e-İrsaliye yanıtı, malı teslim alan alıcının satıcıya gönderdiği elektronik belgedir; teslim alınan miktarı, eksik ya da fazla gelen kalemleri ve reddedilen malları bildirir. Kâğıt irsaliyedeki teslim imzasının yerini tutar. Alıcı yanıtı tebliğde belirlenen süre içinde gönderir; satıcı faturayı yanıttaki kabul edilen miktara göre keser.
Kâğıt irsaliyede teslimin kanıtı alıcının imzasıdır: şoför irsaliyeyi imzalatır, bir nüshası geri gelir, satıcı malın teslim edildiğini bu imzayla bilir. e-İrsaliyede bu imzanın yerini elektronik bir belge alır: e-İrsaliye yanıtı. Alıcı malı teslim aldığında neyi ne kadar aldığını, neyin eksik geldiğini ya da neyi geri çevirdiğini bu belgeyle satıcıya bildirir.
Yanıt, sevkiyat ile fatura arasındaki köprüdür. Satıcı yanıtı izlemezse eksik teslim edilen malın faturası tam kesilir, alıcı faturayı reddeder ve iki tarafın kayıtları ay sonunda tutmaz. Bu yazıda yanıtın ne olduğunu, kimin ne zaman gönderdiğini, kabul, eksik, fazla ve red bildirimlerinin nasıl yapıldığını, satıcının yanıta göre ne yapması gerektiğini ve e-Fatura yanıtıyla farkını anlatıyoruz. e-İrsaliyenin temel kuralları için e-İrsaliye nedir, kimler zorunlu yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- e-İrsaliye yanıtı nedir?
- e-İrsaliye yanıtını kim, ne zaman gönderir?
- e-İrsaliye yanıtında kabul, eksik, fazla ve red nasıl bildirilir?
- Eksik ya da red yanıtı gelince satıcı ne yapar?
- e-İrsaliye yanıtı ile e-Fatura kabul ve red yanıtı aynı şey mi?
- Gelen e-İrsaliyeye yanıt vermeden önce ne kontrol edilir?
- PakERP One'da e-İrsaliye yanıtı
- Sık sorulan sorular
e-İrsaliye yanıtı nedir?
e-İrsaliye yanıtı (UBL-TR'de ReceiptAdvice olarak geçer), alıcının aldığı e-İrsaliyeye karşılık düzenlediği ve satıcıya ilettiği elektronik belgedir. Yanıt, irsaliyedeki her kalem için teslim alınan miktarı taşır; teslim alınmayan, eksik, fazla ya da hasarlı gelen kalemler için açıklama eklenebilir.
Yanıt, irsaliyenin bir tür onayı değil, teslimin kaydıdır. Satıcı irsaliyede 1.000 adet yazmış, alıcı 980 adet saymışsa yanıt 980 adedi bildirir; aradaki 20 adedin nereye gittiği iki tarafın konuşacağı ayrı bir konudur ama kayıt artık ortadadır. Bu kayıt sevkiyatta yaşanan kayıpları, yanlış yüklemeleri ve hasarlı teslimleri kâğıt imzadan çok daha net gösterir.
e-İrsaliye uygulamasının dayanağı olan 487 sıra no.lu VUK Genel Tebliği yanıtın düzenlenmesini ve süresini tanımlar. Yanıtın içeriği ve biçimi GİB'in e-İrsaliye kılavuzunda yer alır; ayrıntılar zaman içinde güncellendiği için entegratörünüzün güncel kılavuzunu esas alın.
e-İrsaliye yanıtını kim, ne zaman gönderir?
Yanıtı malı teslim alan alıcı gönderir. Satıcı yanıt göndermez, yanıtı bekler ve izler. Alıcı yanıtı, malı fiilen teslim aldıktan ve kontrol ettikten sonra düzenler; mal gelmeden yanıt göndermek, yanıtın anlamını ortadan kaldırır.
Yanıt için tebliğde bir süre belirlenmiştir. Süre ve süre içinde yanıt verilmezse ne olacağı tebliğ değişiklikleriyle güncellenebildiği için güncel kuralı tebliğin son halinden ve entegratörünüzden kontrol edin. Pratik kural basittir: mal kabul edildiği gün yanıt da gönderilsin. Yanıtın günlerce bekletilmesi, satıcının faturayı yanıtı görmeden kesmesine ve sonra düzeltme belgesi gerektirmesine yol açar.
Fabrikada yanıtı kimin göndereceği önceden belirlenmelidir. Mal kabulü depo yapar, yanıtı çoğu zaman muhasebe gönderir; aradaki bilgi aktarımı kâğıtla yapılıyorsa sayılan miktar yanıta yanlış girebilir. En sağlıklı düzen, mal kabulü yapan kişinin saydığı miktarın doğrudan yanıta gitmesidir. Vardiyalı çalışan depolarda gece gelen malın yanıtının sabaha kalması olağandır; bu durumda sayım sonucunun irsaliye numarasıyla birlikte kayda geçmesi, sabah yanıtı gönderen kişinin yeniden saymasına gerek bırakmaz. Mal kabulde kontrol ve bekletme düzeni için mal kabulde karantina yazısına bakabilirsiniz.
Yanıtlarda en sık görülen sorun, yanıtın mal kabul yapan depoda değil birkaç gün sonra muhasebede gönderilmesidir; arada sayılan miktar kâğıtta kaybolur ve yanıt irsaliyedeki miktarla tam kabul olarak gider. Yanıtı mal kabul ekranının bir adımı yapmak, eksik teslimlerin faturaya taşınmasını önler.
e-İrsaliye yanıtında kabul, eksik, fazla ve red nasıl bildirilir?
Yanıt kalem bazındadır; aynı irsaliyede bir kalem tam kabul edilirken başka bir kalem eksik ya da reddedilmiş olabilir. Sahada karşılaşılan durumlar ve yanıta yansıması şöyledir:
| Durum | Yanıtta teslim alınan miktar | Açıklama |
|---|---|---|
| Tam teslim | İrsaliyedeki miktar | Açıklama gerekmez |
| Eksik teslim | Sayılan miktar | "20 adet eksik geldi" gibi kısa not |
| Fazla teslim | Sayılan miktar ya da irsaliyedeki miktar | Fazlanın kabul mü iade mi edileceği yazılır |
| Hasarlı kalem | Sağlam miktar | Hasarlı kısım ve fotoğraf kaydı |
| Yanlış ürün | Sıfır | Kalem reddedilir, nedeni yazılır |
| Tüm sevkiyat reddi | Tüm kalemlerde sıfır | Red nedeni zorunlu tutulmalı |
Fazla teslim en çok tartışma yaratan durumdur. Alıcı fazlayı kabul edecekse yanıtta sayılan miktarı bildirir ve satıcı fazlayı da faturalar; kabul etmeyecekse irsaliyedeki miktarı bildirip fazlayı iade eder. Hangi yolun seçildiği yanıtın açıklamasına yazılmalıdır, yoksa satıcı fazlanın kaybolduğunu düşünür.
Ağırlıkla satılan mallarda (sac, rulo, granül, hurda) küçük farklar olağandır: satıcının kantarı ile alıcının kantarı birkaç kilo farklı tartabilir. Bu tür farklar için iki tarafın önceden bir tolerans üzerinde anlaşması ve yanıtta tolerans içindeki farkların tam kabul olarak bildirilmesi, her sevkte yazışma yapılmasını önler. Tolerans dışındaki farklarda ise tartı fişinin numarası yanıtın açıklamasına yazılır; böylece satıcı farkı kendi kantar kaydıyla karşılaştırabilir.
Eksik ya da red yanıtı gelince satıcı ne yapar?
Yanıt satıcı için bir iş listesidir. Eksik ya da red yanıtı geldiğinde sahada işleyen sıra şudur:
- Yanıtı irsaliyeyle karşılaştırın: hangi kalemde ne kadar fark var?
- Farkın nedenini bulun: yükleme hatası mı, yolda kayıp mı, sayım farkı mı, kalite reddi mi?
- Stoğu düzeltin: mal geri geliyorsa iade irsaliyesiyle stoğa alınır; yolda kaybolduysa kayıp ayrıca kayda geçer.
- Faturayı yanıta göre kesin: fatura, kabul edilen miktar üzerinden düzenlenir.
- Sipariş bakiyesini güncelleyin: eksik gönderilen miktar siparişte açık kalır ve sonraki sevkte tamamlanır.
Dördüncü adım en çok atlanandır. İrsaliyeden faturaya geçişte program irsaliyedeki miktarı getirir; yanıtta eksik bildirilmişse fatura miktarı elle düşürülmelidir. Aksi halde alıcı faturayı reddeder ve iş iptal ya da iade belgesine döner. İrsaliyeden faturaya geçişin kuralları irsaliyeyi faturaya bağlama yazısında, gönderilmiş bir irsaliyenin düzeltilmesi e-İrsaliye iptal edilir mi yazısındadır.
e-İrsaliye yanıtı ile e-Fatura kabul ve red yanıtı aynı şey mi?
Hayır. İkisi de alıcının verdiği yanıtlardır ama farklı belgelere ve farklı kurallara bağlıdır.
- e-Fatura yanıtı: yalnız ticari senaryodaki e-Faturada verilir; alıcı faturayı bütün olarak kabul eder ya da reddeder. Kalem bazında kısmi kabul yoktur. Süre sekiz gündür.
- e-İrsaliye yanıtı: her e-İrsaliyede verilir; kalem bazındadır, teslim alınan miktarı bildirir. Kısmi kabul olağan bir durumdur. Süresi e-İrsaliye tebliğinde ayrıca belirlenmiştir.
İki yanıtın birbirine bağlı olduğu yer faturadır. e-İrsaliye yanıtında eksik bildirilen bir sevkin faturası tam miktarla kesilirse alıcı bu kez ticari faturayı reddeder. Yani irsaliye yanıtını dikkate almayan satıcı, ikinci bir red ile karşılaşır. Ticari faturadaki kabul ve red kuralları ticari faturada kabul ve red süresi yazısında ayrıntılıdır.
Bir not daha: yanıtlar yasal sonuç doğuran belgelerdir ve bir kez gönderildikten sonra geri alınamaz. ERP'de yanıt gönderimini test ortamında denemeden canlıya almayın.
Gelen e-İrsaliyeye yanıt vermeden önce ne kontrol edilir?
Alış tarafında yanıt, mal kabul sürecinin son adımıdır. Yanıttan önce yapılacak kontroller şunlardır:
- Sayım: kalem kalem miktar, mümkünse ağırlık.
- Kalem eşleşmesi: tedarikçinin stok kodu ile sizin stok kodunuzun doğru eşleştiği.
- Lot ve karşı lot: tedarikçinin lot numarasının ve varsa döküm numarasının kayda alınması.
- Kalite: ilk kontrol yapılacaksa yanıt kontrol sonucunu bekler; uzun sürecek testlerde mal karantinaya alınır.
- Sipariş karşılaştırması: gelen miktarın açık siparişle tutması.
Bu kontrollerin sonunda yanıt gönderilir ve aynı veriden alış irsaliyesi oluşturulur. Gelen irsaliyenin alış irsaliyesine elle yeniden yazılması hem zaman kaybıdır hem de yanıtla stok kaydı arasında fark yaratır. e-İrsaliye akışının programdaki karşılığını ücretsiz ERP ile e-İrsaliye sayfasında anlattık.
PakERP One'da e-İrsaliye yanıtı
PakERP One'da e-İrsaliye yanıtı hem gelen hem giden yönde izlenir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; yanıtlar firmanın Digital Planet ya da Sovos ile yaptığı entegratör sözleşmesi üzerinden iletilir.
- 1004 Gelen E-İrsaliyeler: tedarikçinin gönderdiği e-İrsaliyeler çekilir, gönderen cariyle eşleşir; UBL ve PDF evrak eki olarak saklanır.
- İrsaliye Yanıtı: 1004'te seçilen irsaliye için satır bazında "Alınan" miktar yazılır (0 = red), satıra ve belgeye not eklenir; "Tümünü Reddet" ile sevkiyatın tamamı reddedilir.
- 202 Alış İrsaliyesi: gelen irsaliyeden tek tıkla alış irsaliyesi taslağı oluşur; lot, karşı lot ve döküm no satırda girilir, çoklu lot girişi ve mal kabul etiketi buradan alınır.
- 1002 Gelen E-İrsaliye Yanıtları: sizin gönderdiğiniz irsaliyelere müşterinin verdiği kabul, kısmi kabul ve red yanıtları listelenir, durumlar toplu sorgulanır.
- 102 Satış İrsaliyeleri ve 101 Satış Faturaları: yanıtta eksik bildirilen sevkte fatura miktarı faturalaştırma sırasında düzeltilir; kalan miktar 103 Satış Siparişleri'nde açık kalır.
Kabul, red ve irsaliye yanıtı yasal işlem olduğu için 965 Entegratör Ayarları'nda gönderimden ayrı bir anahtarla canlıya alınır; gönderim canlıdayken yanıtlar test ortamında kalabilir. Ayrıntılar e-Belge modülü sayfasında.