e-İrsaliyede malı kimin taşıdığı iki yoldan biriyle belirtilir: kendi aracınızla sevkte araç plakası (varsa dorse plakası) ile şoförün adı, soyadı ve TC kimlik numarası; kargo ya da nakliye firmasıyla sevkte taşıyıcı firmanın ünvanı ve vergi numarası. Eksik şoför kimliği, yanlış biçimli plaka ve iki yolun karıştırılması belgenin geri dönmesinin sık nedenleridir.
Kâğıt irsaliyede şoför bilgisi çoğu zaman irsaliyenin altına elle yazılan bir ad ve plakadan ibaretti. e-İrsaliyede bu bilgi belgenin yapısal bir parçasıdır: plaka, şoförün adı, soyadı ve TC kimlik numarası ya da taşıyıcı firmanın vergi numarası ayrı alanlarda, belirli bir biçimde yazılır ve entegratörün doğrulamasından geçer. Bir alan eksik ya da yanlış biçimdeyse belge geri döner ve kamyon kapıda bekler.
Bu yazıda e-İrsaliyede taşıma bilgisinin hangi alanlardan oluştuğunu, kendi aracınızla ve kargo ya da nakliyeciyle sevkte ne değiştiğini, dorse ve birden çok şoför gibi özel durumları, sık yapılan hataları ve bu bilgilerin ana veri olarak nasıl tutulması gerektiğini anlatıyoruz. Belgenin tüm alanları için e-İrsaliye nasıl düzenlenir yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- e-İrsaliyede taşıma bilgisi hangi alanlardan oluşur?
- Kendi aracınızla sevkte e-İrsaliyeye ne yazılır?
- Kargo ya da nakliye firmasıyla sevkte taşıyıcı nasıl yazılır?
- Dorse, birden çok şoför ve aktarmalı taşımada ne yapılır?
- e-İrsaliyede araç ve şoför bilgisinde en sık hangi hatalar yapılır?
- Araç ve şoför bilgisi ERP'de nasıl tutulmalı?
- PakERP One'da araç ve şoför kayıtları
- Sık sorulan sorular
e-İrsaliyede taşıma bilgisi hangi alanlardan oluşur?
e-İrsaliyenin UBL-TR yapısında taşıma bilgisi sevkiyat (Shipment) bölümünde yer alır. Kullanıcının dolduracağı alanlar şunlardır:
| Alan | İçerik | Ne zaman gerekir |
|---|---|---|
| Araç plakası | Malı taşıyan aracın plakası | Kendi aracınızla ya da bilinen bir araçla sevkte |
| Dorse plakası | Çekici ile taşımada dorsenin plakası | Tır ve çekici ile sevkte |
| Şoför adı ve soyadı | Aracı kullanan kişi | Plaka yazılan sevklerde |
| Şoför TC kimlik numarası | 11 haneli kimlik numarası | Plaka yazılan sevklerde |
| Taşıyıcı firma | Kargo ya da nakliye firmasının ünvanı ve vergi numarası | Taşımayı başka bir firma yaptığında |
| Fiili sevk tarihi ve saati | Malın yola çıktığı an | Her sevkte |
Hangi alanın hangi durumda zorunlu olduğunu entegratörün doğrulama kuralları (şematron) belirler ve bu kurallar GİB kılavuzlarıyla birlikte güncellenir. Kendi kullandığınız senaryolar için zorunlu alanları entegratörünüzün güncel kılavuzundan kontrol edin ve ilk gönderimleri test ortamında deneyin.
Kendi aracınızla sevkte e-İrsaliyeye ne yazılır?
Fabrikanın kendi kamyonetiyle ya da kamyonuyla yapılan sevkte e-İrsaliyeye aracın plakası ile şoförün adı, soyadı ve TC kimlik numarası yazılır. Bu durumda taşıyıcı firma alanı kullanılmaz; taşıyan zaten malı gönderen firmanın kendisidir.
Sahada en çok sorun çıkaran alan şoförün TC kimlik numarasıdır. Kâğıt irsaliyede yalnız adla yetinilirdi; e-İrsaliyede kimlik numarası eksik ya da hatalıysa belge geri dönebilir. Çözüm, sürekli çalışan şoförlerin kimlik bilgilerini bir kez kayda almak ve her irsaliyede listeden seçmektir. Kimlik numarasını her seferinde elle yazmak hem hata riskini artırır hem de kişisel verinin gereksiz yere çok sayıda yerde dolaşmasına yol açar.
Plakanın biçimi de önemlidir. Plaka boşluksuz ya da tutarlı bir boşluk düzeniyle, büyük harfle yazılmalıdır; aynı aracın kayıtlarda "16 ABC 123" ve "16ABC123" olarak iki ayrı biçimde durması, raporlarda aynı aracın iki araç gibi görünmesine yol açar. Araç kaydı bir kez doğru açılırsa bu sorun kendiliğinden ortadan kalkar.
Sevkiyat ekiplerinde en sık görülen alışkanlık, şoförün kimlik numarasının bilinmediği günlerde alana dolgu bir değer yazılmasıdır; belge entegratörden geri döner ve kamyon yarım saat bekler. Şoför kaydını işe girişte bir kez tamamlamak ve irsaliyede yalnız listeden seçim yapılmasına izin vermek bu beklemeyi ortadan kaldırır.
Kargo ya da nakliye firmasıyla sevkte taşıyıcı nasıl yazılır?
Malı bir kargo şirketi ya da nakliye firması taşıyorsa e-İrsaliyede taşıyıcı olarak o firmanın ünvanı ve vergi numarası yazılır. Kargo şubesine teslim edilen bir kolide hangi aracın ve hangi şoförün malı taşıyacağı çoğu zaman bilinmez; taşıyıcı firma bilgisi bu durumda belgenin taşıma kaydıdır.
Nakliyeci aracı fabrikaya gönderdiğinde ise iki bilgi birden elinizdedir: nakliye firması ve kapıdaki aracın plakası ile şoförü. Bu durumda hangi yapının kullanılacağı entegratörün kurallarına bağlıdır. Sahada karşılaşılan bir doğrulama hatası, şoför ve plaka bilgisi ile taşıyıcı firma bilgisinin aynı belgede beklenmeyen bir yapıda birlikte gönderilmesidir. Pratik bir kural olarak, plaka ve şoför bilgisi varsa onu yazmak, taşıyıcı firma bilgisini ise plaka ve şoför bilinmediğinde kullanmak doğrulama hatalarını azaltır; kendi senaryonuz için doğru yapıyı entegratörünüzle teyit edin.
Taşıyıcı firmayı cari kart olarak açmak işinizi kolaylaştırır: vergi numarası ve ünvan bir kez doğru girilir, irsaliyede listeden seçilir. Aynı kart nakliye faturası geldiğinde alış tarafında da kullanılır ve sevkiyat maliyetini müşteri ya da sevk bazında izlemeyi mümkün kılar.
Dorse, birden çok şoför ve aktarmalı taşımada ne yapılır?
Tır ve çekiciyle yapılan sevklerde çekicinin plakası araç plakası olarak, dorsenin plakası ise ayrı alanda yazılır. Dorse sık değişen bir bilgidir; aynı çekici her hafta başka bir dorseyle gelebilir. Bu yüzden dorse plakası araç kaydında varsayılan olarak tutulsa bile her sevkte kontrol edilmelidir.
Uzun yolda iki şoförün dönüşümlü sürdüğü sevkler ya da yolda araç değiştirilen aktarmalı taşımalar daha seyrek görülür ama denetimde soru doğurur. Belgenin birden çok şoför bilgisini nasıl taşıyacağı ve aktarmada hangi belgenin düzenleneceği entegratörün ve kılavuzun kurallarına bağlıdır; bu durumları ilk kez yaşamadan önce entegratörünüze ve mali müşavirinize sorun.
Bir başka özel durum fason sevklerdir. Fasoncu malı kendi aracıyla almaya geldiğinde taşıyan fasoncunun aracı ve şoförüdür; irsaliyeyi yine malı gönderen siz düzenlersiniz ama taşıma bilgisine fasoncunun aracını yazarsınız. Fason sevkin diğer kurallarını fason irsaliyesi nasıl kesilir yazısında anlattık.
e-İrsaliyede araç ve şoför bilgisinde en sık hangi hatalar yapılır?
Taşıma bilgisinden kaynaklanan geri dönmeler sahada birkaç kalıpta toplanır:
- Dolgu kimlik numarası: şoförün gerçek kimlik numarası yerine 11111111111 gibi bir dolgu değer yazılması. Nihai tüketici faturasında genel numara olarak bilinen bu değer, şoför kimliği için uygun değildir.
- Eksik soyadı: şoför adının tek alana "Ahmet Usta" gibi yazılması, soyadı alanının boş kalması.
- Eski şoför: irsaliyede bir önceki sevkin şoförünün kalması; o gün aracı başka biri kullanmaktadır.
- İki yolun karışması: taşıyıcı firma ile plaka ve şoför bilgisinin kurallara uymayan bir yapıda birlikte gönderilmesi.
- Biçim: plakada küçük harf, fazladan boşluk ya da tire kullanılması.
Bu hataların hepsi belgenin GİB'e ulaşmadan geri dönmesine yol açar ve düzeltilip yeniden gönderilebilir. Ama kamyon kapıda bekler. Ret nedenlerinin genel listesini e-belge ret nedenleri yazısında, gönderilmiş bir irsaliyede yapılacakları e-İrsaliye iptal edilir mi yazısında anlattık.
Araç ve şoför bilgisi ERP'de nasıl tutulmalı?
Taşıma bilgisi her irsaliyede yeniden yazılacak bir metin değil, ana veridir. Sağlıklı bir düzende üç kayıt bulunur:
- Araç kaydı: plaka, açıklama (örneğin "beyaz kamyonet"), varsa dorse plakası ve aracın sahibi olan taşıyıcı firma.
- Şoför kaydı: ad, soyad, TC kimlik numarası, telefon ve genellikle kullandığı araç.
- Taşıyıcı firma: kargo ve nakliye firmalarının cari kartları.
Bu kayıtlar bir kez doğru açıldığında irsaliyede şoför seçmek yeter; kimlik numarası, araç ve taşıyıcı kendiliğinden gelir. Her müşteriye genellikle aynı araç ve şoförle gidiliyorsa, o müşteriye kesilen son irsaliyedeki bilgilerin yeni irsaliyeye önerilmesi de zaman kazandırır.
Şoför kimlik numarası kişisel veridir. Kayıtların yalnız sevkiyat yetkisi olan kullanıcılar tarafından görülmesi ve gereksiz yere dışa aktarılmaması, kişisel verilerin korunması açısından da doğru yaklaşımdır. Sevkiyatın planlama ve takip tarafını e-İrsaliye ile sevkiyat takibi yazısında anlattık; e-İrsaliyenin genel kuralları için e-İrsaliye nedir yazısına bakabilirsiniz.
PakERP One'da araç ve şoför kayıtları
PakERP One'da araç ve şoför bilgisi ayrı kayıtlarda tutulur ve irsaliyeye listeden gelir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; e-İrsaliye gönderimi firmanın Digital Planet ya da Sovos ile yaptığı entegratör sözleşmesiyle yürür.
- 102 Satış İrsaliyeleri: Plaka ve Şoför alanları yazarken ya da aşağı ok ve F4 ile listeden seçilir. Şoför seçilince TC kimlik numarası, her zamanki aracı ve taşıyıcı firması kendiliğinden gelir.
- Cari bazlı varsayılan: yeni irsaliyede cari seçildiğinde, o cariye kesilen son irsaliyenin şoför, plaka, TC kimlik numarası, taşıyıcı ve sevk şekli dolu gelir.
- Otomatik kayıt: irsaliyeye ilk kez yazılan bir plaka ya da şoför kendiliğinden araç ve şoför kayıtlarına eklenir; aynı ad büyük ya da küçük harfle yazılsa da mükerrer kayıt açılmaz.
- Araç / Şoför Kayıtları: irsaliye formundaki eylemden kayıtlar eklenir, düzeltilir, silinir; araçta açıklama, dorse plakası ve taşıyıcı firma, şoförde TC kimlik numarası, telefon ve araç plakası tutulur.
- e-İrsaliye: şoför ve plaka varken belgeye şoför ve araç bilgisi yazılır; taşıyıcı firma bloğu yalnız şoför ve plaka yokken kullanılır. Bu düzen, firmanın daha önce GİB'e hatasız giden irsaliyeleriyle aynı yapıdadır.
Eski programdan geçişte şoför ve araç listesi de aktarılır; dolgu kimlik numaraları alınmaz. Ayrıntılar e-Belge kılavuzunda, modül özeti e-Belge modülü sayfasında, irsaliye akışı ücretsiz ERP ile e-İrsaliye sayfasında.