Yevmiye defteri, işletmenin bütün muhasebe kayıtlarının tarih sırasıyla ve madde madde yazıldığı defterdir. Her maddede yevmiye numarası, tarih, borçlu ve alacaklı hesaplar, tutarlar, açıklama ve dayanak belge bulunur; borç toplamı alacak toplamına eşit olmak zorundadır. Bilanço esasına göre defter tutan firmalar yevmiye defteri tutar; e-Defter kapsamındaki firmalarda defter elektronik ortamda oluşur. Büyük defter ve mizan yevmiyeden türetilir.
Salı sabahı 08.40'ta tedarikçinin tırı 12 ton rulo sacı boşaltır, faturası da öğleye doğru e-posta kutusuna düşer. 11.15'te bir müşteri vadesi altı ay sonra olan bir çek bırakır. Öğleden sonra kaplamacıdan fason işçilik faturası gelir, akşama doğru da operatörlerin maaşı bankadan gönderilir. Dört ayrı olay, dört ayrı belge.
Muhasebede bu günün izi tek bir yerde, tarih sırasıyla ve numaralı maddeler hâlinde durur: yevmiye defterinde. Defterin ne olduğu, bir maddede neler bulunduğu, o salı gününün kayıtlarının nasıl yazıldığı ve defterin hangi kurallarla tutulduğu aşağıda.
Tam boyutİçindekiler
- Yevmiye defteri nedir?
- Bir yevmiye maddesinde neler bulunur?
- Örnek: bir üretim firmasının bir günlük yevmiye kayıtları
- Üretim firmasında hangi yevmiye kayıtları en çok karışır?
- Yevmiye defteri nasıl tutulur?
- Yevmiye numarası ve tarih sırası neden önemlidir?
- Yevmiye defteri ile büyük defter arasındaki fark nedir?
- Yevmiye defteri için ay sonu kontrol listesi
- PakERP One'da yevmiye defteri
- Sık sorulan sorular
Yevmiye defteri nedir?
Yevmiye defteri, işletmede gerçekleşen her mali olayın tarih sırasıyla, borç ve alacak taraflarıyla birlikte madde madde yazıldığı defterdir. Adı da buradan gelir: yevmiye, günlük demektir. Muhasebedeki her rapor (büyük defter, mizan, bilanço, gelir tablosu) bu defterdeki maddelerden türetilir.
Bilanço esasına göre defter tutan firmalar yevmiye defteri, büyük defter ve envanter defteri tutar. Hangi firmanın hangi esasa tabi olduğu, defterin hangi koşullarda ve ne zamana kadar onaylatılacağı ya da elektronik ortamda tutulacağı vergi mevzuatıyla belirlenir; güncel kuralları Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından izlemek gerekir. e-Defter kapsamındaki firmada yevmiye defteri kâğıda basılmaz, aylık dosyalar ve beratlar hâlinde oluşur; bu süreç e-Defter yazısında anlatılıyor.
Defterin temel kuralı çift taraflı kayıttır: her maddede en az bir hesap borçlanır, en az bir hesap alacaklanır ve iki tarafın toplamı eşittir.
Bir yevmiye maddesinde neler bulunur?
Bir yevmiye maddesi, bir mali olayın kaydıdır ve en az şu bilgileri taşır:
| Alan | Ne yazılır | Örnek |
|---|---|---|
| Yevmiye numarası | Defterin başından itibaren kesintisiz artan sıra | 1.248 |
| Tarih | Olayın gerçekleştiği gün | 07.10 |
| Hesap kodu ve adı | Tek düzen hesap planındaki hesap ve alt hesap | 150.01 Rulo Sac |
| Borç ve alacak tutarı | Her satırda yalnız biri dolu | 200.000 |
| Açıklama | Olayı tek cümlede anlatan metin | A-245 nolu sac alış faturası |
| Belge bilgisi | Dayanak belgenin türü, numarası ve tarihi | e-Fatura, ABC2026000001245 |
Belge bilgisi özellikle önemlidir. Bir denetimde ya da mutabakat farkı aranırken maddeden belgeye, belgeden maddeye gidebilmek gerekir. Açıklaması "muhtelif" olan bir madde, altı ay sonra kimsenin hatırlamadığı bir kayda dönüşür.
Yevmiye defterinde en çok zaman kaybettiren kayıtlar açıklaması boş bırakılmış elle fişlerdir. Belgeden kendiliğinden oluşan fişlerde belge numarası ve cari adı açıklamaya taşındığı için mutabakat ve denetim soruları çoğu zaman tek aramayla cevaplanır; elle fişte ise aynı bilgi ancak ilgili kişi hatırlarsa bulunur.
Örnek: bir üretim firmasının bir günlük yevmiye kayıtları
Girişteki salı gününün dört olayı, temsili ve yuvarlak tutarlarla yevmiye maddelerine şöyle dönüşür. KDV oranı örnek olarak yüzde 20 alınmıştır.
| Hesap | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|
| Madde 1.248 · 07.10 · Sac alış faturası | ||
| 150 İlk Madde ve Malzeme | 200.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 40.000 | |
| 320 Satıcılar | 240.000 | |
| Madde 1.249 · 07.10 · Müşteriden alınan çek | ||
| 101 Alınan Çekler | 120.000 | |
| 120 Alıcılar | 120.000 | |
| Madde 1.250 · 07.10 · Fason kaplama faturası | ||
| 730 Genel Üretim Giderleri | 30.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 6.000 | |
| 320 Satıcılar | 36.000 | |
| Madde 1.251 · 07.10 · Operatör maaş ödemesi | ||
| 335 Personele Borçlar | 85.000 | |
| 102 Bankalar | 85.000 | |
| Toplam | 481.000 | 481.000 |
Her madde kendi içinde dengededir: birincide 240.000 = 240.000, ikincide 120.000 = 120.000 ve böyle devam eder. Fason işçiliğin 730'a mı yoksa doğrudan maliyete mi yazılacağı firmanın hesap planı kararıdır; önemli olan her ay aynı yere yazılmasıdır. Maaş ödemesinde 335 borçlanır, çünkü maaş tahakkuku bordro kaydıyla daha önce 335'in alacağına yazılmıştır.
Üretim firmasında hangi yevmiye kayıtları en çok karışır?
Yevmiye kaydında en sık hata, olayın doğru hesaba değil alışkanlıkla yazılan hesaba gitmesidir. Üretim firmasında dört konu öne çıkar:
- Kalıp alımı. Birkaç yıl kullanılacak bir pres kalıbı gider değil, maddi duran varlıktır; 255 Demirbaşlar ya da firmanın seçtiği duran varlık hesabına yazılır ve amortismanla giderleşir. 770'e yazılan kalıp, o ayın kârını bir anda düşürür.
- Kesici takım ve sarf. Matkap ucu, kaynak teli, eldiven gibi malzeme stoğa alınıyorsa 150 ya da 157'ye, doğrudan tüketiliyorsa 730'a gider. İkisi karışırsa stok sayımı ile muhasebe tutmaz.
- Müşteri çeki. Çek alındığında cari kapanır ama para gelmemiştir; kayıt 102 değil 101 Alınan Çekler hesabına yapılır. Tahsil günü 101 alacaklanıp 102 borçlanır.
- Hurda satışı. Hurdanın faturası kesilir, KDV ve varsa tevkifat kuralları ayrıca uygulanır. Hangi gelir hesabına ve hangi KDV koduyla yazılacağına mali müşavirle birlikte bir kez karar verilir, sonra her ay aynı uygulanır.
Bu kararlar yazılı bir hesap kullanım listesinde durursa yeni gelen muhasebeci de aynı maddeyi aynı biçimde yazar.
Yevmiye defteri nasıl tutulur?
Yevmiye defteri, belgeler geldikçe ve tarih sırası korunarak tutulur. Elle de tutulsa, programla da tutulsa adımlar aynıdır:
- Belgeyi toplayın. Fatura, irsaliye, makbuz, banka dekontu, bordro. Belgesi olmayan olay kaydedilmez.
- Hesapları belirleyin. Hangi hesap borçlanacak, hangisi alacaklanacak; alt hesap seviyesine kadar.
- Fişi düzenleyin. Kayıt önce mahsup, tahsil ya da tediye fişine yazılır; ayrıntısı fiş türleri yazısında.
- Dengeyi kontrol edin. Borç toplamı alacak toplamına eşit değilse fiş kaydedilmez.
- Numarayı verin. Fiş deftere geçtiği anda bir önceki maddenin bir fazlası olan yevmiye numarasını alır.
- Ay sonunda kapatın. Ayın kayıtları bitince defter o ay için kesinleşir; sonraki düzeltmeler cari aya yazılır.
Bir ERP'de ilk iki adımın büyük kısmı belgeden gelir: satış faturası onaylandığında hangi hesapların çalışacağı önceden tanımlanmıştır ve fiş kendiliğinden oluşur. Muhasebecinin işi tanımı bir kez doğru kurmak ve istisnaları yakalamaktır.
Yevmiye numarası ve tarih sırası neden önemlidir?
Yevmiye defterinde maddeler tarih sırasıyla dizilir ve numaralar kesintisiz artar. Bu iki kural, defterin sonradan değiştirilmediğinin en basit göstergesidir. 1.249'dan sonra 1.251 gelmişse ya da 9 Ekim tarihli bir madde 7 Ekim tarihli bir maddeden önce duruyorsa, defter düzensiz görünür.
Sorun genelde geriye tarihli kayıtta çıkar. Ay ortasında, ayın ilk gününe ait unutulmuş bir fatura girildiğinde programlar fişi kaydeder ama yevmiye numarası tarih sırasına göre ay sonunda topluca verilir. Bu yüzden birçok firma ay içinde yalnız fiş numarasıyla çalışır, yevmiye numaralamasını ay kapanırken yapar.
Ay kapandıktan, hele e-Defter beratı alındıktan sonra geçmiş tarihe madde eklemek ya da maddeyi değiştirmek yoluna gidilmez. Hata o ay içinde düzeltme kaydıyla giderilir; yöntemi hatalı fiş düzeltme yazısında.
Yevmiye defteri ile büyük defter arasındaki fark nedir?
Yevmiye defteri kayıtları tarih sırasıyla, büyük defter ise hesap hesap gösterir. Aynı maddeler iki farklı düzende okunur.
Örnekteki 320 Satıcılar hesabı yevmiyede iki ayrı maddede (1.248 ve 1.250) geçer. Büyük defterde ise 320'nin sayfasında bu iki satır alt alta durur ve hesabın bakiyesi görülür. Yevmiye "o gün ne oldu", büyük defter "bu hesapta ne birikti" sorusunu cevaplar. Büyük defterin ve ondan çıkan mizanın nasıl okunduğu büyük defter ve mizan yazısında anlatılıyor.
Yevmiye defteri için ay sonu kontrol listesi
- Her maddede borç ve alacak toplamı eşit mi?
- Yevmiye numaralarında boşluk ya da tekrar var mı?
- Tarih sırası bozulmuş madde var mı?
- Ana hesaba yapılmış kayıt var mı? (Alt hesabı olan hesaba doğrudan kayıt yapılmaz.)
- Ayın bütün faturaları, irsaliyeleri ve banka hareketleri fişe dönüşmüş mü?
- Açıklaması ve belge bilgisi boş madde kaldı mı?
- Aynı fatura iki kez kaydedilmiş mi?
- Banka ve kasa hesaplarının ay sonu bakiyesi banka ekstresi ve kasa sayımıyla tutuyor mu?
- Elle kesilen fişlerin hepsinin arkasında bir belge var mı?
PakERP One'da yevmiye defteri
PakERP One'da yevmiye kayıtlarının çoğu belgeden kendiliğinden oluşur; muhasebeci tanımı kurar, elle fişi yalnız belgesi olmayan işlemler için keser. Program ücretsizdir.
- Otomatik muhasebeleştirme: satış ve alış faturası, iade, tahsilat, tediye, virman, çek ve senet hareketi, kasa ve banka, gelir ve gider fişi, serbest meslek makbuzu, bordro ve üretim maliyeti onaylanınca fiş kesilir. Hangi belgenin hangi hesaba yazılacağı 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları, 919 Muhasebe Grup Kodları ve 917 KDV Muhasebe Tanımlarından gelir. Hesap eşlenmemişse kayıt ana hesaba değil, ilgili ana hesabın ilk alt hesabına yazılır.
- 901 Muhasebe Fiş İşlemleri: mahsup, tahsil ve tediye fişleri; hatalı kayıt için ters fiş.
- Yevmiye numaralama: fişler tarih sırasıyla yevmiye numarası alır.
- 904 Defterler ve Raporlar: yevmiye defteri, kebir, mizan ve hesap ekstresi; PDF ve Excel.
- 925 Muhasebe Kontrol İşlemi: dengesiz fiş, ana hesaba kayıt, yevmiye boşluğu ve kronoloji hatası, muhasebeleşmemiş evrak, mükerrer fiş numarası listelenir.
- 950 e-Defter İşlemleri: berat dosyaları hazırlanır; GİB'e yükleme ve imza firmanın e-Defter sürecidir.