Tevkifatlı faturayla alınan mal iade edilirken iade faturasını malı geri gönderen taraf düzenler. İade faturası, iade edilen kısım için orijinal faturadaki matrahı, KDV oranını ve tevkifat oranını aynen tersine yansıtır; iade edilen faturanın numarası ve tarihi belgeye yazılır. e-Faturada kullanılacak fatura tipi GİB'in güncel kod listesinden, beyanname düzeltmesi mali müşavirden teyit edilmelidir.
Tedarikçiden tevkifatlı faturayla bir parti malzeme aldınız, giriş kalitede bir kısmı reddedildi ve geri gönderiliyor. Normal bir iade faturası kesmeyi biliyorsunuz; ama bu kez orijinal faturada KDV'nin bir bölümünü satıcıya ödememiş, kendiniz KDV 2 ile beyan etmiştiniz. İade faturasında KDV'nin tamamını mı yazacaksınız, tevkifatı da mı geri çevireceksiniz, cariye hangi tutar düşecek?
Bu yazı tam olarak o soruyu cevaplıyor. Tevkifatın ne olduğunu ve kısmi ile tam tevkifatın farkını kısmi ve tam tevkifat rehberinde, tevkifatsız normal iadeyi iade faturası nasıl kesilir yazısında anlattık. Burada ikisinin kesiştiği noktaya, yani tevkifatlı bir işlemin geri alınmasına bakıyoruz. Beyanname düzeltmesinin hangi dönemde ve nasıl yapılacağı mali müşavirinizin kararıdır.
İçindekiler
- Tevkifatlı faturanın iadesinde iade faturasını kim keser?
- İade faturasında tevkifat nasıl hesaplanır?
- Tevkifatlı iade için örnek hesap
- Tevkifatlı iade e-faturada hangi tiple gönderilir?
- Tevkifatlı iade beyannamede ve muhasebede nasıl düzeltilir?
- İade, fiyat farkı ve sonradan indirim aynı şey mi?
- Tevkifatlı iadede en sık hangi hatalar yapılır?
- PakERP One'da tevkifatlı iade faturası
- Sık sorulan sorular
Tevkifatlı faturanın iadesinde iade faturasını kim keser?
İade faturasını malı geri gönderen taraf düzenler. Tevkifatlı faturayla mal alan firma, malın bir kısmını ya da tamamını geri gönderiyorsa iade faturası onun adına, ilk satıcıya kesilir. Bu, tevkifatsız iadedeki kuralın aynısıdır; tevkifat yalnız faturanın içeriğini değiştirir, kimin keseceğini değiştirmez.
İadeyi kesen firma e-fatura kullanıcısıysa ve ilk satıcı da e-fatura kullanıcısıysa iade e-fatura olarak gider. İlk satıcı e-fatura kullanıcısı değilse belge e-Arşiv fatura olarak düzenlenir. Alıcının durumunu her seferinde mükellef sorgusuyla kontrol etmek gerekir; listede olmayan bir alıcıya e-fatura gönderilemez, listede olan bir alıcıya da e-Arşiv kesilemez.
Malın fiziki dönüşü için iade irsaliyesi düzenlenir. İade irsaliyesi ile iade faturası aynı malı anlatır: miktarlar birebir tutmalı, irsaliye tarihi fatura tarihinden sonra olmamalıdır. Fatura, teslimden itibaren 7 gün içinde düzenlenir kuralı (VUK 231/5) iade faturası için de geçerlidir; iade irsaliyesinin tarihi bu süreyi başlatır.
İade faturasında tevkifat nasıl hesaplanır?
Kural basittir: iade, ilk işlemin iade edilen kısmının aynasıdır. İade faturasında üç şey orijinal faturadan alınır:
- Birim fiyat ve iskonto. İade edilen miktar, orijinal faturadaki net birim fiyatla çarpılır. İade sırasında yeni fiyat konuşulmaz; fiyat değişikliği ayrı bir konudur.
- KDV oranı. İade faturasında ilk satıştaki oran kullanılır. Arada KDV oranı değişmiş olsa bile geri alınan işlem eski oranla yapılmıştı; ayrıntısını KDV oranı değişince fatura yazısında anlattık.
- Tevkifat kodu ve oranı. Orijinal satırdaki tevkifat kodu iade satırına aynen yazılır. İade tutarı küçük diye tevkifatı kaldırmak, ilk faturayla tutarsız bir belge doğurur; tutar sınırının iade belgesine nasıl uygulanacağını mali müşavirinizle teyit edin.
Orijinal faturada birden fazla satır ve farklı tevkifat kodları varsa iade faturası da satır satır kurulmalıdır. "Toplam tutarın yüzde 25'i" diye tek satırlık iade yazmak, hangi kodun ne kadar geri alındığını belirsiz bırakır.
Kalite reddiyle geri giden partide iade faturasının çoğu zaman haftalar sonra kesildiğini görüyoruz; o arada ay kapanmış, tevkifat KDV 2 ile ödenmiş oluyor. İade irsaliyesi çıktığı gün faturanın da kesilmesi hem 7 gün kuralını hem beyanname düzeltmesini sadeleştirir.
Tevkifatlı iade için örnek hesap
Temsili rakamlarla: tedarikçiden matrahı 200.000 TL olan bir parti malzeme alındı. Örnekte KDV oranını %20, kısmi tevkifat oranını 5/10 aldık; kendi işleminizde orijinal faturadaki oranları kullanın. Partinin dörtte biri kalite reddiyle iade ediliyor.
| Kalem | Orijinal fatura | İade faturası (dörtte bir) |
|---|---|---|
| Matrah | 200.000 TL | 50.000 TL |
| Hesaplanan KDV (%20) | 40.000 TL | 10.000 TL |
| Tevkif edilen KDV (5/10) | 20.000 TL | 5.000 TL |
| Satıcıya ödenen KDV | 20.000 TL | 5.000 TL |
| Vergiler dahil toplam | 240.000 TL | 60.000 TL |
| Ödenecek tutar | 220.000 TL | 55.000 TL |
Cari hesapta borç 220.000 TL'den 165.000 TL'ye iner: iade faturasının ödenecek tutarı kadar. İade faturası vergiler dahil toplamla (60.000 TL) cariye işlenirse aradaki 5.000 TL tevkifat kadar fark çıkar ve satıcının ekstresiyle tutmaz. Tevkifatlı işlemlerde mutabakat farklarının büyük kısmı bu tek hatadan doğar.
Tevkifatlı iade e-faturada hangi tiple gönderilir?
e-Faturada iade belgesi iade fatura tipiyle düzenlenir ve iade edilen faturaya referans verir: iade edilen faturanın 16 haneli numarası ve tarihi belgenin referans bölümüne yazılır. Birden fazla faturadan iade yapılıyorsa her biri ayrı ayrı referans olarak eklenir. İade faturaları uygulamada temel fatura senaryosuyla gönderilir; ticari fatura senaryosundaki kabul ve red adımı iade belgesinde kullanılmaz.
GİB'in UBL-TR kod listesinde tevkifatlı işlemlerin iadesi için ayrı bir fatura tipi de tanımlanmıştır (listede TEVKIFATIADE adıyla geçer). Hangi tipin kullanılacağı ve entegratörünüzün bu tipi destekleyip desteklemediği değişebildiği için listenin güncel sürümünü ve entegratörün teknik notlarını kontrol edin. Tip seçimi ne olursa olsun satırdaki tevkifat kodu ve tutarı belgede açıkça yer almalıdır.
Fatura tipleri ve senaryoların genel tablosu e-Fatura tipleri ve senaryoları yazısındadır.
Tevkifatlı iade beyannamede ve muhasebede nasıl düzeltilir?
KDV Kanunu'nun matrahta değişikliği düzenleyen 35. maddesi, vergilendirilmiş bir işlemin iade edilmesi halinde verginin düzeltileceğini söyler. Tevkifatlı işlemde düzeltme iki taraflıdır:
- İlk satıcı, iade edilen kısım için hesapladığı KDV'yi ve tevkifata konu tutarı kendi beyannamesinde azaltır.
- İlk alıcı, yani iadeyi yapan firma, indirdiği KDV'yi azaltır; tevkif edip KDV 2 ile beyan ettiği tutarın iade edilen kısmı da düzeltmeye girer.
Alış ile iade aynı ay içindeyse muhasebe kaydı alış kaydının tersidir: 320 Satıcılar ve tevkif edilen KDV'nin yazıldığı vergi hesabı borç, stok ve 191 İndirilecek KDV alacak. Alışın beyannamesi önceki ay verilmiş ve tevkifat ödenmişse düzeltmenin hangi beyannamede, hangi satırda ve hangi hesapla yapılacağına mali müşaviriniz karar verir. Otomatik muhasebeleştirmenin genel mantığını e-faturanın muhasebeleştirilmesi yazısında anlattık.
İade, fiyat farkı ve sonradan indirim aynı şey mi?
Değil, ve tevkifatlı işlemde bu ayrım daha da önemlidir. Belge türü işlemin niteliğine göre seçilir:
| Durum | Belge | Kimin düzenlediği |
|---|---|---|
| Mal fiziki olarak geri gönderildi | İade faturası ve iade irsaliyesi | Malı geri gönderen |
| Mal kaldı, sonradan fiyat indirimi verildi | Satıcının düzenlediği belge ya da alıcının iade faturası; uygulama mali müşavirle seçilir | Duruma göre |
| Fiyat sonradan arttı | Fiyat farkı faturası | Satıcı |
| Kur farkı | Kur farkı faturası | Kur farkı lehine oluşan taraf |
Hepsinde ortak kural, ilk faturadaki tevkifat koduyla tutarlı olmaktır. Örneğin tevkifatlı bir satışın fiyat farkı faturasında tevkifatın uygulanıp uygulanmayacağı ilk işlemin niteliğine bağlıdır. Belge türünden emin değilseniz kesmeden önce sorun; yanlış belgeyi düzeltmek, doğru belgeyi kesmekten her zaman uzun sürer.
Tevkifatlı iadede en sık hangi hatalar yapılır?
- İade edilen faturaya referans vermemek. Numarası ve tarihi yazılmayan iade belgesi, alıcının muhasebesinde hangi alışı düzelttiği belli olmayan bir kayda dönüşür; entegratörler de referanssız iade belgesini çoğu zaman kabul etmez.
- Tevkifat kodunu atlamak. İade satırı tevkifatsız yazılınca iade faturasının ödenecek tutarı vergiler dahil toplama eşit çıkar ve cari, tevkifat kadar şişer.
- Tek satırlık toplu iade. Farklı kodlu satırları tek satırda toplamak, hangi tevkifatın ne kadar geri alındığını gizler.
- Stok hareketini unutmak. Fatura kesilip iade irsaliyesi kesilmezse mal stokta görünmeye devam eder; sayımda fark olarak çıkar.
- Mükellef durumunu kontrol etmemek. İlk satıcı bu arada e-fatura kullanıcısı olmuş olabilir; e-Arşiv olarak kesilen iade reddedilir.
Bu beş kontrol, iade faturasını kesen kişinin ekranında tek bakışta yapılabilir; ay sonunda yakalanan hata ise beyanname düzeltmesi demektir.
PakERP One'da tevkifatlı iade faturası
PakERP One'da iade faturası, iade edilen faturaya bağlanarak kesilir; bağ kurulmadan belge e-faturaya gönderilmez. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; e-fatura gönderimi Digital Planet ya da Sovos ile yaptığınız özel entegratör sözleşmesi üzerinden yürür ve o hizmetin bedeli entegratöre aittir.
- Satınalma iade irsaliyesi: geri giden mal iade irsaliyesiyle çıkar; stok ve lot hareketi buradan oluşur. Listede sağ tıkla "Faturalaştır" iade faturasını önizlemeyle açar, Kaydet'e kadar hiçbir şey yazılmaz.
- 204 Satınalma İade Faturaları: "İade Edilen Faturayı Seç" penceresinde tedarikçinin faturaları listelenir; işaretlenen faturaların satırları gelir, iade miktarı yazılır. Satırın birim fiyatı, KDV oranı ve tevkifat kodu orijinal satırdan taşınır.
- e-Fatura: iade edilen faturanın numarası ve tarihi belgeye referans olarak yazılır, belge iade tipiyle ve temel fatura senaryosuyla hazırlanır, iade serisinden numara alır. Kaydet onaylar ve "e-fatura gönderilsin mi?" diye sorar. Tevkifatlı iade için ayrı fatura tipi gerekiyorsa bunu entegratörünüz ve mali müşavirinizle teyit edin.
- 802 Cari Ekstre ve 901 Muhasebe Fişi: cariye ödenecek tutar işlenir, fiş otomatik oluşur; 941 KDV2 (Tevkifat) hazırlığında iade ayrı görünür.
Müşteriden gelen iadeler 104 Satış İade Faturaları ekranında müşterinin belge numarasıyla kaydedilir. Ekranların tanıtımı e-Belge modülü sayfasında; tevkifatlı satışın kendisi tevkifatlı fatura rehberinde.
Konuyla ilgili: KDV Tevkifat Hesaplama: Kod ve Orana Göre Hesap.