e-İrsaliye, malın sevkini belgeleyen irsaliyenin GİB'in belirlediği UBL-TR biçiminde elektronik olarak düzenlenip alıcıya iletilen halidir ve kâğıt irsaliyeyle aynı hukuki niteliği taşır. Yasal dayanağı VUK 487 sıra no.lu Genel Tebliğ'dir. Zorunluluk hasılat sınırına ve bazı sektörlere göre belirlenir; güncel sınırları tebliğden kontrol edin.
İrsaliye, malın bir yerden başka bir yere taşınırken yanında bulunan ve neyin, ne kadar, kimden kime gönderildiğini gösteren belgedir. e-İrsaliye bu belgenin elektronik halidir: kâğıda basılıp imzalanmak yerine GİB'in belirlediği biçimde elektronik olarak düzenlenir, entegratör ya da GİB sistemi üzerinden alıcıya ulaşır ve alıcı malı teslim alınca sisteme bir yanıt verir.
Üretim yapan bir firma için e-İrsaliye yalnız bir belge değişikliği değildir; sevkiyatın, fason gönderimlerinin, araç ve şoför kayıtlarının, teslim adreslerinin düzenini de değiştirir. Bu yazıda e-İrsaliyenin ne olduğunu, yasal dayanağını, kimler için zorunlu olduğunu, alıcı kullanıcı değilse ne yapılacağını ve geçişte fabrikanın neye hazırlanması gerektiğini anlatıyoruz. e-Fatura tarafının temel bilgileri için e-Fatura nedir yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- e-İrsaliye nedir, kâğıt irsaliyeden farkı ne?
- e-İrsaliyenin yasal dayanağı ne?
- e-İrsaliye kimler için zorunlu?
- e-İrsaliyeye geçmek için e-Fatura kullanıcısı olmak gerekir mi?
- Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse ne olur?
- e-İrsaliyeye geçişte fabrika neye hazırlanmalı?
- PakERP One'da e-İrsaliye
- Sık sorulan sorular
e-İrsaliye nedir, kâğıt irsaliyeden farkı ne?
e-İrsaliye, sevk irsaliyesinin taşıması gereken bilgilerin (gönderen, alıcı, teslim adresi, sevk tarihi ve saati, mal kalemleri, miktarlar, taşıyıcı bilgisi) UBL-TR biçiminde bir XML dosyası olarak düzenlenmesidir. Belge düzenlendiğinde bir numara ve benzersiz bir kimlik (ETTN) alır, entegratör üzerinden alıcının sistemine iletilir.
| Konu | Kâğıt irsaliye | e-İrsaliye |
|---|---|---|
| Düzenleme | Matbu koçandan elle ya da programdan baskı | Elektronik, UBL-TR biçiminde |
| Alıcıya ulaşma | Mal ile birlikte elden | Sistem üzerinden, mal yola çıkmadan |
| Teslim teyidi | Alıcının irsaliyeyi imzalaması | Alıcının elektronik irsaliye yanıtı |
| Numara | Matbaa seri ve sıra numarası | 16 haneli, seri, yıl ve sıra numarası |
| Saklama | Kâğıt arşiv | Elektronik arşiv, VUK gereği 10 yıl |
En büyük fark teslim teyidindedir. Kâğıt irsaliyede alıcının imzası kayıp ya da okunaksız olabilir; e-İrsaliyede alıcı malı aldığında kabul, eksik ya da red bilgisini elektronik yanıtla bildirir. Bu yanıtın ayrıntısını e-İrsaliye yanıtı nedir yazısında anlattık.
e-İrsaliyenin yasal dayanağı ne?
e-İrsaliye uygulamasının yasal dayanağı Vergi Usul Kanunu'na dayanılarak çıkarılan 487 sıra no.lu VUK Genel Tebliği'dir. Tebliğ e-İrsaliyenin kimler tarafından, hangi biçimde düzenleneceğini, kullanıcı olmanın şartlarını ve geçiş sürelerini belirler; sonraki tebliğ değişiklikleri kapsamı ve sınırları güncellemiştir. e-Fatura ve e-Arşiv'in dayanağı ise VUK 509 sıra no.lu Genel Tebliğ'dir.
e-İrsaliye, kâğıt irsaliyenin taşıdığı hukuki niteliği aynen taşır: VUK'taki irsaliye hükümleri, düzenleme zorunluluğu ve saklama süreleri e-İrsaliye için de geçerlidir. Değişen belgenin biçimi ve iletim yoludur, belgenin anlamı değil. Bu yüzden irsaliyenin malın sevkinden önce düzenlenmesi, malın yanında belgenin bulunması ve faturanın sevkten itibaren 7 gün içinde kesilmesi gibi genel kurallar e-İrsaliyede de aynen uygulanır.
Tebliğde sık değişen kısımlar zorunluluk sınırları ve kapsamdaki sektörlerdir. Bir yazıda okuduğunuz tutarın güncel olduğunu varsaymayın; geçiş kararını vermeden önce tebliğin son halini ve GİB'in e-Belge portalındaki duyuruları kontrol edin.
e-İrsaliyeye geçen fabrikalarda ilk haftanın en sık ret nedeni eksik teslim adresidir: yıllardır yalnız il adıyla tutulan müşteri adreslerinde ilçe ve posta kodu yoktur. Geçişten önce sevk yapılan carilerin adreslerini tek tek tamamlamak, ilk sevklerde kamyonun belge beklemesini önler.
e-İrsaliye kimler için zorunlu?
e-İrsaliye zorunluluğu birkaç ölçüte göre belirlenir. Tebliğ ve değişiklikleri bu ölçütleri tanımlar; tutarlar ve sektör listesi değişebildiği için aşağıdaki tablo rakam değil ölçüt verir.
| Ölçüt | Ne anlama gelir | Kontrol edilecek yer |
|---|---|---|
| Brüt satış hasılatı | Belirli yıl için tebliğdeki tutarı aşan mükellefler | Tebliğin güncel hali |
| Sektör | Belirli mal gruplarını üreten, ithal eden ya da satan mükellefler hasılattan bağımsız kapsamda olabilir | Tebliğdeki sektör listesi |
| Lisans ya da izin | Belirli lisanslarla faaliyet gösteren mükellefler | Tebliğ ve ilgili düzenleme |
| Gönüllü geçiş | Zorunlu olmayan mükellef de kullanıcı olabilir | Entegratör ve GİB başvuru adımları |
Zorunluluk kapsamına giren mükellefe geçiş için bir süre tanınır ve bu süre sonunda kâğıt irsaliye kullanılamaz. Gönüllü geçen firma da geçtiği andan itibaren aynı kurallara tabidir: kullanıcı olduktan sonra kayıtlı alıcılara kâğıt irsaliye kesemez. Zorunluluk sınırlarının genel mantığı e-Fatura zorunluluğu ve geçiş sınırları yazısında da anlatılmıştır; iki uygulamanın sınırları ayrı ayrı belirlenir.
e-İrsaliyeye geçmek için e-Fatura kullanıcısı olmak gerekir mi?
Evet. e-İrsaliye uygulamasına kayıt olabilmek için önce e-Fatura kullanıcısı olmak gerekir. Bu sıralama mantıklıdır: e-İrsaliyede de alıcı ve gönderen GİB'e kayıtlı kullanıcılardır, aynı mali mühür ya da e-imza altyapısı ve aynı entegratör bağlantısı kullanılır.
Uygulamada bu, geçişin iki adımlı yürüdüğü anlamına gelir: firma önce e-Fatura ve e-Arşiv'e geçer, sonra aynı entegratörle e-İrsaliye hizmetini açar. Entegratörün e-Fatura ve e-İrsaliye hizmetleri teknik olarak ayrı servisler olabilir; bazı entegratörlerde irsaliye için ayrı adres, ayrı kullanıcı ve ayrı posta kutusu etiketi tanımlanır. Entegratör seçimi ve portal ile entegratör arasındaki farklar için GİB portalı mı özel entegratör mü yazısına bakabilirsiniz.
ERP tarafında da aynı ayrım vardır. e-Fatura gönderimi çalışan bir programda e-İrsaliye ayrıca ayarlanır: irsaliye serisi, irsaliye posta kutusu, araç ve şoför kayıtları, teslim adresleri. e-Fatura çalışıyor diye e-İrsaliyenin kendiliğinden hazır olduğunu varsaymayın; ilk gönderimleri test ortamında deneyin.
Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse ne olur?
e-İrsaliye yalnız sisteme kayıtlı kullanıcılar arasında düzenlenir. Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse ona kâğıt irsaliye düzenlenir. Bu yüzden e-İrsaliye kullanıcısı bir fabrikada matbu irsaliye koçanı tamamen kalkmaz; kayıtlı olmayan alıcılar, nihai tüketiciler ve bazı özel durumlar için kâğıt irsaliye düzeni sürer.
Hangi alıcının kullanıcı olduğunu öğrenmenin yolu, faturada olduğu gibi kayıtlı kullanıcı listesinin sorgulanmasıdır. Alıcı e-Fatura kullanıcısı olsa bile e-İrsaliye kullanıcısı olmayabilir; iki liste ayrıdır. Sorgunun nasıl yapıldığını e-Fatura mükellef sorgulama yazısında anlattık.
Bir başka istisna da teknik arızadır. Entegratöre ya da sisteme ulaşılamadığı ve sevkin bekleyemeyeceği durumlarda tebliğ kâğıt irsaliye düzenlenmesine izin verir; bu kâğıt irsaliyenin sonradan sisteme nasıl aktarılacağı da tanımlıdır. Arıza durumunda izlenecek yolu önceden yazılı bir talimata bağlayın ve güncel kuralı tebliğden teyit edin.
Kâğıt irsaliye düzeni sürdüğü için iki serinin karışmaması da önemlidir. Matbu koçanın seri ve sıra numarası e-İrsaliye serisinden tamamen ayrı tutulmalı, kâğıt irsaliyeler de ERP'ye aynı sevk kaydı olarak girilmelidir. Aksi halde kayıtlı olmayan alıcılara yapılan sevkler stoktan düşmez ya da faturalanmayı bekleyen irsaliye listesinde görünmez. Sahada sık görülen düzen, ERP'de irsaliye türünün "kâğıt" ve "elektronik" olarak işaretlenmesi ve kâğıt irsaliyenin baskısının da programdan alınmasıdır.
e-İrsaliyeye geçişte fabrika neye hazırlanmalı?
e-İrsaliyeye geçişte en çok zaman alan iş belgenin kendisi değil, belgeye girecek ana verilerin temizlenmesidir. Sahada işleyen hazırlık listesi şudur:
- Teslim adresleri: her müşterinin sevk adreslerinde il, ilçe ve posta kodu eksiksiz olsun. Eksik adres, belgenin entegratörden geri dönmesinin en sık nedenidir.
- Araç ve şoför listesi: kendi araçlarınızın plakaları, sürekli çalışan şoförlerin ad, soyad ve TC kimlik numaraları kayda alınsın.
- Seri düzeni: e-İrsaliye serisi belirlensin; eski programda ya da kâğıt koçanda aynı seri kullanılmasın.
- Sevk saati alışkanlığı: irsaliye malın yola çıkmasından önce düzenlensin, fiili sevk zamanı doğru girilsin.
- Fason sevkler: fasoncuya giden malın irsaliyesi ayrı bir düzenle, fatura edilmeyecek sevk olarak kesilsin.
- Test: normal sevk, fason sevk, iade ve kısmi teslim örnekleri test ortamında denensin.
Fason sevkin nasıl belgelendiğini fason irsaliyesi nasıl kesilir yazısında, belgenin adım adım düzenlenmesini e-İrsaliye nasıl düzenlenir yazısında, araç ve şoför alanlarını e-İrsaliyede araç ve şoför bilgisi yazısında anlattık.
PakERP One'da e-İrsaliye
PakERP One'da e-İrsaliye ayrı bir program değil, satış irsaliyesinin elektronik gönderimidir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; e-İrsaliye gönderimi firmanın Digital Planet ya da Sovos ile yaptığı entegratör sözleşmesiyle yürür ve hizmet bedeli entegratöre aittir.
- 102 Satış İrsaliyeleri: Kaydet ile irsaliye denetlenir ve onaylanır, ardından "e-İrsaliye olarak gönderilsin mi?" sorusu gelir; Evet derseniz belge entegratöre gider.
- Araç ve şoför kayıtları: irsaliyeye yazılan plaka ve şoför kendiliğinden kayda eklenir, bir sonraki irsaliyede listeden seçilir.
- 1001 E-İrsaliye Gönderim Kuyruğu ve 1003 Giden E-İrsaliyeler: gönderilen irsaliyeler ve durumları izlenir.
- 1002 Gelen E-İrsaliye Yanıtları: gönderdiğiniz irsaliyelere alıcının verdiği kabul, eksik ya da red yanıtları görülür.
- 1004 Gelen E-İrsaliyeler: tedarikçinin gönderdiği irsaliyeler çekilir, satır bazında yanıtlanır ve tek tıkla 202 Alış İrsaliyesi taslağına çevrilir.
- 17 Belge Numaralama: e-İrsaliye serisi ve fason irsaliyeleri için ayrı seri buradan yönetilir.
Ekran ayrıntıları e-Belge kılavuzunda, modülün tamamı e-Belge modülü, programdaki irsaliye akışı ücretsiz ERP ile e-İrsaliye sayfasındadır.