e-Fatura mükellef sorgulaması, alıcının vergi kimlik numarasının GİB'in e-Fatura kayıtlı kullanıcı listesinde olup olmadığına bakılarak yapılır. Liste GİB'in e-Belge sitesinde yayımlanır; programlar ve özel entegratörler aynı bilgiyi kendi sorgu servisleriyle verir. Alıcı listedeyse e-Fatura, değilse e-Arşiv fatura kesilir. Kayıtlı alıcıya gönderim için listede yer alan posta kutusu etiketi kullanılır.
Bir faturanın e-Fatura mı e-Arşiv mi olacağını faturayı kesen değil, alıcının kayıt durumu belirler. Bu durumun bilinmesinin tek yolu sorgulamadır. Kulağa basit gelir: vergi numarasını yaz, cevabı al. Ama sahada ret mesajlarının önemli bir kısmı yanlış ya da eski sorgudan çıkar. Müşteri dün e-Faturaya geçmiştir, cari kartta eski bilgi durmaktadır; ya da müşterinin birden fazla posta kutusu vardır ve fatura yanlış kutuya gitmiştir.
Bu yazıda sorgunun nasıl yapıldığını, sonucun nasıl okunduğunu ve hangi hataların sık yapıldığını anlatıyoruz. İki belge türünün farkı için e-Fatura ile e-Arşiv farkı, e-Arşiv'in kendisi için e-Arşiv fatura nedir yazısına bakabilirsiniz.
İçindekiler
- e-Fatura mükellef sorgulama neden yapılır?
- e-Fatura mükellef sorgulama nasıl yapılır?
- Posta kutusu etiketi nedir, hangisi seçilir?
- Sorgu ne zaman yapılmalı: bir kez mi, her faturada mı?
- Mükellef sorgulamasında en sık yapılan hatalar
- Cari kartlar toplu olarak nasıl kontrol edilir?
- PakERP One'da mükellef sorgulama nasıl çalışır?
- Sık sorulan sorular
e-Fatura mükellef sorgulama neden yapılır?
e-Fatura yalnız GİB sistemine kayıtlı kullanıcılar arasında düzenlenir. Kayıtlı olmayan alıcıya e-Fatura gönderilemez; GİB belgeyi teslim edecek bir posta kutusu bulamaz ve entegratör belgeyi reddeder. Tersi de geçerlidir: kayıtlı bir alıcıya e-Arşiv fatura kesilirse entegratör "alıcı e-Fatura kullanıcısıdır" gerekçesiyle reddeder. Her iki durumda fatura yeniden kurulur, numara ve zaman kaybedilir.
Sorgu bu iki hatayı fatura kesilmeden önce engeller. Sorgunun cevabı üç bilgiden oluşur:
- Kayıtlı mı? Vergi numarası e-Fatura kullanıcı listesinde var mı?
- Hangi tarihten beri? Alıcının sisteme kayıt tarihi.
- Hangi posta kutusuna? Belgenin gönderileceği posta kutusu etiketi ya da etiketleri.
Faturanın türü ilk bilgiyle, gönderim adresi üçüncü bilgiyle belirlenir. Kayıt tarihi ise özellikle geçiş günlerinde ve geriye dönük düzenlenen belgelerde önem kazanır; tarihe göre hangi belgenin düzenleneceğini mali müşavirinizle teyit edin.
e-Fatura mükellef sorgulama nasıl yapılır?
Sorgu üç yerden yapılabilir. Hangisini kullandığınız fatura hacminize ve programınıza bağlıdır.
- GİB'in e-Belge sitesi. GİB, e-Fatura kayıtlı kullanıcılarının listesini yayımlar ve vergi numarasıyla tek tek sorgulama imkânı verir. Ara sıra bir müşteriyi kontrol etmek için yeterlidir.
- Özel entegratörün paneli ya da servisi. Entegratörler aynı bilgiyi kendi panellerinde ve programların kullanabileceği servislerle sunar. Fatura programınız entegratöre bağlıysa sorgu çoğu zaman bu yoldan yapılır.
- Programın kendi önbelleği. Bazı programlar kayıtlı kullanıcı listesini indirip yerel olarak saklar ve sorguyu oradan yapar. İnternet ya da entegratör geçici olarak ulaşılamaz olduğunda da cevap verebilir; ama listenin düzenli olarak yenilenmesi gerekir.
Sorgu vergi kimlik numarasıyla yapılır: tüzel kişilerde 10 haneli vergi numarası, şahıs firmalarında 11 haneli TC kimlik numarası. Unvanla sorgu yapmak hatalı sonuç verebilir; aynı ya da benzer unvanlı birden fazla firma olabilir. Cari kartta vergi numarası boş ya da hatalıysa sorgunun da bir anlamı yoktur; bu yüzden geçişten önce cari kartların vergi numaralarının kontrol edilmesi gerekir. Geçiş hazırlığı e-Fatura zorunluluğu ve geçiş sınırları yazısında.
Ret mesajı alan faturaların bir kısmında sorun alıcıda değil satıcının kendi cari kartındadır: vergi numarası yerine TC kimlik numarası yazılmış ya da tersi. Toplu kontrol sırasında 10 ve 11 haneli numaraları ayrı ayrı listelemek bu hataları birkaç dakikada ortaya çıkarır.
Posta kutusu etiketi nedir, hangisi seçilir?
e-Fatura bir e-posta gibi bir adrese gönderilir; bu adrese posta kutusu etiketi denir. Kayıtlı kullanıcı listesinde her mükellefin bir ya da birden fazla posta kutusu etiketi bulunur. Belgeyi gönderen tarafın da bir gönderici birim etiketi vardır. Etiketler genellikle "urn:mail:" ile başlayan bir biçimdedir ve kullanıcının entegratörü tarafından tanımlanır.
Çoğu firmanın tek posta kutusu vardır ve program onu kendiliğinden seçer. Birden fazla etiketi olan alıcılarda ise hangi etikete gönderileceği alıcıya sorulmalıdır. Büyük firmalar şubeleri ya da birimleri için ayrı posta kutuları kullanabilir; faturanın yanlış kutuya gitmesi, alıcının muhasebesinin onu geç görmesi ya da hiç görmemesi demektir.
| Durum | Ne yapılır |
|---|---|
| Tek posta kutusu | Program kendiliğinden seçer |
| Birden fazla posta kutusu | Alıcıya hangisinin kullanılacağı sorulur, cari karta yazılır |
| Alıcı entegratör değiştirdi | Etiket değişmiş olabilir, sorgu yenilenir |
| Etiket listede yok | Alıcı kayıtlı değildir ya da kaydı yenidir, sorgu tekrar edilir |
Posta kutusu ve gönderici birim kavramlarının XML'deki karşılığı UBL-TR nedir yazısında.
Sorgu ne zaman yapılmalı: bir kez mi, her faturada mı?
Kısa cevap: her faturada. Bir firmanın e-Fatura durumu her an değişebilir. Yeni bir müşteri bu ay e-Faturaya geçmiş olabilir; uzun süredir çalıştığınız bir atölye hasılat sınırını aşıp kapsama girmiş olabilir. Cari kartta bir kez "e-Fatura değil" diye işaretleyip öyle bırakmak, er ya da geç ret mesajı getirir.
Her faturada sorgu yapmak kullanıcıya iş yükü getirmemelidir; bunu program fatura kaydedilirken arka planda yapar. Uygulamada iki aşamalı bir yöntem iyi çalışır:
- Fatura kaydedilirken sorgu yerel liste ya da entegratör servisiyle yapılır, belge türü buna göre belirlenir.
- e-Arşiv olarak kurulacak belgede, gönderimden hemen önce canlı sorgu bir kez daha yapılır. Alıcı kayıtlı çıkarsa belge e-Fatura olarak kurulur.
İkinci adım, yerel listenin bir gün eski olmasından doğan hatayı yakalar. e-Arşiv'den e-Faturaya dönüşte numaranın hangi seriden geleceği de değişir; seri yönetimi e-Fatura numarası formatı yazısında.
Bir de e-İrsaliye vardır: e-İrsaliye kullanıcıları ayrı bir listede yer alır. Bir firmanın e-Fatura kullanıcısı olması e-İrsaliye kullanıcısı olduğu anlamına gelmez; irsaliye için ayrı sorgu yapılır. Ayrıntı e-İrsaliye nedir, kimler zorunlu yazısında.
Mükellef sorgulamasında en sık yapılan hatalar
Sorgu hatalarının çoğu programdan değil veriden çıkar. Sahada en sık görülenler:
- Cari kartta vergi numarası yok ya da yanlış. Sorgu boş döner, belge e-Arşiv kurulur; alıcı aslında kayıtlıdır ve ret gelir.
- Şahıs firmasında vergi numarası ile TC kimlik numarasının karıştırılması. Şahıs firmalarında hangi numaranın kullanılacağı alıcının kaydına göre değişir; sorgu iki numarayla da denenmelidir.
- Unvanla arama. Benzer unvanlı başka bir firma bulunur, yanlış sonuç alınır.
- Eski bilgiye güvenmek. Cari karttaki "e-Fatura değil" işareti aylar önce konmuştur.
- Yanlış posta kutusu. Birden fazla etiketi olan alıcıda ilk etiket seçilir; fatura doğru firmaya ama yanlış birime gider.
- Grup şirketlerini karıştırmak. Aynı grubun iki firmasından biri kayıtlıdır, öteki değildir; fatura hangi unvana kesilecekse onun numarası sorgulanır.
Bu hataların hepsi sonunda bir ret mesajına dönüşür. Ret mesajlarını okumanın ve çözmenin yolları mevcut e-belge ret nedenleri rehberinde ve e-Fatura gönderilemedi: ne yapmalı yazısında.
Cari kartlar toplu olarak nasıl kontrol edilir?
e-Faturaya geçişte ya da yeni bir programa taşınırken bütün cari kartları bir kez toplu kontrol etmek faydalıdır. Bu kontrol ret mesajlarının ilk ayda birikmesini önler. Önerilen sıra şudur:
- Aktif carilerin listesini vergi numarası ve vergi dairesiyle birlikte alın.
- Vergi numarası boş ya da hane sayısı yanlış olanları ayırın ve satış ya da satınalma birimine düzelttirin.
- Kalan carileri kayıtlı kullanıcı listesiyle karşılaştırın; programınız bunu toplu yapabiliyorsa bu adım dakikalar sürer.
- Birden fazla posta kutusu olan carileri ayırın ve hangi etiketin kullanılacağını alıcıya sorun.
- Adres, il, ilçe ve posta kodu eksik carileri tamamlayın; bu bilgiler e-Fatura ve özellikle e-İrsaliyede istenir.
Toplu kontrol bir kez yapıldıktan sonra fatura anındaki otomatik sorgu yeterlidir. Kontrolü yılda bir tekrarlamak, pasif kalmış ve bilgisi eskimiş kartları temizlemek için iyi bir fırsattır.
Temsili bir örnek vermek gerekirse: 800 aktif carisi olan bir firmada toplu kontrolde 60 kartta vergi numarası boş, 25 kartta hane sayısı hatalı, 40 kartta posta kodu eksik çıkabilir. Bu 125 kart düzeltilmeden geçiş yapılırsa, her biri ilk faturasında bir ret mesajı ya da yanlış türde belge demektir. Aynı iş geçişten önce bir iki gün içinde bitirilebilir. Düzeltmeyi satış ve satınalma birimlerine paylaştırmak, kartı en iyi tanıyan kişinin bilgiyi tamamlamasını sağlar.
PakERP One'da mükellef sorgulama nasıl çalışır?
PakERP One'da mükellef sorgulaması kullanıcı bir şey yapmadan fatura anında çalışır. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; canlı sorgu Digital Planet ya da Sovos özel entegratör bağlantısıyla yapılır ve entegratör bedeli entegratöre aittir.
- Yerel liste: GİB'in kayıtlı kullanıcı listesinden kurulan önbellek, entegratöre ulaşılamadığında da cevap verir.
- 101 Satış Faturası: fatura kaydedilirken alıcı sorgulanır; kayıtlıysa belge e-Fatura, değilse e-Arşiv olarak kurulur ve numara ilgili seriden gelir.
- Gönderim öncesi canlı denetim: e-Arşiv düşünülen alıcı göndermeden önce entegratörden yeniden sorgulanır; kayıtlı çıkarsa cari kart düzeltilir ve belge e-Fatura olarak kurulur.
- Ret sonrası düzeltme: entegratör alıcının e-Fatura kullanıcısı olduğunu bildirirse kart güncellenir ve belge bir kez daha doğru türde gönderilir.
- Mükellef Sorgulama ekranı: herhangi bir vergi numarası elle sorgulanabilir; sonuç cari bilgisine işlenir.
Ayrıntılar e-Belge modülü sayfasında; ücretsiz ERP'de e-Fatura kullanımı ücretsiz ERP ile e-Fatura yazısında.