1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Muhasebede En Sık 10 Hata ve ERP ile Önlenmesi
Muhasebe Rehberi · ERP ve Muhasebe

Muhasebede En Sık Yapılan 10 Hata Nedir, ERP ile Nasıl Önlenir?

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Muhasebede en sık görülen hatalar ana hesaba kayıt, KDV'nin yanlış hesaba ya da oranla yazılması, aynı faturanın iki kez girilmesi, faturalanmamış irsaliyelerin unutulması, demirbaş ile giderin karıştırılması, cari hesabın fişle düzeltilmesi, kur farkının kapatılmaması, kapalı döneme kayıt, üretim ve yönetim giderinin karışması ve fiş silinmesidir. ERP bunların çoğunu kayıt anındaki kurallar ve ay sonu kontrol raporlarıyla önler.

Mizanın ilk sayfasında 320 Satıcılar hesabı borç bakiyesi veriyor. Yani firma, tedarikçilerinden alacaklı görünüyor. Biri fazla ödeme mi yaptı, fatura mı eksik girildi, yoksa ödeme yanlış cariye mi işlendi? Cevabı bulmak için hesabın yüzlerce satırına tek tek bakmak gerekiyor.

Muhasebe hatalarının çoğu böyle ortaya çıkar: kayıt anında değil, ay sonunda bir hesabın beklenmedik yöne dönmesiyle. Aşağıda üretim firmalarında en sık görülen on hatayı, her birinin mizanda nasıl göründüğünü ve kaydın en başında nasıl durdurulabileceğini bulacaksınız. Bir kısmı programın kurallarıyla önlenir, bir kısmı yalnız düzenli kontrolle yakalanır.

KDV1 beyannamesi hazırlığı (940): 391 hesaplanan ve 191 indirilecek KDV oran bazında; devreden ve ödenecek KDV hesaplanır.Tam boyut
KDV1 beyannamesi hazırlığı (940) · 391 hesaplanan ve 191 indirilecek KDV oran bazında; devreden ve ödenecek KDV hesaplanır.

Muhasebe hataları neden ay sonunda fark edilir?

Çünkü hatalı kayıt yapıldığı anda kimseyi rahatsız etmez. Yanlış alt hesaba yazılan tahsilat, fişin borç ve alacağı tuttuğu sürece programa göre geçerlidir. Hata, o hesabın bakiyesi bir başka kaynakla karşılaştırıldığında görünür: müşterinin ekstresiyle, banka ekstresiyle, sayımla ya da beyannameyle.

Bu yüzden hataları önlemenin iki yolu vardır. Birincisi kaydın kendisini sınırlamak: yanlış hesabı seçilemez, kapalı dönemi yazılamaz hâle getirmek. İkincisi karşılaştırmayı ay sonundan haftaya çekmek. ERP her ikisine de yardım eder, ama ikincisi kullanıcının alışkanlığına bağlıdır.

Hatanın maliyeti de zamanla büyür. Aynı hafta bulunan yanlış kayıt tek bir düzeltme fişiyle kapanır. Beyanname verildikten sonra bulunan hata ise düzeltme beyannamesi, müşteriyle yeniden mutabakat ve bazen ceza riski demektir.

Muhasebede en sık yapılan 10 hata hangileridir?

  1. Ana hesaba kayıt: Alt hesapları olan 120'ye doğrudan kayıt yapılır; hangi müşteriye ait olduğu kaybolur ve mizan alt hesap toplamıyla tutmaz.
  2. KDV'nin yanlış hesaba yazılması: Alış faturasının KDV'si 391'e, satışınki 191'e gider ya da oran yanlış seçilir; beyanname hazırlığında fark çıkar.
  3. Mükerrer fatura: Aynı alış faturası hem kâğıttan hem e-faturadan girilir; tedarikçi bakiyesi şişer, indirilecek KDV fazla görünür.
  4. Unutulan irsaliye: Sevk edilmiş ama faturası kesilmemiş mal ay sonunda ne stokta ne satışta görünür.
  5. Demirbaş ile giderin karışması: Yeni pres kalıbı gidere, küçük bir el aleti demirbaşa yazılır; amortisman ve dönem kârı bozulur.
  6. Cari hesabın fişle düzeltilmesi: Muhasebede 120'ye elle yazılan kayıt cari ekstrede görünmez; iki bakiye ayrışır.
  7. Kur farkının kapatılmaması: Dövizli carinin döviz bakiyesi sıfır olduğu hâlde TL bakiyesi kalır; firma alacaklı ya da borçlu görünür.
  8. Kapalı döneme kayıt: Beyannamesi verilmiş aya geç gelen bir fatura işlenir; beyanname ile defter ayrılır.
  9. Üretim ve yönetim giderinin karışması: Fabrika elektriği 770'e, ofis kirası 730'a yazılır; ürün maliyeti eksik çıkar.
  10. Fiş silmek ya da sırasını bozmak: Silinen fiş yevmiye numarasında boşluk, geriye tarihli fiş kronoloji hatası bırakır.

Listenin ilk yedisi kayıt anında, son üçü ay sonu kontrolünde yakalanmaya daha uygundur.

Sahadan not

Üretim firmalarında en sık karşılaşılan hata çifti, fabrika giderlerinin yönetim giderine yazılması ile sevk edilip faturalanmamış irsaliyelerin unutulmasıdır. İkisi birlikte olduğunda ay sonu kârı olduğundan yüksek görünür ve fark ancak yıl sonu sayımında ortaya çıkar.

Hangi hata mizanda hangi belirtiyle görünür?

Hatanın izini sürmek, belirtiyi tanımakla başlar. Aşağıdaki tablo en sık belirtileri ve ilk bakılacak yeri gösterir:

BelirtiMuhtemel hataİlk bakılacak yer
320 borç bakiyesi veriyorFazla ödeme, eksik fatura, yanlış cariye ödemeTedarikçi cari ekstresi ve son ödemeler
120 toplamı cari bakiyelerle tutmuyorAna hesaba kayıt ya da fişle cari düzeltmesiAna hesap hareketleri, elle kesilmiş fişler
191 beklenenden yüksekMükerrer alış faturasıAynı tedarikçi ve aynı tutarlı faturalar
Dövizli caride döviz sıfır, TL bakiye varKapatılmamış kur farkıCari döviz ve TL bakiyesi
Gider hesabında tek seferde büyük tutarDemirbaşın gidere yazılmasıO ayın alış faturaları
Satışlar artmış ama stok azalmamışUnutulan irsaliye ya da maliyet kaydıFaturalanmamış irsaliye listesi

Mizanı hızlı okumak için büyük defter ve mizan yazısı yardımcı olur.

Yanlış hesaba yazılan KDV nasıl düzeltilir?

Düzeltme bir mahsup fişiyle yapılır; hatalı fiş silinmez. Örneğin 30.000 TL'lik bir alış faturasının 6.000 TL KDV'si (örnek oran %20) yanlışlıkla 391 Hesaplanan KDV hesabına borç yazılmışsa, tutar 391'den 191'e aktarılır:

HesapBorçAlacak
191 İndirilecek KDV6.000
391 Hesaplanan KDV6.000

Hata bir beyanname döneminden sonra fark edildiyse, beyannamenin düzeltilip düzeltilmeyeceği ayrı bir karardır ve mali müşavirle birlikte verilmelidir. KDV hesaplarının ay sonundaki işleyişi 191 ve 391 KDV hesapları yazısında.

Kalıp alımı gider mi, demirbaş mı yazılır?

Birden fazla dönem kullanılacak ve tutarı önemli olan kalıp, aparat ya da makine demirbaş olarak aktifleştirilir ve amortismanla gidere dönüşür. Doğrudan gidere yazılması, alındığı yılın kârını düşürür, sonraki yılları şişirir. Hangi tutarın altındaki alımların doğrudan gider yazılabileceği vergi mevzuatında belirlenir; güncel sınırı mali müşavirinizden teyit edin.

Örnek: 250.000 TL artı KDV bir pres kalıbı alımı (örnek oran %20):

HesapBorçAlacak
255 Demirbaşlar250.000
191 İndirilecek KDV50.000
320 Satıcılar300.000
Toplam300.000300.000

Kalıbın hangi alt grupta izleneceği ve amortisman süresi için demirbaş ve amortisman takibi yazısına bakabilirsiniz.

Mükerrer ve eksik fatura nasıl önlenir?

Mükerrer fatura, aynı belgenin iki farklı yoldan sisteme girmesiyle oluşur; eksik fatura ise belgenin hiçbir yoldan girmemesiyle. İkisinin önlemi de belgenin tek bir kapıdan girmesidir.

Alış tarafında e-fatura olarak gelen belgeler, entegratörden çekilip doğrudan alış faturasına çevrilirse kâğıttan ikinci kez yazma ihtiyacı kalmaz. Kâğıt fatura hâlâ geliyorsa kayıt sırasında tedarikçi, belge numarası ve tutar birlikte aranır; aynı tedarikçiden aynı numarayla ikinci fatura uyarı vermelidir. Faturası gelmemiş mal kabulleri için ay sonunda "faturası beklenen irsaliyeler" listesi alınır ve tedarikçiden eksik faturalar istenir.

Satış tarafında risk ters yöndedir: irsaliye kesilip sevk edilmiş, fatura unutulmuştur. Faturanın irsaliyeden dönüştürülerek kesilmesi bu boşluğu kapatır; açıkta kalan irsaliyeler her hafta listelenir. Sevkiyatı yapan ile faturayı kesen farklı kişilerse bu liste ikisinin arasındaki ortak dildir. Tahsilatın faturaya bağlanması için fatura ile ödeme eşleştirme yazısına bakabilirsiniz.

Ay sonu kontrol listesi

Aşağıdaki kontroller sırayla yapılırsa on hatanın çoğu aynı ay içinde yakalanır:

  1. Muhasebeleşmemiş belge kalmadığını doğrulayın.
  2. Dengesiz, ana hesaba yazılmış ve sırası bozuk fiş olmadığını kontrol edin.
  3. Alıcı ve satıcı cari toplamlarını 120 ve 320 ile karşılaştırın.
  4. Faturalanmamış satış ve alış irsaliyelerini listeleyin.
  5. Banka ve kasa bakiyelerini ekstreyle tutturun.
  6. 191 ve 391'i dönemin fatura KDV toplamlarıyla karşılaştırın.
  7. Dövizli carilerde döviz bakiyesi kapanmış ama TL bakiyesi duranları ayırın; kur değerlemesi için mali müşavire iletin.
  8. Gider hesaplarında olağandışı büyük tutarlara bakın.
  9. Kontroller bitince dönemi kapatın.

Haftalık rutin için ay sonu rutini yazısı ayrıntılı bir takvim veriyor.

ERP hangi hataları önleyemez?

ERP, kuralı tanımlanmış hatayı önler; tanımı olmayanı aynen kaydeder. Yanlış müşteri seçilmiş bir fatura, yanlış seçilmiş bir gider türü ya da gerçeğe uymayan bir sayım sonucu programa göre geçerlidir. Bu tür hatalar ancak belgeyi kesen kişinin dikkatiyle ve tespit edici kontrollerle bulunur.

Bir de yorum gerektiren konular vardır: bir harcamanın demirbaş mı gider mi olduğu, bir alacağın şüpheli sayılıp sayılmayacağı, bir giderin kanunen kabul edilip edilmeyeceği. Bunlar programın değil muhasebecinin ve mali müşavirin kararıdır; ERP yalnızca kararın tutarlı uygulanmasına yardım eder.

Bu yüzden kuralların yazılı olması işe yarar. Hangi alımın demirbaş sayılacağı, hangi giderin hangi hesaba gideceği, fason faturasının nereye yazılacağı bir sayfalık bir notta toplanır ve belge kesen herkese verilir. Yeni başlayan bir satınalmacı ya da ön muhasebeci, ilk ay bu notla birlikte çalıştığında hata sayısı gözle görülür biçimde azalır.

PakERP One'da hataların kayıt anında ve ay sonunda yakalanması

PakERP One'da bu hataların bir kısmı kayıt anındaki kurallarla, kalanı kontrol ekranlarıyla yakalanır.

  1. Otomatik muhasebeleştirmede eşleme eksikse fiş ana hesaba değil, ilgili ana hesabın ilk alt hesabına yazılır; KDV hesapları 917 KDV Muhasebe Tanımları'ndan gelir.
  2. 201 Alış Faturası'nda her satırın İşlem sütunu Stok, Gider ya da Demirbaş seçilir; demirbaş satırı 255'e, gider satırı 840 gider tanımının hesabına yazılır.
  3. Satış belge numarası iki kez kullanılamaz; gelen e-faturalar 961 Gelen e-Faturalar ekranından alış faturasına çevrilir.
  4. 851 Cari Konsol dövizli carilerde Gerçek Bakiye ile kur farkı kalıntısını ayrı gösterir.
  5. 925 Muhasebe Kontrol İşlemi dengesiz fişi, ana hesaba kaydı, yevmiye boşluğunu, kronoloji hatasını, muhasebeleşmemiş evrakı ve mükerrer fiş numarasını listeler.
  6. 924 Kapanış Fişi Oluştur uygulandıktan sonra kapalı döneme kayıt girilemez.

Ekranların tamamı Muhasebe modülü sayfasında.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Muhasebede en sık yapılan hata nedir?
Üretim firmalarında en sık görülenler ana hesaba kayıt, KDV'nin yanlış hesaba yazılması ve aynı alış faturasının iki kez girilmesidir. Üçü de cari ve KDV toplamlarının ay sonunda karşılaştırılmasıyla yakalanır.
320 hesabı neden borç bakiyesi verir?
Tedarikçiye faturasından fazla ödeme yapılmış, fatura eksik girilmiş ya da ödeme yanlış cariye işlenmiş olabilir. Önce borç bakiyesi veren alt hesabın cari ekstresine ve son ödemelere bakılır.
Hatalı muhasebe fişi silinir mi?
Silinmez, ters kayıt ya da düzeltme fişiyle düzeltilir. Silme, yevmiye numaralarında boşluk bırakır ve hatanın nasıl düzeltildiği izlenemez hâle gelir.
Kalıp alımı gider yazılabilir mi?
Birden fazla dönem kullanılacak ve tutarı önemli olan kalıp demirbaş olarak aktifleştirilir ve amortismanla gidere dönüşür. Doğrudan gider yazılabilecek tutar sınırı vergi mevzuatında belirlenir; mali müşavirinizle teyit edin.
Muhasebe hataları ne zaman kontrol edilmeli?
Kayıt kontrolleri haftalık, mutabakatlar aylık yapılmalıdır. Hata ne kadar erken bulunursa düzeltmesi o kadar kolaydır; beyanname döneminden sonra bulunan hata düzeltme beyannamesi gerektirebilir.
PE
PakERP One EkibiMuhasebe ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Muhasebe modülünü PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.