1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Mahsup, Tahsil ve Tediye Fişi Farkı Nedir
Muhasebe Rehberi · Fiş ve Defter

Mahsup, Tahsil ve Tediye Fişi Farkı Nedir? Üretim Firmasından Örneklerle

PakERP One Ekibi 7 dk okuma
Kısa cevap

Tahsil fişi kasaya para girişini, tediye fişi kasadan para çıkışını, mahsup fişi ise kasayı ilgilendirmeyen bütün işlemleri kaydeder. Tahsil fişinde borçlu hesap her zaman 100 Kasa, tediye fişinde alacaklı hesap her zaman 100 Kasa olur. Banka, çek, fatura, KDV ve bordro kayıtları mahsup fişiyle yapılır. Hem nakit hem nakit dışı ödeme içeren işlem genelde iki ayrı fişe bölünür.

Muhasebeye yeni başlayan elemanın ilk günü masasına üç belge konur: kasaya nakit ödeme yapan bir müşterinin makbuzu, kargo firmasına kasadan ödenen bir fatura ve tedarikçiden gelen sac faturası. Programda fiş ekranını açar ve ilk soruyla karşılaşır: fiş türü. Tahsil mi, tediye mi, mahsup mu?

Cevap tek bir soruya bağlıdır: işlemde kasa var mı, varsa para kasaya mı giriyor, kasadan mı çıkıyor? Aşağıda üç fiş türü örnek kayıtlarla, nakit ve çekin birlikte geldiği karma işlemle ve bir özet tabloyla anlatılıyor.

Kasa hareketleri (821): Nakit tahsilat ve ödemeler, bankadan çekme / bankaya yatırma virmanları, yürüyen bakiye.Tam boyut
Kasa hareketleri (821) · Nakit tahsilat ve ödemeler, bankadan çekme / bankaya yatırma virmanları, yürüyen bakiye.

Muhasebe fişi nedir, neden türlere ayrılır?

Muhasebe fişi, bir işlemin yevmiye defterine geçmeden önce yazıldığı kayıt belgesidir; her fiş bir yevmiye maddesine dönüşür. Türlere ayrılmasının nedeni kasa kontrolüdür: nakit hareketleri ayrı fişlerde toplanınca kasa defteri ile muhasebe arasındaki bağ kolayca kurulur.

  • Tahsil fişi: kasaya para girer.
  • Tediye fişi: kasadan para çıkar.
  • Mahsup fişi: kasa hiç çalışmaz.

Bunların dışında yıl başında açılış, yıl sonunda kapanış fişi kesilir; ikisi de içerik olarak mahsup niteliğindedir. Fişlerin deftere nasıl geçtiği yevmiye defteri yazısında.

Tahsil fişi ne zaman kullanılır?

Tahsil fişi, kasaya nakit giren her işlemde kullanılır ve borçlu hesap daima 100 Kasa'dır. Fişte yalnız alacaklı hesaplar yazılır; borç tarafı kasa olduğu için çoğu programda ayrıca girilmez.

Örnek, temsili tutarla: bir müşteri muhasebeye gelip açık bakiyesinin 25.000 TL'sini nakit ödüyor.

HesapBorç (TL)Alacak (TL)
100 Kasa25.000
120 Alıcılar25.000
Toplam25.00025.000

Bankadan çekilip kasaya konan para da tahsil fişidir: 100 Kasa borç, 102 Bankalar alacak. Tersi, yani kasadaki paranın bankaya yatırılması tediye fişi olur. İki tarafı da nakit gibi görünse de fiş türünü belirleyen, kasanın hangi yönde çalıştığıdır.

Sahadan not

Kasasını az kullanan üretim firmalarında tahsil ve tediye fişleri ayda birkaç tanedir; kayıtların büyük bölümü belgeden gelen mahsup fişleridir. Kasada asıl sorun genellikle küçük nakit harcamalardır: yemek, kargo, hırdavat. Bu harcamalar gün içinde fişe dönmezse ay sonu kasa sayımı her seferinde birkaç yüz lira farkla kapanır.

Tediye fişi ne zaman kullanılır?

Tediye fişi, kasadan nakit çıkan her işlemde kullanılır ve alacaklı hesap daima 100 Kasa'dır. Fişte borçlu hesaplar yazılır.

Örnek, temsili tutarla ve örnek KDV oranı yüzde 20 ile: müşteriye acil sevk edilen bir koli parça için kargo firmasına kasadan 3.000 TL ödeniyor, faturası da elde.

HesapBorç (TL)Alacak (TL)
760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri2.500
191 İndirilecek KDV500
100 Kasa3.000
Toplam3.0003.000

Elden ödenen maaş da tediye fişidir: 335 Personele Borçlar borç, 100 Kasa alacak. Kasadan yapılan her ödemede fişin arkasında bir belge (fatura, makbuz, imzalı ödeme listesi) bulunmalıdır; belgesiz tediye fişi kasa sayımında açıklanamayan fark olarak geri döner.

Mahsup fişi ne zaman kullanılır?

Mahsup fişi, kasanın hiç çalışmadığı bütün işlemlerde kullanılır. Üretim firmasında kayıtların büyük çoğunluğu mahsup fişidir: alış ve satış faturaları, banka hareketleri, çek işlemleri, bordro, amortisman, KDV mahsubu, yansıtma kayıtları.

Örnek, temsili tutarlarla: tedarikçiden 200.000 TL + KDV sac faturası geliyor, iki hafta sonra borç bankadan havaleyle ödeniyor. İki ayrı mahsup fişi kesilir:

Fatura kaydı

HesapBorç (TL)Alacak (TL)
150 İlk Madde ve Malzeme200.000
191 İndirilecek KDV40.000
320 Satıcılar240.000
Toplam240.000240.000

Havale ile ödeme

HesapBorç (TL)Alacak (TL)
320 Satıcılar240.000
102 Bankalar240.000
Toplam240.000240.000

Banka da nakit sayılmasına rağmen fiş türü mahsuptur, çünkü tahsil ve tediye ayrımı yalnız 100 Kasa hesabı için yapılır. Banka hareketlerinin kayıt örnekleri banka hareketleri yazısında; ay sonundaki KDV mahsubu da 191 ve 391 mahsubu yazısında anlatılıyor.

Kasa ve başka hesap aynı işlemdeyse hangi fiş kesilir?

Bir işlemde hem kasa hem başka bir değer varsa işlem genelde ikiye bölünür: nakit kısmı tahsil ya da tediye fişine, kalanı mahsup fişine yazılır. Böylece tahsil ve tediye fişleri yalnız kasa hareketini gösterir.

Örnek, temsili tutarlarla: müşteri 50.000 TL'lik borcunun 30.000 TL'sini nakit, 20.000 TL'sini vadeli çekle ödüyor.

Tahsil fişi (nakit kısım)

HesapBorç (TL)Alacak (TL)
100 Kasa30.000
120 Alıcılar30.000
Toplam30.00030.000

Mahsup fişi (çek kısmı)

HesapBorç (TL)Alacak (TL)
101 Alınan Çekler20.000
120 Alıcılar20.000
Toplam20.00020.000

Çek vadesinde bankadan tahsil edildiğinde bir mahsup fişi daha kesilir: 102 borç, 101 alacak. Çekin portföyden çıkışı, cirosu ve karşılıksız kalması çek ve senet takibi yazısında.

Burada bir karışıklık da sık görülür. ERP'lerin finans ekranlarındaki "tahsilat fişi" ya da "tediye fişi" bir ödeme belgesidir; muhasebedeki tahsil ve tediye fişiyle aynı şey değildir. Havaleyle gelen tahsilat finans tarafında tahsilat fişi olarak girilir ama muhasebede kasa çalışmadığı için mahsup kaydı olur.

Hangi işlem hangi fişle kaydedilir?

Üretim firmasında sık görülen işlemler ve fiş türleri:

İşlemFiş türüBorçlu hesapAlacaklı hesap
Müşteriden nakit tahsilatTahsil100 Kasa120 Alıcılar
Bankadan kasaya nakit çekmeTahsil100 Kasa102 Bankalar
Kasadan kargo ödemesiTediye760 ve 191100 Kasa
Kasadan bankaya para yatırmaTediye102 Bankalar100 Kasa
Sac alış faturasıMahsup150 ve 191320 Satıcılar
Tedarikçiye havaleMahsup320 Satıcılar102 Bankalar
Müşteri çekinin alınmasıMahsup101 Alınan Çekler120 Alıcılar
Bordro tahakkukuMahsup720 ve 770335, 360, 361
Ay sonu KDV mahsubuMahsup391 Hesaplanan KDV191 İndirilecek KDV

Fiş türleri kasa kontrolünde nasıl kullanılır?

Tahsil ve tediye fişlerinin ayrı tutulmasının asıl faydası gün sonu kasa kontrolüdür. Günün tahsil fişleri toplamından tediye fişleri toplamı çıkarılıp sabahki kasa bakiyesine eklenince akşam kasada olması gereken para bulunur. Bu tutar sayılan parayla karşılaştırılır.

Örnek, temsili tutarlarla: sabah kasada 8.000 TL var. Gün içinde 25.000 TL nakit tahsilat ve bankadan 10.000 TL çekiş (iki tahsil fişi, 35.000 TL), kargo ve hırdavat için 4.500 TL ödeme (iki tediye fişi) yapılmış. Akşam kasada 8.000 + 35.000 - 4.500 = 38.500 TL olmalıdır. Sayımda 38.200 TL çıkıyorsa 300 TL'lik fark aynı gün aranır; çoğu zaman fişe dönmemiş bir fiş ya da makbuzdur.

Fiş numaralandırmada iki yaklaşım vardır: her tür için ayrı sıra (T-001, TD-001, M-001) ya da tek sıra ve tür alanı. İkisi de geçerlidir; önemli olan yevmiye numarasının fiş türünden bağımsız, tarih sırasıyla ve kesintisiz verilmesidir. Kasa defteri elle de tutuluyorsa tahsil ve tediye fiş numarası kasa defterindeki satıra yazılır ki iki kayıt birbirine bağlansın.

Kasa yoğun kullanılmıyorsa haftalık sayım da yeterli olabilir; ama sayım hangi sıklıkla yapılırsa yapılsın aynı formülle hesaplanır ve tutanağı saklanır.

Fiş türü seçiminde sık yapılan hatalar

  1. Banka hareketini tediye fişine yazmak. Kasa defteri ile muhasebedeki kasa hesabı ayrışır; kasa sayımında olmayan çıkışlar görünür.
  2. Karma işlemi tek tahsil fişine yazmak. Çek kısmı da kasaya girmiş gibi görünür, kasa bakiyesi fiziki kasadan fazla çıkar.
  3. Kasayı ters yönde çalıştırmak. Tahsil fişinde kasayı alacaklandırmak, kasaya alacak bakiyesi verdirir; bu fiziken imkânsız olduğu için mizanda hemen yakalanır.
  4. Belgesiz kasa fişi. Makbuzu ya da faturası olmayan tediye fişi, ay sonu kasa sayımında açıklanamayan farktır.
  5. Çek tahsilini tahsil fişine yazmak. Vadesi gelen müşteri çeki bankaya tahsile verildiyse para bankaya girer; kayıt 102 borç, 101 alacak bir mahsup fişidir. Çek kasada elden bozdurulmadıkça tahsil fişi kesilmez.
  6. Kasadan ödenen faturada KDV'yi atlamak. Hırdavatçıya kasadan ödenen faturanın tamamı gidere yazılırsa indirilecek KDV kaybolur; tediye fişinde de 191 ayrı satır olarak girilir.
  7. Gün sonunu beklemek. Kasa fişleri gün içinde kesilmezse akşam kasa sayımı ile muhasebe kasası tutmaz.

PakERP One'da mahsup, tahsil ve tediye fişleri

PakERP One'da fişlerin çoğunu kullanıcı yazmaz; belge onaylanınca fiş kendiliğinden kesilir. Elle fiş yalnız belgesi olmayan işlemler için kalır. Program ücretsizdir.

  • 901 Muhasebe Fiş İşlemleri: mahsup, tahsil ve tediye fişleri; hatalı fiş için ters fiş.
  • 855 Tahsilat Fişi, 856 Tediye Fişi, 857 Virman Fişi: finans tarafındaki ödeme belgeleridir; kasa, banka ve cari satırlarını içerir. Onaylanınca cari, kasa ya da banka hareketi ve muhasebe fişi birlikte oluşur.
  • 821 Kasa: kasa hareketleri; bankadan nakit çekme ve bankaya nakit yatırma da buradan girilir. 831 Banka hareketlerinde döviz ve kur tutulur.
  • 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları: hangi belgenin hangi hesaba yazılacağı burada belirlenir.
  • 925 Muhasebe Kontrol İşlemi: dengesiz fiş, muhasebeleşmemiş evrak ve mükerrer fiş numarası listelenir.

Ekranların kullanımı finans kılavuzunda.

Konuyla ilgili: Alacak ve Borç Mahsuplaşması Nasıl Yapılır? 120 ve 320, Personel Avansı Nasıl Verilir ve Kaydedilir?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Mahsup fişi ne demek?
Mahsup fişi, kasanın kullanılmadığı muhasebe işlemlerinin kaydedildiği fiştir. Fatura, banka, çek, bordro, amortisman ve KDV mahsubu gibi kayıtların çoğu mahsup fişiyle yapılır.
Banka ile yapılan ödeme tediye fişiyle mi kaydedilir?
Hayır. Tahsil ve tediye ayrımı yalnız 100 Kasa hesabı için yapılır. Bankadan yapılan ödeme ya da bankaya gelen tahsilat mahsup fişiyle kaydedilir.
Tahsil fişinde borçlu hesap nedir?
Tahsil fişinde borçlu hesap her zaman 100 Kasa'dır; fişte yalnız alacaklı hesaplar yazılır. Tediye fişinde ise alacaklı hesap her zaman 100 Kasa'dır.
Bankadan nakit çekmek hangi fişle kaydedilir?
Bankadan çekilip kasaya konan para tahsil fişiyle kaydedilir: 100 Kasa borç, 102 Bankalar alacak. Kasadaki paranın bankaya yatırılması ise tediye fişidir.
Açılış fişi hangi fiş türüdür?
Açılış fişi, yeni dönemin başında önceki dönemin bilanço hesap bakiyelerini açan kayıttır ve içerik olarak mahsup niteliğindedir. Programlarda genelde ayrı bir fiş türü olarak izlenir.
PE
PakERP One EkibiMuhasebe ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Muhasebe modülünü PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.