POS ile kartla tahsil edilen tutar, müşterinin borcunu hemen kapatır ama bankaya bloke süresi sonunda geçer. Bu yüzden çekim günü 108 Diğer Hazır Değerler borç, 120 Alıcılar alacak kaydedilir. Bloke çözülüp para hesaba geçtiğinde net tutar 102 Bankalar'a, bankanın kestiği komisyon gider hesabına borç, toplam tutar 108'e alacak yazılır. Komisyon müşterinin borcundan düşülmez.
Bir hurda alıcısı ya da küçük bir müşteri fabrikaya gelip 50.000 TL'lik borcunu kartla öder. Slip çıkar, müşteri gider. Muhasebeci ertesi gün banka hesabına bakar: para yok. Bir ay sonra hesaba 49.100 TL girer. Aradaki 900 TL nereye gitti, müşterinin borcu ne zaman kapandı, para geçene kadar bu tutar bilançoda nerede durdu?
POS tahsilatının muhasebesi bu üç sorunun cevabıdır: tahsilat günü, paranın bankaya geçtiği gün ve komisyon. Üçü ayrı kayıtlarla izlenirse hem müşteri ekstresi hem banka hesabı ay sonunda tutar. Aşağıdaki tutarların hepsi örnektir; komisyon oranları ve bloke süreleri bankayla yaptığınız üye işyeri sözleşmesine göre değişir.
Tam boyutİçindekiler
- POS tahsilatı muhasebede ne zaman bankaya girer?
- POS komisyonu hangi hesaba yazılır, KDV var mı?
- Tek çekim POS tahsilatı nasıl kaydedilir?
- Taksitli satışta kayıt nasıl değişir?
- Karttan iade ya da iptal nasıl kaydedilir?
- POS kayıtları banka ile nasıl mutabakat edilir?
- POS hesabı muhasebede nasıl kurulur?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da POS tahsilatı
- Sık sorulan sorular
POS tahsilatı muhasebede ne zaman bankaya girer?
Kartla çekilen tutar çekim günü bankada kullanılabilir değildir; banka, sözleşmedeki bloke süresi dolunca komisyonunu keserek parayı hesabınıza aktarır. Bu arada geçen sürede para ne kasada ne vadesiz hesaptadır; bankadan alacağınızdır.
Bu ara durumu izlemek için uygulamada en çok 108 Diğer Hazır Değerler hesabı kullanılır. Bazı firmalar aynı amaçla bir alacak hesabı da tercih eder; hangisini seçeceğinizi bir kez belirleyip tutarlı uygulamak yeter. Önemli olan şudur: müşterinin borcu çekim günü kapanır, çünkü müşteri ödemesini yapmıştır. Banka sizinle ne zaman ve ne kadar kesintiyle hesaplaşırsa hesaplaşsın, bu artık sizinle banka arasındaki konudur.
| Gün | Ne olur? | Hangi hesap çalışır? |
|---|---|---|
| Çekim günü | Müşteri kartla öder, slip alınır | 108 borç, 120 alacak |
| Bloke süresi | Para bankada bekler | Kayıt yok, 108 bakiyesi durur |
| Hesaba geçiş günü | Net tutar hesaba girer, komisyon kesilir | 102 ve gider borç, 108 alacak |
POS komisyonu hangi hesaba yazılır, KDV var mı?
POS komisyonu firmanın gideridir ve gider hesabına yazılır; müşterinin borcundan düşülmez. Uygulamada iki tercih yaygındır: satışı kolaylaştıran bir maliyet olarak 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri ya da bankaya ödenen bir finansman maliyeti olarak 780 Finansman Giderleri. Hangisinin kullanılacağına mali müşavirinizle bir kez karar verin ve yıl boyunca aynı hesabı kullanın.
Banka komisyonları KDV'ye değil banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir; komisyon için ayrıca indirilecek KDV kaydı yapılmaz. Bankanın kestiği vergi dekontta ya da üye işyeri ekstresinde ayrı satırda görünebilir; muhasebede komisyonla birlikte gider olarak kaydedilir. Oranlar için güncel mevzuata bakın.
Komisyonun müşteriye yansıtılması ise ayrı bir karardır. Taksitli satışta oluşan ek maliyeti müşteriye fatura etmek isterseniz bunu bir vade farkı faturasıyla yaparsınız; ayrıntı vade farkı faturası yazısında.
Üretim firmalarında POS genellikle hurda satışı, numune ya da küçük müşteri tahsilatı için kullanılır ve ayda birkaç işlemle sınırlı kalır. Bu yüzden kurallar yazılmaz, her işlemde farklı kayıt yapılır. İşlem sayısı az olsa bile tek bir düzen belirlemek, 108'de açıklanamayan bakiye birikmesini önler.
Tek çekim POS tahsilatı nasıl kaydedilir?
Tek çekimde iki kayıt vardır: çekim günü cari kapanır, bloke çözüldüğü gün para bankaya geçer. Örnek: müşteri 50.000 TL borcunu tek çekimle ödüyor; banka 30 gün sonra 900 TL komisyon keserek 49.100 TL yatırıyor.
1. Çekim günü
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 108 Diğer Hazır Değerler (POS) | 50.000,00 | |
| 120 Alıcılar | 50.000,00 |
2. Paranın hesaba geçtiği gün
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 49.100,00 | |
| 780 Finansman Giderleri | 900,00 | |
| 108 Diğer Hazır Değerler (POS) | 50.000,00 |
Bu iki kayıttan sonra 108 sıfırlanır, müşteri ekstresi kapalı görünür, banka hesabı ekstreyle tutar. Bazı bankalar parayı ertesi gün yatırıp komisyonu ay sonunda toplu keser; o durumda ikinci kayıt ikiye bölünür.
Taksitli satışta kayıt nasıl değişir?
Taksitli çekimde de müşterinin borcu çekim günü tamamen kapanır; değişen yalnız bankanın ödeme takvimidir. Sözleşmeye göre banka tutarı ya taksit günlerinde parça parça ya da bloke süresi sonunda tek seferde öder, komisyon oranı da taksit sayısıyla genellikle artar.
Örnek: 90.000 TL üç taksitle çekildi, banka her ay bir taksiti komisyonunu düşerek yatırıyor. Çekim günü kaydı tek çekimdeki gibidir (108 borç 90.000, 120 alacak 90.000). Ödeme takvimi şöyle izlenir:
| Ödeme | Brüt | Komisyon (örnek) | Hesaba geçen |
|---|---|---|---|
| 1. ay | 30.000 TL | 750 TL | 29.250 TL |
| 2. ay | 30.000 TL | 750 TL | 29.250 TL |
| 3. ay | 30.000 TL | 750 TL | 29.250 TL |
Her ödeme günü yapılan kayıt şudur:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 29.250,00 | |
| 780 Finansman Giderleri | 750,00 | |
| 108 Diğer Hazır Değerler (POS) | 30.000,00 |
Ay sonunda 108'de kalan tutar, bankadan henüz gelmemiş taksitlerin toplamına eşit olmalıdır. Bazı bankalar komisyonun tamamını ilk ödemede keser; üye işyeri ekstresi hangi yöntemin uygulandığını gösterir.
Karttan iade ya da iptal nasıl kaydedilir?
Aynı gün iptal edilen çekim hiç olmamış gibidir; çekim günü kaydı ters kayıtla geri alınır. Sonraki günlerde yapılan iade ise müşteriye para ödemektir: 120 Alıcılar borç, iade tutarı bankadan hangi hesaptan düşülüyorsa o hesap alacak kaydedilir. Banka iadeyi henüz yatırmadığı tutardan düşüyorsa 108, hesabınızdan çekiyorsa 102 alacaklanır.
Müşterinin bankasına itiraz edip ödemeyi geri çektirdiği durumlarda da banka tutarı sizden geri alır. Bu durumda müşterinin borcu yeniden açılır (120 borç, 102 ya da 108 alacak) ve tahsilat yeniden takibe girer.
POS kayıtları banka ile nasıl mutabakat edilir?
POS mutabakatı, üye işyeri ekstresindeki her çekimin muhasebedeki bir tahsilatla, her ödemenin de 102'ye giren bir tutarla eşleştirilmesidir. Ay sonunda şu sırayla yapılır:
- Gün sonu raporları (slip toplamları) ile o günkü POS tahsilat kayıtlarının toplamı karşılaştırılır.
- Üye işyeri ekstresinden ay içinde hesaba geçen ödemeler alınır, 102'deki girişlerle eşleştirilir.
- Her ödemenin komisyonu ekstredeki tutarla aynı mı diye bakılır; fark varsa sözleşmedeki oranla karşılaştırılır.
- 108 bakiyesi, ekstredeki "ödenecek" ya da "bloke" tutarlar toplamıyla tutulur.
- İade, iptal ve itirazlar ayrı listelenir, her birinin karşı kaydı aranır.
Genel banka mutabakatı için banka mutabakatı, diğer banka hareketlerinin karşı hesapları için banka hareketlerinin muhasebe kaydı yazısına bakabilirsiniz.
POS hesabı muhasebede nasıl kurulur?
Her POS cihazı ya da her banka için ayrı alt hesap açılır ve sözleşmenin temel bilgileri bir yere yazılır; mutabakat bu bilgilere dayanır. İki bankayla çalışan bir firmada düzen şöyle olabilir:
| Alt hesap | Tutulacak bilgi |
|---|---|
| 108.01 A Bankası POS | Bloke süresi, tek çekim ve taksit komisyon oranları, hesaba geçiş günü |
| 108.02 B Bankası POS | Aynı bilgiler; ödemenin hangi vadesiz hesaba yattığı |
| 102.01 A Bankası TL | POS ödemelerinin geçtiği vadesiz hesap |
| Gider alt hesabı | POS komisyonlarının toplandığı tek hesap (760 ya da 780 altında) |
Sözleşme oranları yılda birkaç kez değişebilir; banka yeni oranı bildirdiğinde not güncellenmezse komisyon kontrolü anlamını yitirir. Slip kopyaları ve gün sonu raporları da tahsilat fişinin eki olarak saklanmalıdır. Kartla ödeme alan kişinin aynı gün tahsilat fişini girmesi, ödemenin müşteri ekstresine geç düşmesini ve aynı müşteriye yanlışlıkla hatırlatma yapılmasını önler.
Sık yapılan hatalar
- Çekimi doğrudan 102'ye yazmak. Banka hesabı bloke süresince ekstreden fazla görünür, ay sonu mutabakatı tutmaz.
- Komisyonu müşteri borcundan düşmek. Müşteri 50.000 TL ödemiştir; 49.100 TL kapatılırsa ekstrede yapay 900 TL borç kalır ve müşteriyle mutabakat bozulur.
- Taksitli çekimde müşteriyi taksit taksit kapatmak. Müşteri bankaya borçludur, size değil; borcu çekim günü tamamen kapanır.
- 108'i hiç kontrol etmemek. Geçmiş aylardan kalan küçük tutarlar birikir, kimse nedenini bilmez.
- Slip ile kaydı eşleştirmemek. Aynı müşteri gün içinde iki kez kart çektiyse ve yalnız biri girildiyse fark ancak ay sonunda, üye işyeri ekstresiyle ortaya çıkar. Slip numarasını tahsilat kaydının açıklamasına yazmak eşleştirmeyi kolaylaştırır.
- Komisyona KDV ayırmak. Banka komisyonu KDV'ye değil banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir.
PakERP One'da POS tahsilatı
PakERP One'da POS hesabı ayrı bir banka hesabı kartı olarak tanımlanır; tahsilat, cari ve muhasebe aynı işlemde oluşur.
- 830-833 Banka: POS için ayrı hesap kartı açılır, Hesap Türü "POS" seçilir ve muhasebe hesabı yazılır (ör. 108.01). Böylece POS bakiyesi vadesiz hesaplardan ayrı görünür.
- 855 Tahsilat Fişi: ödeme aracı "Kredi Kartı" ve POS hesabı seçilir; müşterinin cari hesabı kapanır, POS hesabına hareket yazılır, otomatik fiş 108 borç / 120 alacak olarak kesilir.
- 857 Virman Fişi: bloke çözülüp para vadesiz hesaba geçtiğinde POS hesabından vadesiz hesaba net tutar aktarılır.
- 831 Banka Hareketleri: bankanın kestiği komisyon POS hesabına "Banka Masrafı" olarak girilir; böylece POS hesabı sıfırlanır; varsayılan hesap 780'dir, 840 gider tanımıyla başka bir hesaba yönlendirilebilir.
POS ve üye işyeri ekstresi programa otomatik aktarılmaz; mutabakat ekstreyle elle yapılır. 904'teki hesap ekstresi ile 108 alt hesabının hareketlerini dönem dönem kontrol edebilirsiniz. Ayrıntılar Finans modülü sayfasında.