturasıdır; birkaç düzinesi ihraç kayıtlı, bir kısmı tevkifatlı fason işçilik, birkaçı iadedir. Kartlar doğru tanımlandığında bin faturanın neredeyse tamamı ekstra düşünce gerektirmeden kesilir; muhasebe yalnız istisnai belgelere odaklanır.

PakERP One'da senaryo, tip ve kodlar

PakERP One faturayı UBL-TR olarak kurarken senaryoyu ve tipi belgenin içeriğinden belirler; faturayı kesen kişi XML ile uğraşmaz. Gönderim Digital Planet / Sovos özel entegratör bağlantısıyla yapılır; program ücretsizdir, entegratör hizmet bedeli entegratöre aittir.

  • Mükellef sorgulama: alıcının e-Fatura kullanıcısı olup olmadığı sorgulanır; değilse belge e-Arşiv olarak düzenlenir.
  • 101 Satış Faturası: satırda KDV oranı sıfır ve belge e-belge kapsamındaysa istisna kodu zorunludur; oran sıfırdan büyükse istisna kodu girilmez. Tevkifat kodları satırda listeden seçilir.
  • 22 KDV İstisna Kodları: GİB listesindeki kodlar tanımlıdır; ürün ve cari kartında varsayılan kod tutulur ve satıra kendiliğinden gelir.
  • Teşvikli fatura: yatırım teşvik belgesi numarası, tarihi ve makine bilgileri için ayrı alanlar vardır, teşvikli faturalar ayrı seriden numaralanır.
  • 104 Satış İade Faturaları: iade faturası, iade edilen faturaya referans verilerek düzenlenir.

Ayrıntılar e-Belge modülü sayfasında; tevkifatlı faturalar için KDV tevkifatı yazısına da bakabilirsiniz.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

e-Fatura senaryosu nedir?
Senaryo, faturanın hangi süreçle işleyeceğini belirleyen profildir. TEMELFATURA, TICARIFATURA, IHRACAT, YOLCUBERABERFATURA ve KAMU en bilinen senaryolardır.
ISTISNA tipinde istisna kodu zorunlu mu?
Evet. İstisnalı faturada KDV tutarı sıfırdır ve satırda istisnanın dayanağını gösteren kod bulunmalıdır. Kodsuz istisna faturası doğrulamada reddedilir.
İhracat faturası hangi senaryo ve tiple kesilir?
Mal ihracatında senaryo IHRACAT, tip ISTISNA ve istisna kodu 301 (KDV 11/1-a) kullanılır. İhracat sürecinin ayrıntıları için mali müşavirinizle ve gümrük müşavirinizle teyit edin.
e-Arşiv faturada senaryo seçilir mi?
e-Fatura senaryoları yalnız iki e-Fatura kullanıcısı arasında geçerlidir. Alıcı e-Fatura kullanıcısı değilse belge e-Arşiv faturası olarak düzenlenir.
Tevkifat oranını fatura tipi mi belirler?
Hayır. TEVKIFAT tipi faturanın tevkifatlı olduğunu söyler; oran, satırdaki tevkifat koduyla ve iş türüne göre KDV Genel Uygulama Tebliği'ndeki düzenlemeyle belirlenir.
PE
PakERP One Ekibie-Fatura ve e-Belge rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

e-Faturayı PakERP One ile ücretsiz kesin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.