e-İrsaliye, e-Arşiv faturadaki gibi tek taraflı bir iptal işlemiyle geri alınan bir belge değildir. Gönderilmeden yakalanan hata düzeltilip belge yeniden gönderilir. Gönderilmiş hatalı irsaliyede alıcı yanıtla kalemleri ya da belgenin tamamını reddeder, satıcı doğru bilgilerle yeni irsaliye düzenler; mal geri gelirse iade irsaliyesi kesilir. Entegratörünüzün sunduğu yolları ve güncel GİB duyurusunu kontrol edin.
Sevkiyat sorumlusunun en çok sorduğu sorulardan biri: "Yanlış irsaliye gitti, iptal edebilir miyiz?" Kâğıt irsaliyede cevap kolaydı: yaprak iptal yazılıp koçanda bırakılır, yenisi kesilirdi. e-İrsaliyede belge alıcının sistemine ulaştığı anda kayıt iki tarafta da oluşmuştur ve bu kaydı tek taraflı silmenin yolu, e-Arşiv faturadaki gibi açık değildir.
Bu yazıda e-İrsaliyede "iptal" kavramının nasıl ele alındığını, gönderimden önce ve sonra yakalanan hataların nasıl çözüldüğünü, red yanıtının, yeni irsaliyenin ve iade irsaliyesinin hangi durumda kullanıldığını ve hatalı irsaliyenin stok ile faturaya etkisini anlatıyoruz. e-İrsaliyenin temel kuralları için e-İrsaliye nedir, kimler zorunlu yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- e-İrsaliye iptal edilir mi?
- Gönderilmeden önce yakalanan hatalı e-İrsaliye nasıl düzeltilir?
- Gönderilmiş hatalı e-İrsaliyede ne yapılır?
- Mal geri geldiyse iptal yerine iade irsaliyesi mi gerekir?
- Hatalı e-İrsaliye faturayı nasıl etkiler?
- Hatalı e-İrsaliyeyi önlemek için ne yapılır?
- PakERP One'da hatalı e-İrsaliyenin düzeltilmesi
- Sık sorulan sorular
e-İrsaliye iptal edilir mi?
e-İrsaliye uygulamasında satıcının gönderdiği belgeyi tek taraflı olarak geri çektiği, e-Arşiv faturadaki iptale benzer genel bir işlem yoktur. Belge alıcının sistemine ulaştığında hatalı içerik iki yolla etkisiz hale getirilir: alıcının yanıtla reddetmesi ve doğru bilgilerle yeni bir irsaliyenin düzenlenmesi. GİB ve entegratörler zaman içinde belirli durumlar için iptal ya da itiraz işlevleri de devreye almıştır; bunların kapsamı ve şartları değişebildiği için kendi entegratörünüzün sunduğu yolları ve güncel GİB duyurusunu kontrol edin.
Bu yaklaşımın mantığı irsaliyenin niteliğinden gelir. İrsaliye bir sevkin kaydıdır; mal yola çıkmışsa sevk gerçekleşmiştir ve kayıt silinemez, ancak düzeltilir. Fatura iptalinde ortada yalnız bir alacak kaydı vardır; irsaliyede ise fiziksel bir hareket vardır ve o hareketin kaydı korunur.
Bu yüzden e-İrsaliyede en güvenli yol, hatayı gönderimden önce yakalamaktır. Aşağıdaki bölümler gönderim öncesi ve sonrası için ayrı ayrı ne yapılacağını anlatır.
İptal sorusunu sormadan önce hatanın gerçekten belgede mi, yoksa sevkin kendisinde mi olduğunu ayırın. Belgede yazım hatası varsa (yanlış teslim adresi, eksik şoför bilgisi) mal doğru yere doğru miktarda gitmiştir ve konu belge düzeltmesidir. Sevkin kendisi yanlışsa (yanlış ürün yüklendi, yanlış müşteriye gitti) belge doğru bir olayı anlatmaktadır ve düzeltme fiziksel hareketle, yani iade ve yeniden sevkle yapılır. Bu ayrım, aşağıdaki yolların hangisinin seçileceğini büyük ölçüde belirler.
Gönderilmeden önce yakalanan hatalı e-İrsaliye nasıl düzeltilir?
Belge ERP'de kesilmiş ama entegratöre gönderilmemişse henüz bir e-İrsaliye yoktur; yalnız programdaki bir kayıt vardır. Bu kayıt düzeltilir ya da silinir ve sorun kapanır. Belge entegratöre gönderilmiş ama entegratör doğrulamada geri çevirmişse de durum aynıdır: belge GİB'e ve alıcıya ulaşmamıştır, düzeltilip yeniden gönderilebilir.
Bu aşamada dikkat edilecek üç nokta vardır:
- XML'in yeniden üretilmesi: düzeltmeden sonra belge yeniden oluşturulmalıdır; eski, hatalı içerik tekrar gönderilmemelidir.
- Numara: entegratör belgeyi reddettiyse numara kullanılmamış sayılır ve aynı numarayla yeniden gönderilebilir. Ama numara başka bir sistem tarafından kullanıldığı için reddedildiyse aynı seriden sıradaki boş numara alınmalıdır.
- Stok kaydı: irsaliye onaylandığında stok çıkışı yapılmıştır; içerik değişiyorsa stok hareketi de yeni içeriğe göre yeniden işlenmelidir.
Entegratörün en sık geri çevirme nedenlerini e-İrsaliye nasıl düzenlenir yazısında, e-belge ret nedenlerinin genel listesini e-belge ret nedenleri yazısında anlattık.
Geçiş dönemlerinde en sık rastlanan e-İrsaliye sorunu, eski program ile yeni programın aynı seriden numara vermesidir: biri sabah bir numarayı kullanır, öbürü öğleden sonra aynı numarayla gönderir ve entegratör ikincisini "daha önce işlenmiş" diye reddeder. Seri ayrımı yapılmadan iki sistemin birlikte çalıştırılmaması bu sorunu baştan keser.
Gönderilmiş hatalı e-İrsaliyede ne yapılır?
Belge alıcıya ulaştıysa hatanın türüne göre yol seçilir:
| Hata | Mal sevk edildi mi? | Yol |
|---|---|---|
| Yanlış alıcı | Hayır | Yanlış alıcı belgeyi reddeder; doğru alıcıya yeni irsaliye |
| Yanlış alıcı | Evet, yanlış yere gitti | Mal geri alınır, alıcı iade irsaliyesi düzenler; doğru alıcıya yeni sevk |
| Yanlış miktar | Evet | Alıcı yanıtta gerçek miktarı bildirir; fatura yanıta göre kesilir |
| Yanlış ürün | Evet | Alıcı kalemi reddeder, mal geri gelir; doğru ürün yeni irsaliyeyle |
| Sevk iptal edildi | Hayır | Alıcı tüm belgeyi reddeder; stok geri alınır |
| Plaka ya da şoför yanlış | Evet | Entegratörünüzün düzeltme imkânını ve mali müşavirinizi sorun; sevk kaydını belgeleyin |
Tablonun ortak noktası, alıcının yanıtıdır. Kalem bazında kısmi ya da tam red, yanıt belgesiyle bildirilir; nasıl yapıldığını e-İrsaliye yanıtı nedir yazısında anlattık. Satıcının yapacağı ise alıcıyı aramak, durumu açıklamak ve red yanıtının gönderilmesini istemektir; red gelmeden yeni irsaliye kesilirse alıcının sisteminde aynı sevk için iki belge görünür.
Mal geri geldiyse iptal yerine iade irsaliyesi mi gerekir?
Evet. Malın fiziksel olarak geri dönmesi yeni bir sevktir ve bu sevki malı geri gönderen taraf belgeler. Müşteri yanlış gelen ürünü geri gönderiyorsa iade irsaliyesini müşteri düzenler; siz alış tarafında teslim alırsınız ve stok girişini bu belgeye dayanarak yaparsınız. Müşteri e-İrsaliye kullanıcısıysa iade irsaliyesi de e-İrsaliye olarak gelir.
İade irsaliyesinin ardından fatura tarafı da düzeltilir. İlk sevkin faturası henüz kesilmediyse yalnız doğru miktar faturalanır. Fatura kesildiyse iade faturası gerekir; iade faturasının kim tarafından ve nasıl düzenleneceğini iade faturası nasıl kesilir yazısında anlattık.
Sahada sık yapılan hata, mal geri geldiğinde ilk irsaliyenin ERP'de iptal edilmesidir. Bu durumda stok sevk hiç olmamış gibi görünür, oysa mal gitmiş ve dönmüştür; lot izi kopar, taşıma maliyeti kaydı kaybolur. Doğru kayıt iki harekettir: çıkış ve iade girişi. İzlenebilirlik raporu da ancak bu iki hareketle doğru okunur. Geri gelen mal kalite kontrolden geçmeden satılabilir stoğa alınmamalıdır; hasarlı ya da şüpheli parçalar ayrı bir depo ya da karantina durumunda bekletilir.
Hatalı e-İrsaliye faturayı nasıl etkiler?
İrsaliye ile fatura birbirine bağlıdır: fatura, irsaliyedeki sevkin parasal karşılığıdır ve sevkten itibaren 7 gün içinde düzenlenir (VUK 231/5). Hatalı bir irsaliye, faturaya taşındığında hata büyür. Bu yüzden sahada şu kurallar işe yarar:
- Yanıtı bekleyin: alıcının irsaliye yanıtı gelmeden, özellikle eksik ya da red şüphesi varsa, fatura kesmeyin.
- Reddedilen kalemi faturalamayın: fatura yanıttaki kabul edilen miktar üzerinden kesilir.
- Yeni irsaliyeyi faturaya bağlayın: düzeltme için kesilen yeni irsaliye ile ilk irsaliyenin aynı faturada iki kez yer almamasına dikkat edin.
- 7 günü izleyin: red ve yeniden sevk süreci uzarsa fatura süresi doğru sevkin tarihinden itibaren hesaplanır; sınırdaki durumları mali müşavirinizle konuşun.
İrsaliye ile fatura arasındaki bağın nasıl kurulduğunu irsaliyeyi faturaya bağlama yazısında, 7 gün kuralının ayrıntısını fatura düzenleme süresi yazısında anlattık.
Hatalı e-İrsaliyeyi önlemek için ne yapılır?
e-İrsaliyede düzeltme zahmetli olduğu için asıl kazanç önlemededir. Sahada işe yarayan önlemler şunlardır:
- Siparişten satır alın: irsaliye kalemlerini elle yazmak yerine siparişten almak, yanlış ürün ve yanlış miktar hatasının çoğunu ortadan kaldırır.
- Yükleme sonrası kesin: irsaliye kamyon yüklendikten ve miktar sayıldıktan sonra kesilsin, yükleme listesine göre değil.
- Cari bazlı varsayılanlar: teslim adresi, şoför ve plaka o cariye kesilen son irsaliyeden gelsin; her seferinde baştan yazılmasın.
- Gönderim onayını görün: kamyon, entegratörden "gönderildi" bilgisi gelmeden çıkmasın.
- Tek seri, tek sistem: aynı seriden iki ayrı programın numara vermesi, "numara daha önce kullanılmış" hatasının en sık nedenidir.
Son madde özellikle eski programdan geçiş döneminde önemlidir. Geçiş haftalarında iki sistem birlikte çalışıyorsa seri ayrımı baştan yapılmalıdır; nasıl kurulduğunu e-belge numara çakışması yazısında anlattık.
PakERP One'da hatalı e-İrsaliyenin düzeltilmesi
PakERP One, e-İrsaliyede hatanın gönderimden önce yakalanmasına ve gönderilmiş belgenin yanlışlıkla bozulmamasına göre kurulmuştur. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; gönderim firmanın Digital Planet ya da Sovos ile yaptığı entegratör sözleşmesiyle yürür.
- 102 Satış İrsaliyeleri: onaylı bir irsaliye, e-İrsaliyesi GİB'e gitmediyse ve bağlı onaylı fatura yoksa düzenlenebilir; içerik değişince stok hareketi geri alınıp yeni içeriğe göre yeniden işlenir, numara ve bağlar korunur. GİB'e gitmiş belgede düzenleme reddedilir.
- Kaydetmeden kapatma: onaylanmadan kapatılan satış irsaliyesi taslak olarak kalmaz, silinir ve numarası seriye döner.
- 1001 E-İrsaliye Gönderim Kuyruğu: entegratörden dönen hata mesajı belgede görünür; düzeltilen belge yeniden gönderilirken XML yeniden üretilir. Gönderilmiş bir belgede "Gönder" yeniden gönderim yapmaz, yalnız durumu sorgular.
- Numara çakışması: numara entegratörde başka bir sistem tarafından kullanılmışsa program aynı seriden sıradaki boş numarayla belgeyi yeniden numaralar ve gönderir.
- 1002 Gelen E-İrsaliye Yanıtları: müşterinin kabul, kısmi kabul ve red yanıtları görülür.
- 120 Satış İade İrsaliyeleri: geri gelen mal iade irsaliyesiyle stoğa alınır; iade irsaliyesi sağ tıkla iade faturasına çevrilir.
Ayrıntılar e-Belge kılavuzunda ve e-Belge modülü sayfasında.