Ücretsiz ERP'de dövizli cari takibi için her cari kartta para birimi tanımlanır, faturada kur tek bir kurala bağlanır (örneğin belge tarihinden önceki iş gününün TCMB kuru) ve tahsilat ile ödeme döviz tutarıyla işlenir. Fatura ve ödeme farklı kurlardan geldiğinde TL'de kur farkı oluşur; bu fark tahsil edilecek bir alacak değildir, dönem sonunda mali müşavirin kararıyla kambiyo kârı ya da zararına kapatılır.
Sac tedarikçisi fiyatı Euro veriyor, faturayı Euro kesiyor. Otomotiv müşterisi siparişi Euro açıyor, ödemeyi TL gönderiyor. Kaplama fasoncusu ise TL çalışıyor ama zammını kura bağlıyor. Aynı ay içinde firma hem dövizli alacak hem dövizli borç taşıyor ve her hareket başka bir günün kuruyla kayda giriyor.
Dövizli cari takibinin iki yüzü var. Biri günlük iş: faturaya hangi kur yazılacak, tahsilat hangi kurla işlenecek, ekstre hangi para biriminde gönderilecek. Diğeri dönem sonu: kapanmış ama TL'de iz bırakmış farklar ve açık döviz bakiyelerinin değerlemesi. Defter bakiyesi ile gerçek bakiye ayrımını Cari Hesap Takibi yazısında anlattık; bu sayfa günlük kurallara ve kur farkının hangi anda doğduğuna bakıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Dövizli cari mi, dövize endeksli TL cari mi?
- Faturada hangi kur kullanılmalı?
- Kur farkı hangi anda ortaya çıkar?
- Kur farkı için fatura kesilir mi?
- Euro borca TL ödeme gelirse nasıl işlenir?
- Dönem sonunda açık döviz bakiyeleri ne olur?
- Dövizli çalışan firmada her ay neye bakılmalı?
- PakERP One'da dövizli cari ve kur farkı
- Sık sorulan sorular
Dövizli cari mi, dövize endeksli TL cari mi?
İkisi farklı şeylerdir ve cari kart açılırken hangisinin kullanılacağı seçilmelidir. Dövizli caride borç ve alacak döviz olarak izlenir; dövize endeksli TL caride fatura TL kesilir, yalnız fiyat bir kura göre belirlenir.
| Model | Fatura | Cari bakiye | Kur farkı nerede doğar |
|---|---|---|---|
| Dövizli cari | Döviz cinsinden, TL karşılığıyla | Döviz olarak, TL karşılığı yanında | Tahsilat ya da ödeme farklı kurla geldiğinde ve dönem sonu değerlemede |
| Dövize endeksli TL cari | TL, fiyat kur üzerinden hesaplanmış | TL olarak | Sözleşmede ödeme günü kuru esas alınmışsa ödeme gününde |
| Tamamen TL cari | TL | TL | Doğmaz; kur riski fiyat pazarlığına taşınır |
Karışıklık en çok ikinci modelde çıkar. Müşteri faturayı TL alır, ama ödeme gününün kuruyla hesaplanmış bir tutar gönderir; aradaki fark programda hiçbir yere bağlanmazsa cari kapanmaz. Bu farkın nasıl belgeleneceği mali müşavirle kararlaştırılmalıdır.
Faturada hangi kur kullanılmalı?
Firmanın yazılı olarak seçtiği tek bir kur: kaynağı, türü ve günü belli olan. Kur her faturada farklı kişinin farklı ekrandan baktığı bir rakam olmamalıdır.
- Kaynak: çoğu firma Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın ilan ettiği kurları kullanır.
- Tür: döviz alış mı, döviz satış mı, efektif mi? Seçim bir kez yapılır ve bütün belgelerde uygulanır.
- Gün: belge tarihi mi, bir önceki iş günü mü? Hafta sonu ve bayram günleri için ne yapılacağı da bu kurala dahildir.
- İstisna: müşteriyle sözleşmede başka bir kur kararlaştırıldıysa bu cari kartta ya da sözleşmede yazılı olmalıdır.
KDV matrahının TL karşılığının hangi kurla hesaplanacağı mevzuatta düzenlenmiştir; firmanın kuralı bu düzenlemeyle çelişmemelidir. Güncel hükmü mali müşavirinizle kontrol edin. Kuralı yazarken satış ve satınalma için aynı kuru mu, farklı kurları mı kullanacağınızı da belirtin; bazı firmalar alışta döviz alış, satışta döviz satış kurunu tercih eder. Hangisi seçilirse seçilsin, fatura kesen herkesin aynı kuralı uygulaması, kuralın kendisinden daha önemlidir. Kur bir kez yanlış girildiğinde hem faturadaki KDV hem cari TL bakiyesi bozulur ve hata ancak tahsilat geldiğinde görünür.
Dövizli çalışan firmalarda en sık görülen şikâyet, ekranda alacaklı görünen bir tedarikçiye aslında borçlu olunduğunun geç fark edilmesidir. Sebep neredeyse her zaman kapatılmamış kur farklarıdır. Dönem sonu değerlemesi her yıl düzenli yapıldığında bu yanılgı birikmez.
Kur farkı hangi anda ortaya çıkar?
Aynı döviz tutarı iki farklı günün kuruyla kayda girdiğinde. En sık görülen an, fatura ile tahsilatın arasına vade girmesidir.
Örnek: bir müşteriye 10.000 Euro'luk fatura kesildi, KDV'yi dışarıda bırakırsak kayıt kuru 36,00 idi. Müşteri 60 gün sonra 10.000 Euro ödedi, o günün kuru 37,20. Rakamlar yalnız hesabın mantığını göstermek içindir.
| Hareket | Euro | Kur | TL |
|---|---|---|---|
| Satış faturası (borç) | 10.000 | 36,00 | 360.000 |
| Tahsilat (alacak) | 10.000 | 37,20 | 372.000 |
| Bakiye | 0 | 12.000 alacak |
Euro bakiyesi sıfırdır; müşteri borcunu tam ödemiştir. Ama TL defterde müşteri 12.000 TL alacaklı görünür. Bu tutar müşteriye iade edilecek bir para değil, firmanın lehine oluşmuş bir kur farkıdır. Kur ters yönde hareket etseydi fark aleyhte olurdu.
Kur farkı başka anlarda da doğar: kısmi tahsilatta her parçanın kuru ayrıdır; dövizli banka hesabından TL hesaba virman yapıldığında; dönem sonunda açık döviz bakiyeleri değerlendiğinde.
Kur farkı için fatura kesilir mi?
Bu soru mevzuat sorusudur ve cevabı işlemin türüne göre değişir. Vadeli satışlarda sonradan ortaya çıkan kur farkının KDV karşısındaki durumu ve belgelendirilmesi KDV Genel Uygulama Tebliği'nde düzenlenmiştir.
Bu yüzden burada kural vermiyoruz. Yapılması gereken, firmanın dövizli satış ve alışlarında kur farkının nasıl belgeleneceğini mali müşavirle bir kez kararlaştırmak ve bu kararı her dönem aynı şekilde uygulamaktır. ERP tarafında önemli olan, kur farkının hangi faturadan ve hangi tahsilattan doğduğunun izlenebilmesidir; belgeleme kararı ne olursa olsun bu iz gereklidir.
Euro borca TL ödeme gelirse nasıl işlenir?
Gelen TL tutar, seçilen kurla döviz tutarına çevrilir ve carinin döviz bakiyesinden düşülür. Hangi kurun kullanılacağı, faturadaki kur kuralıyla aynı mantıkla önceden belirlenmiş olmalıdır.
Otomotiv müşterilerinin önemli bir kısmı Euro faturayı TL öder. Banka dekontunda 372.000 TL görünür; bunun kaç Euro'luk borcu kapattığı, ödeme gününün kuruna bağlıdır. Tahsilatı giren kişi yalnız TL tutarı yazıp geçerse döviz bakiyesi yanlış kapanır, müşteriyle yapılan Euro mutabakatı tutmaz.
Müşteriyle sözleşmede "ödeme günü kuru" ya da "fatura kuru" gibi bir hüküm varsa tahsilat bu hükme göre işlenmelidir. Ücretsiz ERP ile çalışan küçük firmalarda bu kural çoğu zaman yalnız muhasebecinin aklındadır; cari kartın notuna yazılması, tahsilatı başka biri girdiğinde de aynı sonucun çıkmasını sağlar. Dövizli alış sözleşmeleri ve fiyat listeleri için Fiyat ve Sözleşme sayfasına bakabilirsiniz.
Dönem sonunda açık döviz bakiyeleri ne olur?
Değerlenir: açık kalan döviz alacak ve borçlar dönem sonu kuruyla TL'ye çevrilir, aradaki fark kambiyo kârı ya da zararı olarak kaydedilir. Değerlemenin esası Vergi Usul Kanunu'ndadır; kullanılacak kur ve kayıt şekli mali müşavirle belirlenir.
- Dövizli cariler listelenir; dövizde kapalı ama TL'de bakiye taşıyanlar ayrı işaretlenir.
- Her carinin döviz bakiyesi dönem sonu kuruyla çarpılır, defterdeki TL bakiyeyle karşılaştırılır.
- Fark, lehte ise kambiyo kârına, aleyhte ise kambiyo zararına kaydedilir.
- Kayıttan sonra dövizde kapalı carilerin TL bakiyesi de sıfırlanmış olmalıdır.
- Liste ve fiş mali müşavire gönderilir, onaylanan hali dönem dosyasına eklenir.
Bu işlem yapılmadığında yıllar içinde biriken küçük farklar, cari listesinde gerçek olmayan alacak ve borçlar olarak durur. Mutabakat mektubunda çıkan fark da çoğu zaman buradan gelir.
Dövizli çalışan firmada her ay neye bakılmalı?
Ücretsiz ERP ya da ücretli program fark etmez; dövizli caride hataların çoğu aynı yerlerde birikir. Aşağıdaki kısa liste ay kapanışında on beş dakikanızı alır.
- Günlük kurlar programa eksiksiz alındı mı? Kuru boş bir gün var mı?
- Bu ay elle değiştirilen kurlar hangi belgelerde ve neden?
- Döviz cinsinden kesilmesi gerekip TL kesilmiş fatura var mı?
- Dövizde kapalı ama TL'de bakiye taşıyan cari sayısı arttı mı?
- Dövizli tahsilatlar doğru cariye ve doğru döviz tutarıyla işlendi mi?
- Dövizli alış sözleşmelerindeki fiyatlar güncel mi?
Tevkifatlı dövizli faturalarda TL karşılığının faturadaki kurla hesaplanması ayrıca kontrol edilmelidir; konu Ücretsiz ERP'de KDV Tevkifatlı Fatura yazısında.
PakERP One'da dövizli cari ve kur farkı
PakERP One'da döviz, belgenin ve carinin bir özelliğidir; ayrı bir döviz modülü yoktur ve bu ücretsiz ERP programının bütün satış, satınalma ve finans ekranlarında aynı kurallar geçerlidir.
- 21 Günlük Kur Girişleri: "TCMB'den Al" ile kurlar programa alınır; eksik gün elle girilebilir.
- 801 Cari Kartlar: para birimi tanımlanır; Euro ile çalışan müşterinin belgeleri Euro olarak kesilebilir.
- Belgelerde kur: dövizli faturada ve tahsilatta kur, belge tarihinden önceki iş gününün TCMB satış kuru olarak gelir ve gerekirse elle değiştirilir. Fiyat sözleşme ya da fiyat listesinden farklı para biriminde geliyorsa kurla belge para birimine çevrilir.
- 802 Cari Ekstre: dövizli görünüm kutusu döviz kolonlarını açar; ödemeler FIFO ile en eski açık evrakı kapatır.
- 851 Cari Konsol: defter bakiyesi, gerçek bakiye ve kur farkı kalıntısı yan yana; dövizde kapalı ama TL'de açık carilerde uyarı çıkar.
- 803 Yaşlandırma ekranında "Raporlar ▾" menüsündeki "Kur Farkı Kalıntısı (Gerçek Bakiye)" raporu bütün dövizli carileri tek listede toplar.
- 852 Genel Fiş İşlemleri: "Kur Farkı Hesapla (Dönem Sonu Değerleme)" listelenen cariler için kur farkı fişini oluşturur; lehte fark 646, aleyhte fark 656 hesabına gider.
- 857 Virman: dövizli satırlarda kur farkı kendiliğinden hesaplanır.
Kapatma kararı ve kullanılacak kur mali müşavire aittir; program hesabı ve fişi hazırlar. Modülün tamamı için Finans sayfasına bakın.
Konuyla ilgili: Ay Sonu Kur Değerlemesi Nasıl Yapılır? Kayıt Mantığı, Cari Mutabakat Nasıl Yapılır? Mektup ve Fark Bulma, Fatura ile Ödeme Eşleştirme: Açık Kalem Kapatma, Kur Farkı Hesaplama: Kambiyo Kârı, Zararı ve KDV.