e-İrsaliye malın sevkinden önce düzenlenir: alıcı ve teslim adresi (il, ilçe, posta kodu), fiili sevk tarihi ve saati, mal kalemleri ve miktarları, araç plakası ve şoför ya da taşıyıcı firma bilgisi girilir; belge entegratör üzerinden alıcıya gönderilir. Fiili sevk zamanı düzenleme zamanından önce olamaz ve teslim adresi eksiksiz olmalıdır.
e-İrsaliyenin kesimi, kâğıt irsaliyeden alışkın olunan sırayı biraz değiştirir. Kâğıt irsaliyede şoför kamyonun yanında beklerken koçandan bir yaprak doldurulur; e-İrsaliyede belge malın yola çıkmasından önce elektronik olarak düzenlenir, entegratöre gönderilir ve alıcının sistemine ulaşır. Belge geri dönerse kamyon kapıda bekler. Bu yüzden e-İrsaliyede doğru alanları ilk seferde doldurmak, sevkiyatın hızını doğrudan belirler.
Bu yazıda e-İrsaliyenin ne zaman düzenlendiğini, hangi alanların doldurulduğunu, kesimin adım adım sırasını, senaryo ve tip seçimini, belgenin en sık hangi hatalarla geri döndüğünü ve fason sevkte ne değiştiğini anlatıyoruz. e-İrsaliyenin tanımı ve zorunluluk kuralları için e-İrsaliye nedir, kimler zorunlu yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
e-İrsaliye ne zaman düzenlenir?
İrsaliye malın sevkinden önce düzenlenir; bu kural e-İrsaliyede de aynıdır. Malın kamyona yüklenmesi bitmiş, miktarlar kesinleşmiş ama araç henüz kapıdan çıkmamışken belge kesilir ve gönderilir. Mal yola çıktıktan sonra düzenlenen irsaliye, denetimde belgesiz taşıma sayılabilir.
e-İrsaliyede iki ayrı zaman bilgisi vardır: belgenin düzenlenme tarihi ve saati ile malın fiili sevk tarihi ve saati. Fiili sevk zamanı, belgenin düzenlenme zamanına eşit ya da ondan sonra olmalıdır. Entegratörlerin doğrulama kuralları bunu denetler: saat alanı boş bırakılıp gece yarısı olarak kaydedilen bir fiili sevk zamanı, öğleden sonra düzenlenen belgenin geri dönmesine yol açar. Sahada bu hata en çok "sevk tarihi bugün" yazılıp saatin girilmediği durumlarda görülür.
Fatura ile irsaliye arasındaki süre ilişkisi de bu tarihlerden başlar: fatura, malın teslimi ya da sevkinden itibaren 7 gün içinde düzenlenir (VUK 231/5). Bu bağın nasıl kurulduğunu irsaliyeyi faturaya bağlama yazısında anlattık.
e-İrsaliyede hangi alanlar doldurulur?
e-İrsaliye, UBL-TR biçiminde bir XML belgesidir ve her alanın yeri GİB'in kılavuzunda tanımlıdır. Kullanıcının dolduracağı ya da programın ana veriden getireceği alanlar şunlardır:
| Alan | İçerik | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Alıcı | Vergi numarası, ünvan, vergi dairesi | e-İrsaliye kullanıcısı olmayan alıcıya e-İrsaliye denemesi |
| Teslim adresi | Açık adres, ilçe, il, ülke, posta kodu | İlçe ya da posta kodunun boş kalması |
| Düzenleme tarihi ve saati | Belgenin kesildiği an | İleri tarihli belge |
| Fiili sevk tarihi ve saati | Malın yola çıktığı an | Saat girilmeyip gece yarısı kalması |
| Mal kalemleri | Kod, ad, miktar, birim | Birim kodunun kod listesinde olmaması |
| Taşıma bilgisi | Araç plakası ve şoför ya da taşıyıcı firma | Şoför TC kimlik numarasının eksik olması |
| Not | Serbest açıklama | Fason sevkte "fatura edilmeyecektir" notunun unutulması |
Birim fiyat ve tutar e-İrsaliyede isteğe bağlıdır; birçok üretici irsaliyede fiyat göstermemeyi tercih eder, çünkü irsaliye alıcının deposunda ve şoförün elinde dolaşır. Belge numarası e-Faturadaki gibi 16 hanedir: 3 karakter seri, 4 hane yıl ve 9 hane sıra numarası. Numaranın yapısını e-Fatura numarası formatı yazısında anlattık; e-İrsaliye serisi e-Fatura serisinden ayrı tutulur.
e-İrsaliyeye yeni geçen sevkiyat ekiplerinde ilk ayın en sık geri dönme nedeni, saat girilmeyen fiili sevk zamanıdır: belge öğleden sonra kesilir ama sevk zamanı gece yarısı görünür. Programın fiili sevk zamanını düzenleme zamanının gerisine düşürmemesi, bu hatayı kullanıcı fark etmeden çözer.
e-İrsaliye adım adım nasıl kesilir?
ERP'den kesilen bir e-İrsaliyenin sahada işleyen sırası şudur:
- Siparişten satır alın: irsaliye, sevk edilecek siparişin satırlarından oluşturulur; böylece sipariş miktarı ile sevk miktarı arasındaki fark sipariş üzerinde kalır.
- Lot ve depo seçin: hangi depodan, hangi lottan çıkış yapıldığı satıra yazılır; lot takibi yapılıyorsa bu bilgi sonradan izlenebilirliğin temelidir.
- Teslim adresini kontrol edin: müşterinin birden çok sevk adresi varsa doğru olanı seçin; il, ilçe ve posta kodunun dolu olduğuna bakın.
- Araç ve şoförü girin: plaka ve şoför bilgisi ya da kargo ve nakliye firmasının bilgisi yazılır.
- Fiili sevk zamanını girin: tarih ve saat, düzenleme zamanından önce olmamalıdır.
- Kaydedip onaylayın: onay, stok çıkışını yapar; belge bu noktada e-İrsaliye olarak gönderilmeye hazırdır.
- Gönderin ve durumu izleyin: entegratörden "gönderildi" bilgisi gelmeden kamyonu kapıdan çıkarmayın.
Yedinci adım küçük bir alışkanlıktır ama önemlidir. Entegratörün belgeyi geri çevirdiği bir durumda kamyon yola çıkmışsa malın yanında geçerli bir belge yoktur. Gönderim sonucunu sevkiyat sorumlusunun ekranında görmesi, bu riski ortadan kaldırır.
e-İrsaliye senaryosu ve tipi nasıl seçilir?
e-Faturada olduğu gibi e-İrsaliyede de belge bir senaryo (profil) ve bir tip taşır. Normal sevklerin büyük çoğunluğu temel irsaliye senaryosu ve sevk tipiyle düzenlenir. Kâğıt olarak düzenlenmiş bir irsaliyenin sonradan sisteme aktarılması gibi özel durumlar için ayrı tip kodları tanımlanmıştır. Kod listesi GİB tarafından güncellendiği için özel durumlarda kullanılacak kodları GİB'in güncel kod listesinden ve entegratörünüzün kılavuzundan kontrol edin.
Senaryo ve tip seçimi çoğu ERP'de kullanıcıya bırakılmaz; program belgenin türüne bakarak doğru değeri kendisi yazar. Kullanıcının seçmesi gereken şey belgenin iş anlamıdır: satış sevki mi, fason sevki mi, iade mi, depolar arası taşıma mı? Bu seçim doğru yapıldığında stok hareketi ve belge türü birlikte doğru kurulur.
e-Faturadaki senaryo ve tip kavramlarının ayrıntısını e-Fatura tipleri ve senaryoları yazısında anlattık. İki belgenin kodları birbirinin aynısı değildir; e-Faturadaki bir alışkanlığı e-İrsaliyeye taşımadan önce kod listesine bakın.
e-İrsaliye hangi hatalarla geri döner?
Entegratör, belgeyi GİB'e iletmeden önce şema ve iş kuralı denetimlerinden geçirir. Sahada en sık görülen geri dönme nedenleri şunlardır:
- Fiili sevk zamanı düzenleme zamanından önce: saat girilmediği için sevk zamanı gece yarısı kalmıştır.
- Teslim adresinde eksik bilgi: ilçe, il ya da ülke boştur; posta kodu yerine "00000" gibi dolgu bir değer yazılmıştır.
- Taşıyıcı bilgisinin yapısı hatalı: hem şoför ve plaka hem de taşıyıcı firma birlikte, beklenmeyen bir yapıda gönderilmiştir.
- Numara daha önce kullanılmış: eski program ya da başka bir sistem aynı seriden aynı numarayı kullanmıştır.
- Alıcı posta kutusu hatalı: alıcının e-İrsaliye etiketi yerine e-Fatura etiketi ya da eski bir etiket kullanılmıştır.
Geri dönen belge GİB'e ulaşmamıştır; düzeltilip yeniden gönderilebilir. Ama dikkat: düzeltmeden sonra belgenin XML'i yeniden üretilmelidir, aksi halde aynı hatalı içerik tekrar gider. Ret nedenlerinin genel listesini e-belge ret nedenleri yazısında, gönderilmiş bir irsaliyede ne yapılabileceğini e-İrsaliye iptal edilir mi yazısında anlattık.
Fason sevkte ve iadede e-İrsaliye nasıl düzenlenir?
Fasoncuya giden mal satılmaz; kaplama, ısıl işlem ya da boya için gönderilir ve işlenip geri gelir. Bu sevk de irsaliyeyle yapılır ama fatura edilmez. Fason irsaliyesinde alıcı fasoncudur, not alanında malın işlem için gönderildiği ve fatura edilmeyeceği yazılır. Stok tarafında mal satılmış gibi düşülmez, fasoncudaki depoya taşınmış gibi izlenir. Ayrıntısı fason irsaliyesi nasıl kesilir yazısındadır.
İadede ise malı geri gönderen taraf irsaliye düzenler. Müşteri hatalı parçayı geri gönderiyorsa iade irsaliyesini müşteri keser, siz alış tarafında teslim alırsınız; siz tedarikçinize hatalı hammaddeyi geri gönderiyorsanız iade irsaliyesini siz düzenlersiniz. İadenin faturası da aynı yönde kesilir; iade faturasının kuralları iade faturası nasıl kesilir yazısında.
Depolar arası taşımada (aynı firmanın iki fabrikası arasında) da irsaliye düzenlenir; alıcı firmanın kendisidir ve teslim adresi diğer tesisin adresidir. Bu sevklerde belge türünü ve senaryoyu entegratörünüzle önceden netleştirin.
PakERP One'da e-İrsaliye kesimi
PakERP One'da e-İrsaliye 102 Satış İrsaliyeleri ekranından kesilir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; gönderim firmanın Digital Planet ya da Sovos ile yaptığı entegratör sözleşmesiyle yürür.
- Siparişten Satır Al: 103 Satış Siparişleri'ndeki açık satırlar belge no, cari, stok kodu ya da depo ile aranıp irsaliyeye alınır.
- Satır: stok seçilince nitelik ve depo kendiliğinden gelir; lot sütununda F4 ile "Stok Lot Seçim" penceresi açılır, birden çok lot işaretlenirse miktar lotlara dağıtılır.
- Başlık: cari sol üstte seçilir, vergi numarası görünür; İrsaliye Türü (satış ya da fason) elle seçilir, fasoncu cari seçildiğinde hatırlatma çıkar.
- Taşıma: plaka ve şoför yazılırken listeden seçilir; şoför seçilince TC kimlik numarası ve her zamanki aracı gelir, yeni irsaliyede o cariye kesilen son irsaliyenin bilgileri dolu gelir.
- Kaydet: belge denetlenir ve onaylanır, ardından "e-İrsaliye olarak gönderilsin mi?" sorusu gelir. Fiili sevk zamanı düzenleme zamanının gerisine düşürülmez; teslim adresinde posta kodu yoksa carinin diğer adreslerinden ya da ilden tamamlanır.
- 1001 E-İrsaliye Gönderim Kuyruğu ve 1003 Giden E-İrsaliyeler: gönderim durumu izlenir. Numara entegratörde başka bir sistem tarafından kullanılmışsa program aynı seriden sıradaki boş numarayla yeniden gönderir.
e-İrsaliye görselinde fiyat basılmaz; fiyat satırda arka planda taşınır ve faturalaştırırken faturaya gelir. Ayrıntılar e-Belge kılavuzunda ve e-Belge modülü sayfasında.
e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye nasıl kesilir? Gelen faturalar ve KDV
Özel entegratör ayarları, satış irsaliyesi ve e-İrsaliye, e-Fatura ve e-Arşiv seçimi, gelen e-faturaların alış faturasına çevrilmesi, otomatik muhasebe fişi ve KDV beyannamesi hazırlığı.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı