Banka mutabakatı, bankanın ekstresindeki her satırın programdaki banka hareketleriyle eşleştirilmesi ve iki bakiyenin aynı güne aynı rakamı verdiğinin doğrulanmasıdır. Ücretsiz bir ERP'de tahsilat, tediye, virman ve banka masrafı ayrı belgelerle girilir; mutabakat, ekstreyi bu hareketlerle yan yana koyup açıkta kalan satırları kendi belgesiyle kapatmaktır. Haftada bir yapılırsa ay sonunda birkaç satır kalır. Fark tek bir düzeltme kaydıyla değil, satır satır kapatılır.
Cuma öğleden sonra. Muhasebede biri bankanın internet şubesinden ayın ekstresini indirmiş, yanına programdaki banka hareketlerini açmış. Ekstrede 212 satır var, programda 198. On dört satır fark; bakiye farkı ise yalnız 3.640 TL. Üretim firmasında bu tablo sıradandır: POS komisyonu, EFT ücreti, kaplamacıya akşam gönderilip ertesi gün hesaptan düşen ödeme, tahsile verilmiş ama henüz hesaba geçmemiş bir müşteri çeki. Para kaybolmamıştır; kayıt ya eksiktir ya da başka güne düşmüştür.
Banka mutabakatı bu iki listeyi birbirine tutturma işidir. Kasa ve banka hareketlerinin hangi belgeyle girileceğini kasa ve banka yazısı anlatıyor; aşağıdaki bölümler yalnız mutabakatla ilgilenir: ne sıklıkla yapılır, fark nereden çıkar, hangi sırayla aranır ve ücretsiz ERP bu işin neresini hafifletir.
Tam boyutİçindekiler
Banka mutabakatı nedir, neden haftada bir yapılmalı?
Banka mutabakatı, banka ekstresindeki hareketler ile programdaki banka hesabı hareketlerini satır satır eşleştirmek ve iki tarafın aynı tarihteki bakiyesinin aynı olduğunu doğrulamaktır. Haftada bir yapılmasının nedeni basittir: bir haftada açıkta kalan satır sayısı üç beş tanedir, bir ayda yüzlerce satırın içinden aranır.
Kasa ile arasındaki fark önemlidir. Kasa firmanın kendi sayımıyla kontrol edilir; ücretsiz ERP olsun, paket program olsun bu kural değişmez. Bankada ise dışarıdan gelen bağımsız bir belge vardır. Ekstre, firmanın kaydından bağımsız üçüncü bir kaynaktır ve bu yüzden mutabakat, muhasebedeki 102 Bankalar hesabının en güvenilir sağlamasıdır. Bir alış faturasının doğruluğunu tedarikçiye sormadan bilemezsiniz; bankadaki paranın doğruluğunu ekstre size söyler.
Bir de zaman boyutu var. Vadeli çalışan üretim firmasında müşteriden gelen havale hangi faturayı kapattı, tedarikçiye giden ödeme hangi vadeyi düştü sorusunun cevabı, banka hareketiyle cariye yazılan tahsilat fişinin aynı anda doğmasına bağlıdır. Mutabakat gecikirse cari ekstreler de yanlış kalır; müşteriyle yapılan cari mutabakatta bu kez firmanın kendi rakamı şüpheli olur.
Ekstre ile program arasındaki farklar nereden çıkar?
Farkların neredeyse tamamı beş altı bilinen kaynaktan gelir ve her birinin kapatma belgesi farklıdır. Fark bulunduğunda sorulacak ilk soru "kaç lira?" değil "hangi tür?" sorusudur.
| Fark türü | Belirti | Nasıl kapatılır |
|---|---|---|
| Banka masrafı, komisyon | Ekstrede var, programda yok; küçük tutarlar | Gider fişi, banka masrafı türüyle |
| Tarih kayması | Aynı tutar, bir gün fark; ay sonunda ay değişir | Belge tarihi bankanın işlem gününe göre düzeltilir |
| Yanlış cariye yazılan havale | Banka bakiyesi tutar, cari bakiyeler tutmaz | Tahsilat fişi iptal edilip doğru cariye kesilir ya da cari virmanı yapılır |
| Tahsile verilen çek | Programda tahsil edilmiş, bankada henüz geçmemiş | Çek "bankada tahsilde" durumuna geri alınır; tahsil bankanın gününe yazılır |
| Mükerrer kayıt | Aynı havale hem tahsilat fişinde hem ayrı banka hareketinde | Biri iptal edilir; iptal ters kayıt üretmelidir |
| Toplu ödeme | Bankada tek satır, programda beş tediye | Toplam eşleştirilir, tek tek satırlar not edilir |
| Döviz hesabında TL farkı | Döviz bakiyesi tutar, TL karşılığı tutmaz | Kur değerleme kaydı; hareket değil değerleme farkı |
Tablodaki türlerin hiçbiri "para eksik" demek değildir. Gerçekten eksik para, listede kalan ve hiçbir türe girmeyen satırdır; o satır aynı gün bankayla konuşulur.
Mutabakat farklarının büyük kısmı banka masrafı ve tarih kaymasıdır; gerçekten eksik para genellikle aynı gün fark edilir. Ay sonuna bırakılan mutabakatta asıl zaman, yüzlerce satırın içinden hangi satırın açıkta kaldığını bulmaya gider. Haftalık düzen kurulduğunda bu iş çoğu firmada bir çay molası kadar sürer.
Mutabakat hangi sırayla yapılır?
Sıra önemlidir, çünkü yanlış sırada başlayan mutabakat aynı satırı iki kez elden geçirir. Ücretsiz ERP programında da, Excel defterinde de uygulanabilir bir düzen şöyledir:
- Dönemi ve açılış bakiyesini sabitleyin. Geçen mutabakatın kapanış bakiyesi bu haftanın açılışıdır; ikisi tutmuyorsa yeni satırlara bakmanın anlamı yoktur.
- Kapanış bakiyelerini karşılaştırın. Ekstre bakiyesi ile programdaki banka hesabı bakiyesi aynıysa satırlar yine de kontrol edilir; bakiye tutarken bile birbirini götüren iki hata olabilir.
- Tam tutar eşleştirmesi yapın. Aynı tutar aynı ya da bir gün arayla iki tarafta da varsa eşleşmiş sayın. Bu adım satırların büyük kısmını temizler.
- Kalanları türüne göre ayırın. Yukarıdaki tabloya göre: masraf, tarih, cari, çek, mükerrer, toplu, döviz.
- Her satırı kendi belgesiyle kapatın. Masraf için gider fişi, yanlış cari için iptal ve yeniden tahsilat, çek için durum düzeltmesi.
- Sonucu yazılı bırakın. Tarih, ekstre bakiyesi, program bakiyesi, açıkta kalan satırlar ve nedenleri. Bir sonraki hafta buradan devam edilir.
Tek düzeltme fişi neden yanlıştır?
Programın bakiyesini ekstreye uydurmak için "mutabakat farkı" açıklamalı tek bir fiş kesmek en kısa yoldur ve en pahalısıdır. Fark kapanır, nedeni gömülür. Üç ay sonra aynı POS komisyonu yine işlenmemiş olur, aynı müşteri havalesi yine yanlış cariye düşer ve bu kez fark daha büyüktür. Her satırın kendi belgesiyle kapatılması, hatayı bir daha yapmamanın tek yoludur.
Dövizli hesap ve birden fazla banka nasıl mutabakat edilir?
Dövizli hesapta mutabakat döviz tutarı üzerinden yapılır; TL karşılığı ayrı bir konudur. Bankanın EUR ekstresindeki 12.500 EUR ile programdaki 12.500 EUR eşleşiyorsa hareket doğrudur. TL tarafındaki fark, hareketlerin farklı kurlarla kaydedilmesinden doğan değerleme farkıdır ve dönem sonunda kur değerlemesiyle kapatılır. Bunu hareket hatası sanıp düzeltmeye kalkmak, cari tarafında bilinen kur farkı kalıntısının banka hesabındaki karşılığını yaratır; ayrıntısı dövizli cari ve kur farkı yazısındadır.
Birden fazla bankayla çalışan firmada her hesap ayrı mutabakat edilir; ama iki hesap arasındaki transfer iki mutabakatı birbirine bağlar. A bankasından B bankasına gönderilen para A'da çıkış, B'de giriş olarak aynı belgeyle yazılmalıdır. Biri yazılıp diğeri unutulursa iki hesabın mutabakatı da ayrı ayrı bozulur ve fark iki kez aranır. Program seçerken bu senaryoyu deneme hesabında denemek beş dakika alır: iki banka arasında virman girin, iptal edin, iki bakiyenin de ilk hâline döndüğünü görün.
POS hesabı ayrı bir dikkat ister. Banka POS tahsilatını ertesi gün ya da valör tarihinde, komisyonu düşerek geçirdiğinde ekstrede net tutar, programda brüt tahsilat vardır. Çözüm, brüt tahsilatı cariye, komisyonu gider fişine yazmaktır; ikisinin toplamı ekstredeki satırla eşleşir.
Ücretsiz ERP banka mutabakatında ne sağlar?
Ücretsiz ERP programı mutabakatın kendisini yapmaz; mutabakatı mümkün kılan düzeni sağlar. Excel'de tutulan banka defterinde en büyük sorun, bir satırın hangi faturaya ve hangi cariye ait olduğunun yalnız açıklama sütununda durmasıdır. ERP'de her banka hareketi bir belgeden doğar ve o belge cariyi, faturayı ve muhasebe fişini birlikte taşır.
Seçerken şu altı noktaya bakmak yeter:
- Banka hesabı hareket listesi yürüyen bakiyeyle alınabiliyor mu ve Excel'e çıkıyor mu?
- Her hareketin arkasında belge var mı; satırdan belgeye gidilebiliyor mu?
- Virman iki bacaklı tek belge mi; iptal edilince iki bacak birlikte geri alınıyor mu?
- Banka masrafı için cari gerektirmeyen bir gider fişi var mı?
- Onaylanmış belge silinmiyor, iptal edilip ters kayıtla iz bırakıyor mu?
- Banka hareketi girme yetkisi ile mutabakatı yapan kişinin yetkisi ayrılabiliyor mu?
Bazı programlar bankanın ekstre dosyasını içeri alıp eşleştirme önerir. Bu özellik işi hızlandırır ama şart değildir; hareket listesi Excel'e çıktığı sürece ekstreyle yan yana koyma yöntemi her programda çalışır. Lisans ücreti olmayan bir ERP'de bu listenin sınırsız kullanıcıya açık olması, mutabakatı muhasebe dışında finans sorumlusunun da yapabilmesi demektir. Yetki tarafını kullanıcı ve yetki yazısı anlatıyor.
PakERP One'da banka mutabakatı
PakERP One'da banka hesabına elle hareket yazılmaz; her satır bir belgeden doğar. Mutabakat bu belgelerin listesiyle bankanın ekstresi yan yana konarak yapılır.
- 831 Banka: hesabın tarih aralığındaki hareketleri yürüyen bakiyeyle listeler; Raporlar ▾ menüsünden Excel çıktısı alınıp ekstreyle karşılaştırılır. Satıra çift tıklanınca kaynak belge açılır.
- 855 Tahsilat Fişi ve 856 Tediye: pazartesi sabahı bankaya düşen on havale tek fişte on satır olarak girilir; ödeme yeri banka hesabı seçilir, onayda cari, banka ve muhasebe fişi birlikte oluşur.
- 821 Kasa: Bankadan Nakit Çekme ve Bankaya Nakit Yatırma işlemleri tek fiş numarasıyla virman çifti üretir; iptalde iki bacak birlikte geri alınır.
- 857 Virman: iki banka hesabı arasındaki aktarım ya da bir müşterinin ödemesinin grup şirketi carisine taşınması.
- 841 Gelir/Gider Fişi: EFT ücreti, hesap işletim ücreti ve POS komisyonu cari seçmeden, 840'ta açılan "Banka Masrafı" türüyle girilir; tür kendi muhasebe hesabını getirir.
- 810 Müşteri Çekleri: Bankaya Tahsile Ver ile çek "Bankada (Tahsilde)" durumuna geçer; banka hesabına giriş ancak Tahsil hareketiyle yazılır. Ekstrede henüz görünmeyen çek programda da tahsil edilmiş görünmez.
- 905 Muavin Defteri: 102 alt hesabının fiş satırları yürüyen bakiyeyle; muhasebe tarafından mutabakat yapan mali müşavir için.
- 925 Muhasebe Kontrol İşlemi: ay kapanmadan muhasebeleşmemiş belge ve dengesiz fiş kalmadığını doğrular.
Dövizli banka hesabında hareketler döviz tutarıyla tutulur; TL karşılığındaki değerleme farkı 904 ekranındaki Kur Farkı Listesi ile dönem sonunda görülür. Finans ekranlarının tamamı Finans modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Banka Hareketleri Muhasebeye Nasıl İşlenir?, POS Tahsilatı ve Banka Komisyonu Nasıl Kaydedilir?.