e-Belge reddi üç katmanda olur: program ya da entegratörün şema denetimi, GİB'in belge kuralları ve alıcının ticari reddi. En sık nedenler eksik adres ya da vergi dairesi, yanlış belge türü (e-Fatura yerine e-Arşiv), mükerrer numara, dövizli belgede kur eksikliği, KDV tutarı ile profil uyumsuzluğu ve e-İrsaliyede araç ya da şoför bilgisidir. GİB'e ulaşmayan belge düzeltilip yeniden gönderilir; ulaşan belge iptal edilemez, iade faturasıyla düzeltilir.
Fatura gönderildi, yarım saat sonra durum kolonu kırmızıya döndü: Hata. Sevkiyat aracı kapıda bekliyor, e-İrsaliye gitmeden çıkamıyor. Mesaj ise anlaşılmaz: köşeli parantez içinde bir kod, İngilizce bir alan adı, sonunda "zorunludur". Muhasebeci entegratörü arıyor, entegratör "program tarafına bakın" diyor, program destek hattı "cari kartı kontrol edin" diyor. Bu döngü çoğu firmada ilk aylarda her hafta yaşanır.
Retlerin büyük kısmı beş altı nedene iner ve hepsinin çözümü bellidir. Sorun, ret mesajının hangi katmandan geldiğini bilmemektir; çünkü her katmanın çözümü farklı yerde durur. Aşağıda ret katmanlarını, sahada en sık görülen nedenleri, ret sonrası kayıt ve numara durumunu ve retleri baştan önlemenin yolunu sıraladık. Ücretsiz ERP kullanan firma için de paket ERP kullanan firma için de aynı kurallar geçerlidir; belgeyi GİB'e taşıyan zincir aynıdır.
Tam boyutİçindekiler
e-Belge reddi kaç katmanda olur?
Üç katmanda: belge kurulurken program ya da entegratörün yaptığı şema denetimi, belge GİB'e ulaştığında uygulanan kurallar ve belge alıcıya ulaştıktan sonra alıcının verdiği ticari yanıt. Her katmanın reddi başka bir şey anlatır.
| Katman | Kim reddeder | Ne zaman | Tipik mesaj | Belge GİB'e ulaştı mı |
|---|---|---|---|---|
| Şema | Program ya da entegratör | Gönderim anında | "... alanı zorunludur", "... 0'dan büyük olmalıdır" | Hayır |
| GİB kuralı | GİB sistemi | Dakikalar ya da saatler sonra | "Daha önce işlenmiştir", "Alıcı bulunamadı" | Ulaştı, işlenmedi |
| Ticari ret | Alıcı firma | Günler sonra | Alıcının yazdığı gerekçe | Evet, alıcıya teslim edildi |
İlk iki katmanda belge hukuken doğmamıştır; düzeltip yeniden gönderirsiniz. Üçüncü katmanda belge doğmuş ve reddedilmiştir; düzeltme yeni belgeyle yapılır. Bu ayrım, "faturayı silip yeniden keselim mi" sorusunun cevabını verir: şema ve GİB reddinde evet, ticari redde hayır. Ücretsiz ERP seçerken bakılacak ilk şey, programın ret mesajını katmanıyla birlikte gösterip göstermediğidir; yalnız "Hata" yazan bir durum kolonu bu soruya cevap vermez.
En sık ret nedenleri nelerdir?
Cari kart eksikleri, yanlış belge türü ve numara çakışması ilk üç sıradadır. Geri kalanlar belgeye özgü kurallardan gelir.
| Neden | Katman | Çözüm |
|---|---|---|
| Cari kartta il, ilçe, ülke ya da vergi dairesi boş | Şema | Kartı tamamlayın; canlıya geçmeden tüm aktif carileri toplu kontrol edin |
| Alıcı e-Fatura mükellefiyken e-Arşiv kesilmesi ya da tersi | GİB | Mükellef sorgusu; cariyi güncelleyip belgeyi doğru türde yeniden kesin |
| Alıcının etiketi (alias) yanlış ya da eski | GİB | Etiketi yeniden sorgulayın; alıcı etiket değiştirmiş olabilir |
| Aynı seriden aynı numara ikinci kez | GİB | Eski programda seriyi kapatın; sayacı son kullanılan numaranın üstüne çekin |
| Dövizli belgede kur bilgisi yok | Şema | Belge kurunu girin; TL karşılık kurla hesaplansın |
| KDV tutarı sıfır ama fatura tipi istisna değil | Şema | İstisna kodu ve doğru fatura tipi; teşvikli ve istisnalı satışta ayrı kural |
| Tevkifat kodu ile oran uyuşmuyor | Şema | Kodu GİB listesinden seçin; oran koddan gelsin |
| e-İrsaliyede araç plakası ya da şoför kimlik no eksik | Şema | Sevk bilgilerini irsaliyede zorunlu tutun |
| Belge tarihi ile gönderim tarihi arasında kural dışı fark | GİB | Belgeyi kestiğiniz gün gönderin; geriye dönük belgede güncel kurala bakın |
| Birim kodu tanımsız ("adet" yerine serbest metin) | Şema | Birimleri GİB birim kodlarına eşleyin |
Tablodaki ilk satır tek başına retlerin büyük kısmını açıklar. Yıllar içinde açılmış cari kartlarda adres yarım, vergi dairesi boş, vergi numarası eski kalmıştır; kâğıt faturada kimse fark etmezdi. Cari kart temizliğini cari takip yazısında, tevkifat kodlarını tevkifatlı fatura yazısında ayrıca anlattık.
e-Belgeye geçen üretim firmalarında ilk ayın retleri neredeyse hep cari karttan çıkar; ikinci ayın retleri ise seri çakışmasından, çünkü eski program bir köşede hâlâ açıktır ve birisi oradan bir irsaliye kesmiştir. Üçüncü aydan sonra ret seyrekleşir ve çoğu ticari rettir; o da fatura ile irsaliye arasındaki miktar farkını gösterir.
Alıcı reddi nasıl ele alınır?
Alıcı reddi, belgeyi değil ticari içeriği reddeder: miktar, fiyat, iskonto ya da hiç sipariş verilmemiş bir kalem. Belge GİB'de kayıtlıdır; siz iptal edemezsiniz. Yapılacak iş, ret gerekçesini okumak, haklıysa iade faturasıyla kapatıp doğru faturayı kesmek, haksızsa alıcıyla mutabakat yapmaktır.
Üretim firmasında ticari ret en çok fason ve kısmi sevk faturalarında gelir. Kaplamaya giden 1.300 parçanın 1.240'ı sağlam döner, fasoncu 1.300 üzerinden keser; ya da müşteri üç partide teslim alır, siz tek faturada toplarsınız ve müşterinin mal kabulü henüz ikinci partidedir. Bu retler yazılım hatası değildir; irsaliye ile fatura arasındaki bağın gevşek olduğunu gösterir. Fatura irsaliyeden türetiliyorsa miktar zaten teslim edilenle aynıdır.
Ret gerekçesi alıcıdan kısa gelir; ücretsiz ERP programında bu gerekçenin belgeyle birlikte saklanması gerekir. Karşılığında telefon açmak yerine gerekçeyi belgeye not olarak yazmak, iade ve yeni faturayı aynı kaynağa bağlamak ay sonunda kimin ne için ne kestiğini gösterir. Ticari retlerin dökümü ayda bir incelenirse aynı müşteriden tekrar eden ret, sevkiyat ya da fiyat listesi sorununu açığa çıkarır.
Ret sonrası numara ve kayıt ne olur?
GİB'e ulaşmamış belgede numara ve kayıt düzeltilip aynı belge yeniden gönderilebilir; GİB'e ulaşmış belgede kayıt kalır, düzeltme yeni belgeyle yapılır. İkisini karıştırmak seride boşluk ya da mükerrer numara doğurur.
- Şema reddi: belge hiç gitmemiştir. Eksik alan tamamlanır, aynı numarayla yeniden gönderilir. Stok ve cari hareketi zaten programda kayıtlıdır, değişmez.
- Mükerrer numara reddi: numara başka bir belge tarafından kullanılmıştır. Belgenin numarası, ona bağlı stok ve cari hareketleri ve muhasebe fişiyle birlikte sonraki boş numaraya taşınmalıdır. Bunu elle yapmak hata kaynağıdır; programın yapması gerekir. Lisans ücreti olmayan bir ERP'de bu otomatik çözümün olup olmadığı test ortamında denenmelidir.
- GİB'e ulaşmış ve reddedilmiş belge: belge kayıtlarda durur, e-belge durumu ret olur. Düzeltme için iade faturası ya da yeni belge kesilir; hangisinin uygun olduğu belge türüne ve güncel kurala bağlıdır.
- Entegratör portalından silinen belge: portalda silinen ama programda gönderildi görünen belge, programın durum sorgusuyla yakalanmalı ve iptale açılmalıdır. Aksi hâlde program belgeyi canlı sanır, iptal ettirmez.
Numara sayacı da retten etkilenir. İptal edilen belge seride son numaraysa numaranın seriye dönmesi ve boşluk kalmaması beklenir; ortadaki bir belgeyse boşluk kalır ve açıklaması tutulur. Seri düzeninin nasıl kurulacağı e-İrsaliye yazısında.
Retler baştan nasıl önlenir?
Cari temizliği, düzenli mükellef sorgusu, tek seri disiplini ve test ortamı. Bu dördü yapıldığında geriye kalan retler belgeye özgü ve seyrektir.
- Aktif carileri toplu kontrol edin. Adres, vergi dairesi, vergi numarası ve e-posta; canlıya geçmeden bir kez, sonra yeni açılan her kartta.
- Mükellef listesini ayda bir tarayın. Geçen ay e-Arşiv alan müşteri bu ay e-Fatura kullanıcısı olabilir; tersine mükellefiyeti düşen de olur. Toplu sorgu bu değişimi yakalar.
- Tek seri, tek program. Eski program ve yeni program aynı seriden kesmesin; geçiş günü belirlenir, eski seri kapatılır, yeni sayaç son numaranın üstünden başlar.
- Test ortamında zor belgeleri deneyin. Tevkifatlı, istisnalı, dövizli, teşvikli, iade ve kısmi sevk; her birinden bir tane. İlk kez canlıda denenen özel belge müşterinin muhasebesine hatalı düşer.
- Canlı ve test ayrımını ekranda görün. Hangi düğmenin gerçek belge ürettiği her ekranda yazmalı; gönderim canlıya alınırken kabul/ret tarafı ayrı açılmalı.
- Durum sorgusunu günlük yapın. "Gönderildi" durumundaki belge GİB'de hâlâ işleniyor olabilir; günün sonunda tüm açık belgelerin durumu sorgulanır, ret varsa aynı gün görülür.
- Ret günlüğü tutun. Her ret mesajı, belge numarası ve çözümüyle kaydedilir. Üç ay sonra bu günlük, hangi carinin ve hangi belge türünün sorun çıkardığını gösterir.
Bu adımların hiçbiri lisans bedeliyle ilgili değildir; ücretsiz ERP programı da paket ERP de aynı disiplini ister. Fark, programın bu kontrollerin kaçını sizin yerinize yaptığıdır: mükellef sorgusu, numara çakışması, canlı/test rozeti ve durum sorgusu programda hazırsa liste kısalır.
PakERP One'da ret yönetimi
PakERP One'da e-belge gönderimi, durum takibi ve retlerin çözümü programın içindedir; program ve bulut sunucu ücretsizdir, entegratör hizmeti firmanın Digital Planet ya da Sovos sözleşmesine bağlıdır.
- 962 Giden E-Faturalar, 916 Giden E-Arşiv, 1003 Giden E-İrsaliyeler: Gönderim ve GİB Durum kolonları; Kuyrukta, Gönderildi, Teslim Edildi, Kabul, Kısmi Kabul, Hata ve İptal. "Detay / Günlük" her gönderim denemesini, entegratör yanıtını ve hata metnini saklar; ret günlüğü burada hazırdır.
- Durum Sorgula / Tümünü Sorgula: açık belgelerin güncel durumunu entegratörden okur. Entegratöre ulaşmış belgede ikinci Gönder yeniden göndermez, yalnız sorgular. Portaldan silinen belge "silinmiş" ya da "bulunamadı" olarak görülür ve e-belge durumu İptal yapılır; ticari belge sonra normal yoldan iptal edilir.
- Mükerrer numara: e-İrsaliye kuyruğa alınırken numara entegratörde sorgulanır, doluysa aynı seriden sıradaki boş numaraya geçilir. Gönderimde "daha önce işlenmiştir" dönerse belge numarası stok ve cari hareketleri ve muhasebe fişiyle birlikte sonraki numaraya çevrilir ve bir kez daha gönderilir. Kalıcı çözüm 17 Belge Serileri ekranında "Serileri Geçmişten Belirle".
- 964 Mükellef Sorgulama: VKN/TCKN ile unvan, etiket ve kayıt tarihi; "Tüm Carileri Sorgula" yeni mükellef olanları ve düşenleri ayrı listeler. Sorgu yerel önbellekle çevrimdışı da yanıt verir.
- 965 Entegratör Ayarları: gönderim, gelen ve gelen yanıtı ayrı anahtarlarla canlıya alınır; rozet ilgili ekranların üstünde yazar. Canlı gönderimde her Gönder kırmızı bir onay penceresi açar; test modunda açılmaz.
- 101 Satış Faturaları: tevkifat kodu satırda GİB listesinden seçilir, oran koddan gelir; teşvikli faturada istisna kodu kendiliğinden atanır; dövizli belgede kur zorunludur.
Ekran adımları e-Belge kılavuzunda, geçiş döneminde seri çakışmasının çözümü Satış irsaliyesi 3 tıkla yazısında.