Otomatik muhasebeleştirme, satış faturası, alış faturası, tahsilat, tediye, çek, kasa ve bordro gibi belgelerin onaylandığı anda muhasebe fişinin program tarafından kesilmesidir. Hesaplar, cari ve stok kartındaki eşlemeden, yoksa grup tanımından, o da yoksa kaynak türünün varsayılan hesabından gelir. Fiş elle düzeltilmez; belge düzeltilir, fiş yenilenir. Ücretsiz bir ERP'de bu düzen kurulduğunda muhasebeci belgeyi ikinci kez yazmaz, yalnız fişi kesilmemiş belgeyi ve dengesiz fişi kontrol eder.
120 borç, 600 alacak, 391 alacak: üç satır, bir satış faturası. Bu satırları kim yazdı? Ön muhasebe programı kullanan firmada cevap "muhasebeci, ay sonunda, faturaları tek tek bakarak" olur. Aynı fatura bir kez satış biriminde kesilmiş, bir kez muhasebede yevmiyeye yazılmıştır. İki kayıt, iki kişi, iki hata olasılığı.
Otomatik muhasebeleştirmede bu üç satırı fatura kendisi yazar. Sevkiyat faturayı onayladığı anda fiş oluşur; muhasebeci faturayı değil, fişi kesilmemiş belgeyi arar. Aşağıda bu düzenin nasıl işlediği, hangi belgenin hangi fişi ürettiği, hesapların nereden geldiği, fişte hata bulununca ne yapılacağı ve ücretsiz ERP programında kurulumun nasıl yapıldığı var. Fişten berata giden zincirin devamı e-Defter yazısında.
Tam boyutİçindekiler
- Otomatik muhasebeleştirme nedir?
- Hangi belge hangi fişi üretir?
- Hesap eşlemesi nasıl kurulur: kart mı, grup mu, varsayılan mı?
- Otomatik fiş elle düzeltilmeli mi?
- Fişi kesilmeyen belgeler nasıl yakalanır?
- Otomatik muhasebeleştirme mali müşavirle iş bölümünü nasıl değiştirir?
- PakERP One'da otomatik muhasebeleştirme
- Sık sorulan sorular
Otomatik muhasebeleştirme nedir?
Otomatik muhasebeleştirme, bir belgenin onaylanmasıyla o belgeye ait muhasebe fişinin, önceden tanımlanmış hesap kurallarına göre program tarafından kesilmesidir. Belge ile fiş arasında bağ kalır: fişte kaynak belgenin türü ve numarası yazar, belgeden fişe ve fişten belgeye gidilir.
Bu, ERP'yi ön muhasebe programından ayıran çizgilerden biridir. Ön muhasebede fatura, cari ve stok vardır; muhasebe fişleri ya yoktur ya da ay sonunda dışa aktarılıp müşavirin programında oluşturulur. ERP'de fiş belgenin bir parçasıdır. Farkın nerede hissedildiğini ön muhasebeden ERP'ye geçiş yazısı anlatıyor.
Otomatik fişin üç kuralı vardır. Birincisi, fiş yalnız yaprak hesaba kesilir; 120 ana hesabına değil, müşterinin 120 altındaki kendi alt hesabına. İkincisi, fiş dengelidir; borç ve alacak toplamı eşit değilse belge onaylanmaz. Üçüncüsü, fiş elle değiştirilmez; belge düzeltilir, fiş kendiliğinden yenilenir. Bu üç kural olmadan "otomatik" fiş, elle kesilen fişten daha güvenilir değildir.
Hangi belge hangi fişi üretir?
Üretim firmasında fiş üreten belge türleri bellidir ve her birinin borç alacak kalıbı sabittir. Kalıbı bilmek, mizanda beklenmeyen bir bakiyeyi hangi belge türüne bağlayacağınızı söyler.
| Belge | Borç | Alacak | Not |
|---|---|---|---|
| Satış faturası | 120 müşteri alt hesabı | 600 ya da 601 satış, 391 hesaplanan KDV | Satış hesabı stok kartından, KDV hesabı orandan |
| Alış faturası | 150, 153 ya da 7'li gider, 191 indirilecek KDV | 320 tedarikçi alt hesabı | Stok mu gider mi, karta göre |
| Satış iade faturası | 610 satıştan iadeler, 191 | 120 | Satışın tersi değil, ayrı hesap |
| Tahsilat (havale) | 102 banka | 120 | Nakit ise 100 kasa |
| Tediye | 320 | 102 ya da 100 | |
| Müşteri çeki girişi | 101 alınan çekler | 120 | Tahsil, ciro ve iade ayrı fiş |
| Gider fişi (faturasız) | 7'li gider hesabı | 100 ya da 102 | Tür tanımından hesap gelir |
| Bordro | 720 ve 770 işçilik | 335 personel, 360 ve 361 vergi ve SGK | Departmana göre dağılır |
| Kasa ve banka virmanı | 100 | 102 | Tek fiş, iki bacak |
Tabloda olmayan bir tür dikkat ister: stok fişleri ve üretim bildirimleri. Bunların fiş üretip üretmeyeceği firmanın maliyet yöntemine bağlıdır; aylık maliyet kaydıyla çalışan firmada üretim hareketleri fiş üretmez, dönem sonunda tek kayıtla değerlenir. Bu karar mali müşavirle birlikte verilir.
Otomatik muhasebeleştirmeye geçen firmalarda ilk ayın en sık sorunu, fiş üretmeyen belge değil, doğru üretilmiş fişin müşavirin alışkanlığından farklı hesaba gitmesidir. Hangi giderin hangi 7'li hesaba yazılacağı kurulumda konuşulmamışsa ilk mizan karşılaştırmasında onlarca küçük sınıflama farkı çıkar. Bu farkların hepsi eşleme düzeltmesiyle ikinci ayda kapanır.
Hesap eşlemesi nasıl kurulur: kart mı, grup mu, varsayılan mı?
Hesap üç düzeyden gelir ve ücretsiz ERP programı en özelden en genele bakar: önce kartta yazan hesap, o yoksa kartın bağlı olduğu grubun hesabı, o da yoksa kaynak türünün varsayılan hesabı. Bu sıralama kurulumu kısaltır: her stok kartına tek tek hesap yazmak yerine "mamul", "hammadde", "ticari mal" gruplarına hesap verilir, istisna olan karta kendi hesabı yazılır.
Kurulum sırası şöyledir:
- Hesap planını mali müşavirle birlikte açın. Alt hesap yapısını (120.01.001 gibi) müşavirin defterinde kullandığı düzenle aynı tutun; yıl sonunda iki tarafın mizanı yan yana konabilsin.
- Cari gruplarına 120 ve 320 alt hesaplarını verin. Yurt içi müşteri, yurt dışı müşteri, tedarikçi, fasoncu ayrı gruplar olabilir.
- Stok gruplarına stok, satış, iade, iskonto ve maliyet hesaplarını verin. Hammadde 150, yarı mamul 151, mamul 152, ticari mal 153; satış 600 ya da 601; iade 610.
- Her KDV oranı için 191 ve 391 alt hesabı tanımlayın. Oran bazında beyanname dökümü bu tanımdan çıkar. Tevkifat hesabını da burada verin.
- Kaynak türlerinin varsayılan hesaplarını ve otomatik kutusunu kontrol edin. Hangi belge türü onaylandığında fiş kesecek, hangisi kesmeyecek?
- Masraf merkezlerini açın ve 7'li hesaplarda zorunlu yapın. Merkezi olmayan gider satırı kabul edilmesin.
- Bir haftalık belgeyle deneme yapın. Satış, alış, tahsilat, çek, gider fişi ve bordro; her birinin fişini açıp hesapları müşavirle birlikte okuyun.
Yedinci adım atlanırsa hata ilk ay sonunda, yüzlerce fiş kesildikten sonra bulunur. Kurulumda yarım gün harcanan eşleme, her ay tekrar eden düzeltmeden ucuzdur.
Otomatik fiş elle düzeltilmeli mi?
Hayır. Otomatik fişte hata görüldüğünde belge düzeltilir; fiş belgeden yeniden üretilir. Fiş elle düzeltilirse belge ile fiş birbirinden kopar: fatura bir şey söyler, defter başka bir şey. Bir sonraki düzeltmede ya da belgenin iptalinde elle yapılan değişiklik kaybolur ve fark yeniden doğar.
Ya hata belgede değil eşlemedeyse? Örneğin yeni açılan bir stok kartına yanlış satış hesabı verilmiş ve on fatura 600 yerine 601'e gitmişse, önce kart düzeltilir, sonra o faturalar yeniden muhasebeleştirilir. Program bunu toplu yapabiliyorsa on dakikalık iştir; yapamıyorsa faturalar tek tek açılıp kaydedilir.
Onaylanmış belge silinmez, iptal edilir. İptal, belgenin ürettiği cari, stok ve muhasebe hareketlerini ters kayıtla geri alır; iz kalır. Elle kesilen mahsup fişleri için de aynı mantık geçerlidir: yanlış fiş silinmez, ters fişi kesilir. Bu alışkanlık e-Defter döneminde zorunluluktur; beratı alınmış ayın fişi değiştirilemez, ancak sonraki ayda düzeltme kaydı yapılır.
Fişi kesilmeyen belgeler nasıl yakalanır?
Otomatik düzenin en sessiz hatası, onaylanmış ama fişi oluşmamış belgedir. Belge cariye ve stoka işlenmiştir, ama mizanda yoktur. Nedenleri sınırlıdır: eşlemesi eksik bir stok kartı, tanımsız bir KDV oranı, otomatik kutusu kapatılmış bir kaynak türü, onay anında hesap planında bulunmayan bir alt hesap.
Bu belgeler kaybolmaz; bekler. Program, muhasebeleşmemiş belgeleri tarih aralığı ve kaynak türüne göre listeleyebilmeli, eksik tanım düzeltildikten sonra toplu olarak fişlerini kesebilmelidir. Hatalı olanın neden hatalı olduğunu ("eksik hesap kodu" gibi) satırda göstermesi, aramayı kısaltır.
Ay kapanmadan yapılacak kontrol listesi kısadır: muhasebeleşmemiş belge sıfır mı, dengesiz fiş var mı, ana hesaba kesilmiş satır var mı, cari ya da masraf merkezi zorunlu hesapta boş satır var mı, kaynağı iptal edilmiş fiş kalmış mı? Bu beş sorunun cevabı temizse KDV hazırlığına ve e-Defter dosyasına geçilir. Kontrolün KDV tarafı KDV beyannamesi hazırlığı yazısında.
Otomatik muhasebeleştirme mali müşavirle iş bölümünü nasıl değiştirir?
Müşavir belge girmekten çıkar, kontrol eden ve yorumlayan kişi olur. Ücretsiz ERP kullanan bir üretim firmasında müşavire ayrı bir kullanıcı açılır; müşavir mizanı kendisi alır, şüpheli bir bakiyeden fişe, fişten faturaya iner ve firmaya "şu faturanın satırı yanlış karta kesilmiş" der. Aynı fatura iki programda tutulmaz.
Bu geçiş kendiliğinden olmaz; ilk ay kapanışında iki tarafın mizanı yan yana konur ve fark bulunursa eşlemeye dönülür. Farkların çoğu tutar hatası değil, sınıflama farkıdır: müşavir bir gideri 770'e, program 730'a yazmıştır. Hangisinin doğru olduğuna müşavir karar verir, eşleme ona göre düzeltilir ve ikinci ay fark kapanır.
Ücretsiz ERP'de kullanıcı sınırı olmaması burada işe yarar: müşavire, müşavirin yardımcısına ve firmadaki muhasebe sorumlusuna ayrı kullanıcı açmak ek ücret getirmez. Salt görme ve rapor yetkisiyle açılan müşavir kullanıcısı belge değiştiremez, ama her belgeyi görebilir. Ayrıntı mali müşavirle çalışma yazısında.
PakERP One'da otomatik muhasebeleştirme
PakERP One'da satış ve alış faturası, iade faturaları, stok fişleri, tahsilat ve tediye, kasa ve banka hareketleri, çek ve senet hareketleri, gelir gider fişleri ve bordro onaylandığı anda kendi muhasebe fişini üretir. Kurulum ve kontrol ekranları şunlardır:
- 902 Tek Düzen Hesap Planı: hesaplar ağaç olarak; fiş yalnız "Yaprak hesap (fiş kesilebilir)" işaretli hesaba kesilir. Alt Hesap Aç ile 120.01.001 gibi alt hesaplar açılır; "Cari hesap zorunlu" ve "Masraf merkezi zorunlu" işaretleri eksik satırı reddeder.
- 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları: her kaynak türü için varsayılan borç ve alacak hesabı, açıklama şablonu ve "Belge onaylanınca otomatik muhasebeleştir" kutusu.
- 919 Muhasebe Grup Kodları: cari grubuna 120 ve 320 alt hesabı; stok grubuna stok (15x), satış (600, 601), iade (610), iskonto (611), satılan mal maliyeti (620 ile 622) ve alış hesapları. Kartta kod yoksa grubun kodu, o da yoksa varsayılan kodun ilk yaprak alt hesabı kullanılır: 150 yerine 150.01.
- 917 KDV Muhasebe Tanımları: her KDV oranı için 191 ve 391 alt hesabı ve tevkifat hesabı. 903 Masraf Merkezleri ağaç olarak tanımlanır, 7'li satırlarda seçilir.
- 901 Muhasebe Fiş İşlemleri: otomatik fişler Kaynak ve Kaynak No kolonlarıyla listelenir. Otomatik fiş açılmaya çalışılınca "Otomatik fiş - kaynak belgeden değiştirilir" uyarısı çıkar; faturayı düzeltirsiniz, fiş yenilenir. Elle kesilen mahsup fişleri için Ters Fiş Oluştur aynı satırların ters kaydını açar.
- 932 Toplu Evrak Muhasebeleştir: fişi kesilmemiş belgeler kaynak türü ve tarih aralığına göre listelenir; Seçilenleri ya da Tümünü Muhasebeleştir ile fişler kesilir, sonuç "N başarılı, M hatalı" döner ve hatalı satırın sebebi Hata kolonunda yazar.
- 925 Muhasebe Kontrol İşlemi: dengesiz fiş, boş fiş, ana hesaba kayıt, tanımsız hesap, cari ya da masraf merkezi eksik satır, muhasebeleşmemiş belge, kaynağı iptal edilmiş fiş, yevmiye boşluğu ve kronoloji hatası; her bulgunun önemi HATA, Uyarı ya da Bilgi olarak yazılır, çift tıkla fiş açılır.
- 922 Ayarlar: fiş kilidi gün sayısı; beyannamesi verilmiş aya geriye dönük fiş kesilemez. 905 Muavin Defteri tek hesabın satırlarını yürüyen bakiyeyle verir.
Ekranların adım adım kullanımı muhasebe kılavuzunda; modülün özeti Muhasebe ve e-Defter sayfasında.
Konuyla ilgili: ERP ile Muhasebe Entegrasyonu: Çift Kayıt Neden Biter?, Muhasebede En Sık 10 Hata ve ERP ile Önlenmesi, Yevmiye Defteri Nedir, Nasıl Tutulur? Örnek Kayıtlar.