ERP ile muhasebe entegrasyonu, satış, satınalma, stok ve finans belgelerinin muhasebe fişine ikinci kez yazılmadan dönüşmesidir. En sağlam yol, belge ile fişin aynı veritabanında durmasıdır; dosya aktarımı ya da iki program arası bağlantı da kullanılır ama eşleşmeyen kayıt riski taşır. Çift kayıt, belgeyi kesen kişinin girdiği bilgiden fiş kendiliğinden doğduğunda biter; muhasebecinin işi yazmaktan kontrol etmeye kayar.
Bir alış faturasının firmadaki yolunu izleyin. Kapıda depocu irsaliyeyi mal kabul defterine yazar. Satınalmacı aynı faturayı siparişlerin tutulduğu tabloda kapatır. Muhasebeci, ay sonuna doğru faturayı muhasebe programına girer. Üç kişi, aynı on dört satır, üç ayrı yazım. Birinde 2.450 kg, ötekinde 2.540 kg yazıyorsa hangisinin doğru olduğu ancak faturanın aslına bakılarak bulunur.
Muhasebe entegrasyonu bu tekrarın adıdır; daha doğrusu tekrarın kaldırılmasının. Aşağıda entegrasyonun hangi yollarla kurulduğunu, belgenin fişe dönüşürken hangi bilgiden hangi hesabı bulduğunu ve entegrasyon kurulduktan sonra hâlâ yapılması gereken kontrolleri bulacaksınız.
Tam boyutİçindekiler
- ERP ile muhasebe entegrasyonu nedir?
- Entegrasyon hangi yollarla kurulur?
- Çift kayıt hangi hataları üretir?
- Belge fişe dönüşürken hangi hesabı nereden bulur?
- Bir satış siparişi muhasebede hangi izleri bırakır?
- Entegrasyondan sonra hangi kontroller yapılmalı?
- Entegrasyon neyi çözmez?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da belgeden fişe tek kayıt
- Sık sorulan sorular
ERP ile muhasebe entegrasyonu nedir?
ERP ile muhasebe entegrasyonu, işletme belgelerinin (fatura, irsaliye, tahsilat, ödeme, stok fişi) muhasebe fişine elle yeniden yazılmadan dönüşmesidir. Belge bir kez girilir; cari hareket, stok hareketi ve yevmiye kaydı aynı bilgiden üretilir.
Burada iki ayrı kavram sık karıştırılır. Biri otomatik muhasebeleştirme, yani belgenin fişe dönüşme kuralı. Öteki entegrasyonun biçimi, yani belge ile fişin aynı sistemde mi, farklı sistemlerde mi durduğu. Kuralın ayrıntısı otomatik muhasebeleştirme yazısında; burada ağırlık biçimde ve sonrasındaki kontrolde.
Entegrasyon hangi yollarla kurulur?
Dört yol vardır ve her biri çift kaydı farklı ölçüde azaltır.
| Yol | Nasıl çalışır | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|---|
| Elle tekrar giriş | Muhasebeci belgeleri muhasebe programına yeniden yazar | Ek kurulum gerekmez | Her belge iki kez yazılır, hata ve gecikme kaçınılmaz |
| Dosya aktarımı | İşletme programı dönem sonunda fiş dosyası verir, muhasebe programı okur | Yazım tekrarı kalkar | Aktarılan dosya sonradan değişen belgeyi bilmez; iki taraf ayrışabilir |
| İki program arası bağlantı | Belge kaydedilince fiş karşı programa gönderilir | Neredeyse anlık | Bağlantı koptuğunda eksik kalan kayıt fark edilmeyebilir |
| Tek veritabanı | Belge ve fiş aynı sistemde, aynı kayıttan doğar | Belge değişirse fiş de değişir; ayrışma olmaz | Muhasebe kuralları baştan doğru kurulmalı |
İlk üç yolda ortak sorun, aynı bilginin iki yerde yaşamasıdır. Belge iptal edildiğinde ya da tutarı düzeltildiğinde karşı tarafın da düzeltilmesi gerekir. Tek veritabanında ise iptal edilen faturanın fişi de ters kayıtla kapanır; bunun için kimsenin hatırlaması gerekmez.
Entegrasyona geçen firmalarda ilk iki ay, otomatik fişlerin büyük kısmı tek bir nedenle yanlış hesaba gider: kart eşlemesi eksik stok ve cari kartlar. Bu kartlar bir kez toplu düzeltildiğinde sonraki aylarda muhasebecinin düzeltme fişi sayısı belirgin biçimde azalır.
Çift kayıt hangi hataları üretir?
Çift kayıt, aynı belgenin iki sistemde farklı yaşamasına yol açar. Ay sonunda en sık görülen farklar şunlardır:
- Eksik fatura: Depoya girmiş, satınalmada kapanmış ama muhasebeye ulaşmamış fatura. Stokta var, 320'de yok.
- Mükerrer fatura: Hem kâğıt hem e-fatura olarak gelen belge iki kez girilir; tedarikçi bakiyesi şişer.
- Farklı tarih: Belge 30 Eylül tarihli, muhasebeye 2 Ekim'de girilmiş; KDV başka döneme kaymış.
- Farklı tutar: Fiyat farkı faturası işletme tarafında işlenmiş, muhasebede unutulmuş.
- Farklı cari: Aynı firma iki programda farklı kodla açılmış; mutabakat mektubu tutmaz.
Bu hataların hiçbiri bilgisizlikten değil, tekrardan doğar. Tekrar kalkınca hatanın çoğu da kalkar; kalanını ise kontrol raporları yakalar.
Belge fişe dönüşürken hangi hesabı nereden bulur?
Belge, hesabı kartlardaki ve tanımlardaki eşlemeden bulur. Tipik sıra şöyledir: önce stok ya da cari kartın kendi hesabı, yoksa bağlı olduğu grubun hesabı, o da yoksa belge türünün varsayılan hesabı. KDV hesabı orandan, gider hesabı gider tanımından gelir.
Fason kaplama faturası bunun iyi bir örneğidir. Kaplamacı 2.000 adet braketi kaplayıp 30.000 TL artı KDV fatura etmiştir (örnek oran %20). 7/A kullanan firmada kayıt:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 730 Genel Üretim Giderleri | 30.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 6.000 | |
| 320 Satıcılar | 36.000 | |
| Toplam | 36.000 | 36.000 |
Burada 730, fason hizmet kartının ya da gider tanımının eşlemesinden gelir; 320 kaplamacının cari kartından. Kartta hesap yoksa fiş varsayılana düşer ve bu, hatanın en sık kaynağıdır. Bir de tahsilat örneği: müşteriden 250.000 TL'lik çek alındığında fiş 101 Alınan Çekler borç, 120 Alıcılar alacak olarak kesilir; hangi 120 alt hesabının kullanılacağı yine cari karttan okunur.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 101 Alınan Çekler | 250.000 | |
| 120 Alıcılar | 250.000 |
e-Faturanın fişe dönüşmesindeki özel durumlar için e-fatura muhasebeleştirme yazısına bakabilirsiniz.
Bir satış siparişi muhasebede hangi izleri bırakır?
Siparişten tahsilata uzanan zincirde her belge muhasebeye farklı bir iz bırakır; bazıları hiç fiş üretmez. Bunu bilmek, mizanda neyin ne zaman görüneceğini anlamayı kolaylaştırır.
| Belge | Muhasebe izi | Ne zaman |
|---|---|---|
| Satış teklifi | Yok | Bilgi amaçlıdır |
| Satış siparişi | Yok; avans alındıysa avans kaydı | Sipariş anında değil, ödeme anında |
| Sevk irsaliyesi | Stok miktarı azalır; çoğu düzende fiş yok | Sevkiyat günü |
| Satış faturası | 120 borç, 600 ve 391 alacak | Fatura onaylanınca |
| Tahsilat | 102 ya da 101 borç, 120 alacak | Para ya da çek alınınca |
| Satılan mamul maliyeti | 620 borç, 152 alacak | Firmanın düzenine göre; çoğunlukla dönem sonunda toplu |
Tablodaki son satır sık şaşırtır. Satış faturası kesildiğinde gelir hemen görünür ama maliyeti dönem sonu kaydına kadar görünmeyebilir. Ay ortasında mizana bakıp brüt kâr okumaya çalışan yönetici bu yüzden olduğundan yüksek bir rakam görür. Entegre sistemde bu boşluk kaybolmaz, ama nerede olduğu bilinir: maliyet kaydı kesilmeden gelir tablosu yorumlanmaz.
Entegrasyondan sonra hangi kontroller yapılmalı?
Entegrasyon kontrolü kaldırmaz, kolaylaştırır. Her ay sonu şu karşılaştırmalar yapılırsa ayrışma birikmeden yakalanır:
- Muhasebeleşmemiş belge listesi: Fişi kesilmemiş fatura, tahsilat ya da ödeme kalmamalı.
- Cari toplamı ile 120 ve 320: Alıcı ve satıcı cari bakiyelerinin toplamı mizandaki 120 ve 320 bakiyesine eşit olmalı. Fark varsa elle fişle cari hesaba kayıt yapılmış demektir.
- Kasa ve banka: Kasa ve banka hareket bakiyeleri 100 ve 102 ile tutmalı; banka ekstresiyle karşılaştırma ayrıca yapılır.
- KDV: Dönemin satış faturalarındaki KDV toplamı 391'e, alış faturalarındaki indirilecek KDV 191'e eşit olmalı.
- Stok: Stok raporundaki tutar ile 150, 151, 152 ve 153 bakiyeleri, dönem sonu maliyet kayıtlarından sonra karşılaştırılmalı.
- Dengesiz ve sırasız fiş: Borç ve alacağı tutmayan, tarih sırası bozulmuş ya da numarası mükerrer fiş aranmalı.
Cari taraf için cari mutabakat, banka tarafı için banka mutabakatı yazıları adım adım anlatıyor.
Entegrasyon neyi çözmez?
Entegrasyon yanlış girilmiş bilgiyi düzeltmez, yalnız aynen fişe taşır. Satış faturasında yanlış cari seçildiyse fiş de yanlış cariye gider; KDV oranı yanlışsa 391 de yanlıştır. Bu yüzden belgeyi kesen kişinin eğitimi muhasebenin doğruluğunu doğrudan belirler.
Belgeden doğmayan kayıtlar da entegrasyonun dışındadır. Amortisman, reeskont, şüpheli alacak karşılığı, gelecek aylara ait giderlerin dağıtımı, kur değerlemesi ve dönem sonu kapanış kayıtları muhasebecinin hesaplayıp fişle girdiği işlerdir. Bunların hesabı çoğu zaman mali müşavirin tablosunda yapılır, sonucu sisteme fiş olarak işlenir. Hesaplamanın ve vergi açısından değerlendirmenin mali müşavirle birlikte yapılması gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Eski programı bir süre daha paralel tutmak: İki yerde kayıt devam ettikçe çift kayıt da devam eder. Paralel dönem bir ayı geçmemeli.
- Otomatik fişi elle değiştirmek: Fiş düzelir ama belge yanlış kalır; bir sonraki yeniden muhasebeleştirmede hata geri gelir.
- Kart eşlemesini boş bırakmak: Bütün stoklar aynı varsayılan hesaba yazılır; hammadde, mamul ve ticari mal ayrılamaz.
- Kontrol raporunu yalnız yıl sonunda çalıştırmak: On iki aylık fark tek seferde bulunmaz.
- Cari hesabı fişle düzeltmek: Muhasebede 120'ye elle yazılan kayıt, cari ekstrede görünmezse iki bakiye ayrılır.
PakERP One'da belgeden fişe tek kayıt
PakERP One'da belge ve muhasebe fişi aynı veritabanında durur; muhasebe için ayrı program ya da aktarım dosyası gerekmez.
- Satış ve alış faturası, iade, tahsilat, tediye, virman, çek ve senet hareketi, kasa ve banka işlemi, gelir ve gider fişi, serbest meslek makbuzu, bordro ve onaylanan üretim maliyeti fişini kendiliğinden keser. Kurallar 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları'ndadır.
- Hesap önce stok ya da cari kartın eşlemesinden, yoksa 919 Muhasebe Grup Kodları'ndaki gruptan gelir; KDV hesapları 917 KDV Muhasebe Tanımları'ndadır. Eşleme yoksa kayıt ana hesaba değil, o ana hesabın ilk alt hesabına yazılır.
- Fişi kesilmemiş belgeler 925 Muhasebe Kontrol İşlemi ile listelenir, 932 Toplu Evrak Muhasebeleştir ile topluca fişe çevrilir.
- 191 ve 391 KDV raporu, mizan ve hesap ekstresi 904 Defterler ve Raporlar altındadır; cari tarafı 802 Cari Ekstre ve 851 Cari Konsol ile karşılaştırılır.
Ekranların tamamı Muhasebe modülü sayfasında.