e-Fatura, satıcı ile alıcının ikisi de GİB sistemine kayıtlı olduğunda kağıt yerine UBL-TR biçiminde bir XML dosyası olarak düzenlenen, imzalanan ve GİB üzerinden alıcıya iletilen faturadır. Hukuki niteliği kağıt faturayla aynıdır; yasal dayanağı VUK 509 sıra no.lu Genel Tebliğ'dir. Tebliğde belirlenen hasılat sınırını aşan ya da sayılan sektörlerde çalışan mükellefler geçmek zorundadır; güncel sınırı GİB duyurusundan kontrol edin.
Bir fabrikada fatura eskiden şöyle kesilirdi: muhasebe matbu faturayı yazıcıdan çıkarır, imzalar, kaşeler, bir nüshasını zarfa koyar, kargoya verir; alıcının muhasebesi zarfı açar, faturayı elle sisteme girer. Arada kaybolan zarf, yanlış yazılan vergi numarası, üç gün geç gelen fatura yüzünden kaçan KDV indirimi olağan şeylerdi. e-Fatura bu zinciri ortadan kaldırır: fatura bir dosyadır, dakikalar içinde alıcının sistemine düşer ve alıcının programı onu yeniden yazmadan okur.
Bu yazı e-Faturayı ilk kez öğrenen ya da yıllardır kesip arkasındaki mantığı hiç merak etmemiş biri için yazıldı. Ne olduğunu, adım adım nasıl çalıştığını, kimlerin geçmek zorunda olduğunu ve kime e-Fatura yerine e-Arşiv fatura kesildiğini anlatıyoruz. Zorunluluk sınırlarının ayrıntısı e-Fatura zorunluluğu ve geçiş sınırları yazısında.
Tam boyutİçindekiler
- e-Fatura tam olarak nedir?
- e-Fatura nasıl çalışır: kesimden alıcıya kadar adımlar
- Kimler e-Fatura kullanmak zorunda?
- e-Fatura kime kesilir, kime e-Arşiv kesilir?
- Temel e-fatura ile ticari e-fatura arasındaki fark nedir?
- e-Faturaya yeni geçen firma ilk ayda nelere dikkat etmeli?
- PakERP One'da e-Fatura nasıl kesilir?
- Sık sorulan sorular
e-Fatura tam olarak nedir?
e-Fatura, Vergi Usul Kanunu'na göre kağıt faturanın taşıdığı bütün bilgileri taşıyan, ama kağıda basılmadan elektronik ortamda düzenlenen, imzalanan, gönderilen ve saklanan faturadır. Ekranda ya da PDF olarak gördüğünüz düzgün sayfa faturanın kendisi değildir; faturanın kendisi arka plandaki XML dosyasıdır. Bu dosya GİB'in belirlediği UBL-TR formatındadır; satıcı, alıcı, satırlar, vergiler ve toplamlar belirli etiketlerin içinde yazılır.
Her e-Faturanın iki kimliği vardır. Birincisi fatura numarasıdır: 16 hanedir ve 3 karakterlik seri, 4 hanelik yıl ve 9 hanelik sıra numarasından oluşur. Ayrıntısı e-Fatura numarası formatı yazısında. İkincisi ETTN denilen evrensel tekil numaradır; programın ürettiği ve dünyada başka hiçbir belgeyle çakışmayan uzun bir kimliktir. Fatura numarası insan için, ETTN sistem içindir.
Hukuki açıdan e-Fatura ile kağıt fatura arasında fark yoktur. Aynı süre içinde düzenlenir, aynı vergileri gösterir, aynı şekilde deftere girer. Fark yöntemdedir: kağıt faturada güven imza ve kaşeden, e-Faturada elektronik imzadan gelir. Dosya imzalandıktan sonra tek bir rakamı bile değiştirilemez; değiştirilirse imza bozulur ve sistem belgeyi kabul etmez.
e-Fatura nasıl çalışır: kesimden alıcıya kadar adımlar
Satış faturasını kaydettiğiniz andan alıcının ekranına düştüğü ana kadar beş adım vardır. Programınız bunların çoğunu arka planda yapar, ama bir belge takıldığında hangi adımda takıldığını bilmek çözümü hızlandırır.
- Belge oluşturulur. ERP ya da fatura programı satış bilgilerini UBL-TR XML dosyasına çevirir, fatura numarasını ve ETTN'yi verir.
- Belge imzalanır. Dosya tüzel kişide mali mühür ile, şahıs firmasında mali mühür ya da nitelikli elektronik imza ile imzalanır. Özel entegratör kullanılıyorsa imzayı çoğu zaman entegratör atar.
- GİB'e iletilir. İmzalı belge bir zarf içinde GİB'in sistemine gönderilir. GİB biçimi, imzayı ve alıcının kayıtlı olup olmadığını denetler.
- Alıcıya ulaşır. GİB belgeyi alıcının posta kutusuna, yani alıcının çalıştığı entegratöre ya da portala bırakır. Alıcının programı belgeyi çeker.
- Durum geri döner. Gönderen tarafa belgenin teslim edildiği ya da hangi gerekçeyle reddedildiği bilgisi gelir. Ticari faturada alıcının kabul ya da red yanıtı da bu yoldan döner.
Bu zincirin hangi kısmının sizde, hangisinin bir hizmet sağlayıcıda olacağı seçtiğiniz yönteme bağlıdır. GİB'in ücretsiz portalı ile özel entegratör arasındaki farkı GİB portalı mı özel entegratör mü yazısında karşılaştırdık.
e-Faturaya geçen fabrikalarda ilk ay en çok görülen sorun teknik değil alışkanlıktır: sevkiyatçı irsaliyeyi kesip faturayı muhasebeye bırakır, muhasebe de alışkanlıkla haftalık toplu fatura keser ve 7 günlük süre sessizce aşılır. Faturayı irsaliyeden tek adımda üreten bir akış bu gecikmeyi kendiliğinden keser.
Kimler e-Fatura kullanmak zorunda?
Zorunluluk VUK 509 sıra no.lu Genel Tebliğ ile belirlenir ve iki ana yoldan doğar. Birincisi hasılat: önceki hesap döneminde brüt satış hasılatı tebliğde yazılı sınırı aşan mükellefler e-Faturaya geçmek zorundadır. Bu sınır yıllar içinde birkaç kez düşürüldüğü için burada rakam vermiyoruz; güncel tutarı GİB'in duyurusundan ya da tebliğin son hâlinden kontrol edin.
İkincisi faaliyet konusu: hasılatına bakılmaksızın bazı sektörlerde çalışanlar ya da bazı belgeleri düzenleyenler kapsama alınmıştır. Tebliğde sayılan bu gruplar arasında internet üzerinden satış yapanlar, belirli lisans sahipleri ve belirli mal gruplarını satanlar vardır. Kendi faaliyetinizin listede olup olmadığını tebliğin kapsam bölümünden ya da mali müşavirinizden teyit edin.
Bir de gönüllü geçiş vardır: zorunlu olmayan her mükellef e-Faturaya kendi isteğiyle geçebilir. Üretim firmalarının çoğu zorunluluk gelmeden geçer, çünkü büyük müşterileri tedarikçilerinden e-Fatura bekler. Kapsama girdikten sonra hasılat düşse bile genel kural olarak e-Faturadan çıkılamaz. Başvurunun nasıl yapıldığı e-Fatura başvurusu yazısında.
| Durum | e-Fatura | Kontrol edilecek yer |
|---|---|---|
| Hasılat tebliğdeki sınırı aştı | Zorunlu, tebliğdeki süre içinde | GİB duyurusu, tebliğin güncel hâli |
| Tebliğde sayılan sektörde faaliyet | Zorunlu, hasılattan bağımsız | Tebliğin kapsam bölümü |
| Zorunlu değil ama müşteri istiyor | Gönüllü geçiş | Başvuru yöntemi |
e-Fatura kime kesilir, kime e-Arşiv kesilir?
e-Fatura yalnız GİB sistemine kayıtlı alıcıya kesilir. Alıcı kayıtlı değilse aynı satış için e-Arşiv fatura düzenlenir. Bu ayrım faturayı kesen firmanın değil, alıcının durumuna bağlıdır; aynı gün aynı mal için bir müşteriye e-Fatura, ötekine e-Arşiv kesmeniz olağandır.
Alıcının kayıtlı olup olmadığı fatura kesilmeden önce sorgulanır. GİB kayıtlı kullanıcıların listesini yayımlar; programlar bu listeyi ya da entegratörün sorgu servisini kullanır. Sorgunun nasıl yapıldığı ve sık yapılan hatalar e-Fatura mükellef sorgulama yazısında.
| Alıcı | Kesilecek belge | Nasıl ulaşır |
|---|---|---|
| e-Fatura kayıtlı firma | e-Fatura | GİB üzerinden alıcının posta kutusuna |
| Kayıtlı olmayan firma | e-Arşiv fatura | e-posta ya da kağıt çıktı |
| Nihai tüketici | e-Arşiv fatura | e-posta ya da kağıt çıktı |
İki belgenin arasındaki farklar yalnız gönderim yolundan ibaret değildir; iptal, itiraz ve raporlama kuralları da ayrılır. Ayrıntılı tablo e-Fatura ile e-Arşiv farkı yazısında. Sık görülen bir hata, müşteri e-Faturaya yeni geçtiği hâlde eski bilgiyle e-Arşiv kesmektir; entegratör bu durumda belgeyi reddeder.
Temel e-fatura ile ticari e-fatura arasındaki fark nedir?
e-Fatura iki senaryoyla gönderilir. Temel faturada alıcının yanıt verme imkânı yoktur; belge GİB üzerinden teslim edildiğinde süreç tamamlanır. Ticari faturada alıcı belgeyi kabul ya da red edebilir; bu yanıt için süre 8 gündür. Hangi senaryonun seçileceği çoğu zaman alıcıyla yapılan anlaşmaya ve sektör alışkanlığına bağlıdır.
Fabrika tarafında pratik fark şudur: ticari faturada red gelebileceği için sevkiyat ve fiyat bilgisi netleşmeden fatura kesilmez, red gelirse aynı satış için düzeltilmiş belge düzenlenir. Temel faturada itirazın yolu başkadır ve sistem dışından yürür. İki senaryonun karşılaştırması temel fatura ile ticari fatura farkı, yanıt süresinin işleyişi ticari faturada kabul ve red süresi yazısında.
Senaryonun yanında bir de fatura tipi vardır: satış, iade, tevkifat, istisna, özel matrah, ihraç kayıtlı gibi. Senaryo belgenin vergi hesabını değil, alıcının yanıt hakkını belirler; tip ise vergi hesabını belirler. İkisi birbirine karıştırılmamalıdır.
e-Faturaya yeni geçen firma ilk ayda nelere dikkat etmeli?
Geçişin ilk haftaları en çok hatanın yapıldığı dönemdir. Sahada en sık karşılaşılan konular şunlardır:
- Kayıtlı müşteriye kağıt fatura kesmeyin. İki taraf da e-Fatura kullanıcısıysa aralarında kağıt fatura düzenlenmez; eski matbu fatura koçanını kaldırın.
- Düzenleme süresi değişmez. Fatura teslimden itibaren 7 gün içinde düzenlenir (VUK 231/5). e-Fatura bu süreyi uzatmaz; ayrıntı 7 gün kuralı yazısında.
- Seri ve sıra numarasını bir kez doğru kurun. Yıl içinde seri değiştirmek ya da numara atlamak sonradan açıklanması zor durumlar yaratır.
- Gelen faturaları da takip edin. Tedarikçinin e-Faturası kağıt gibi masaya gelmez; biri sistemden çekmezse ay sonunda eksik çıkar.
- Saklama sorumluluğu sizde kalır. Belgeler VUK'a göre 10 yıl saklanır; entegratörün saklaması sizi bu yükümlülükten kurtarmaz. Bkz. e-Fatura saklama ve arşivleme.
- PDF'i fatura sanmayın. Müşteriye e-postayla PDF göndermek e-Fatura göndermek değildir; asıl belge GİB üzerinden gider.
Bu listedeki her madde bir kez yapılan bir ayardır. Ayar doğru kurulduğunda e-Fatura, kağıt faturadan daha az emek ister.
PakERP One'da e-Fatura nasıl kesilir?
PakERP One'da e-Fatura ayrı bir program değil, satış faturasının son adımıdır. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; gönderim Digital Planet ya da Sovos özel entegratör bağlantısıyla yapılır ve entegratör hizmet bedeli entegratöre aittir, firmanın kendi sözleşmesine bağlıdır.
- 965 Entegratör Ayarları: entegratör kullanıcı bilgileri ve canlı ya da test kipi bir kez girilir.
- 17 Belge Serileri: e-Fatura ve e-Arşiv serileri ayrı tutulur; sıra numarası eski programdaki son numaranın üstünden başlatılır.
- 101 Satış Faturası: fatura Kaydet ile onaylanır ve program e-fatura gönderilip gönderilmeyeceğini sorar. Alıcı mükellef sorgulamasına göre e-Fatura kullanıcısıysa belge e-Fatura, değilse e-Arşiv olarak kurulur. 102 Satış İrsaliyesi listesinde sağ tık Faturalaştır ile irsaliyeden fatura açılır.
- Otomatik muhasebeleştirme: onaylanan faturanın muhasebe fişi kendiliğinden kesilir, 901 Muhasebe Fişi ekranında görünür.
- 961 Gelen e-Faturalar: tedarikçi faturaları entegratörden çekilir, tek tıkla 201 Alış Faturasına çevrilir; UBL ve PDF dosyası evrak eki olarak saklanır.
Modülün tamamı e-Belge modülü sayfasında, seçim ölçütleri ücretsiz ERP ile e-Fatura yazısında. Programı denemek için kurulum sayfasından indirebilirsiniz.
e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye nasıl kesilir? Gelen faturalar ve KDV
Özel entegratör ayarları, satış irsaliyesi ve e-İrsaliye, e-Fatura ve e-Arşiv seçimi, gelen e-faturaların alış faturasına çevrilmesi, otomatik muhasebe fişi ve KDV beyannamesi hazırlığı.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı