Finans: Cari Ekstre, Çek/Senet, Kasa ve Tahsilat
Finans modülünün mantığı: cari hareket nereden gelir?
PakERP One'da cari hesaba elle "borç yaz" diye bir şey yoktur. Cari hareket, onaylanan belgeden doğar: satış faturası onaylanınca müşteri borçlanır, alış faturası onaylanınca tedarikçi alacaklanır, tahsilat fişi onaylanınca müşterinin borcu düşer. Belge iptal edilince hareket de ters kayıtla geri alınır. Bu yüzden finans ekranlarında gördüğünüz her rakamın arkasında bir belge numarası vardır ve satıra çift tıklayınca o belge açılır.
Menüde finans iki yerde toplanır: Finans Yönetimi ▸ Cari Hesaplar (801-808), Çek Senet (810-815), Kasa (820-823), Banka (830-833), Gelir / Gider (840-842) klasörleri ve bunların altında tek başına duran 850-857 ekranları. Günlük işte en çok açılanlar şunlardır:
- 1802 Cari Hesap Ekstresi: bir carinin tüm hareketleri, açık kalemler ve gecikme.
- 2851 Cari Konsol: carinin tek ekranda özeti, gerçek bakiye ve kur farkı kalıntısı.
- 3803 Vade Analizi / Yaşlandırma: tüm cariler için gün kovaları.
- 4855 Tahsilat, 856 Tediye, 857 Virman fişleri: para giriş çıkışı.
Tahsilat fişi onaylanınca üç kayıt birden oluşur: cari hareket, kasa ya da banka hareketi ve muhasebe fişi. Finansçı muhasebe fişini ayrıca kesmez; bunun ayrıntısı Muhasebe bölümündedir.
802 Cari Ekstre: FIFO açık kalemler ve renkli satırlar
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ Cari Hesaplar ▸ 802 Cari Hesap EkstresiEkstre, seçilen carinin tarih aralığındaki hareketlerini yürüyen bakiyeyle listeler. Klasik ekstreden farkı, hangi faturanın hâlâ açık olduğunu göstermesidir. PakERP One bunu FIFO kuralıyla hesaplar: gelen her ödeme en eski vadeli evrakı kapatır. Sonuçta bakiye her zaman en son kesilen faturalarda kalır; müşteri "hangi faturayı ödemedim" diye sorduğunda cevap ekranda hazırdır.
Tam boyut- Cari alanına kod ya da ad yazın, F4 ile arama penceresini de açabilirsiniz.
- Tarih aralığını seçip listeleyin. Her satırda Borç, Alacak, Bakiye yanında Kalan (evrakın ödenmemiş kısmı) ve Gecikme (gün) kolonları vardır.
- Satır renklerine bakın: vadesi geçmiş ve kalanı olan evrak kırmızı, vadesi bugün dolan evrak sarı görünür. Kapanmış evrak normal renktedir.
- Alttaki özet satırı açık kalem sayısını ve tutarını, vadesi geçenleri, bugün vadesi dolanları ve ikisinin toplamı olan vadesi dolan (bugün dahil) tutarı verir.
- Çıktı için araç çubuğundaki Raporlar ▾ menüsünden "Cari Ekstre"yi seçin; PDF yatay sayfada aynı renkleri, Kalan ve Gecikme kolonlarını taşır. Excel çıktısında da kırmızı satırlar korunur.
Neden iki ayrı "vadesi dolan" rakamı var? Çünkü muhasebeci ile tahsilatçı aynı şeyi sormaz. Vadesi 15 Eylül olan bir fatura 15 Eylül sabahı henüz gecikmiş sayılmaz ama tahsilat listesine girmelidir. PakERP One gecikmişi (dünden eski) ve bugün dolanı ayrı gösterir, toplamını da verir; iki eski raporun farklı sonuç vermesi böylece açıklanır.
851 Cari Konsol: gerçek bakiye ve kur farkı kalıntısı
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ 851 Cari KonsolKonsol, bir carinin durumunu kartlar hâlinde tek ekranda verir: defter bakiyesi, vadesi geçen, bugün vadesi dolan, kredi limiti ve toplam risk, portföydeki çekler, açık siparişler, faturalanmamış irsaliyeler ve son hareketler. Dövizli çalışan firmalarda en önemli iki kart Gerçek Bakiye ve Kur Farkı Kalıntısıdır.
Tam boyutSorun şudur: EUR fatura 36,50 kurundan, aynı faturanın ödemesi üç ay sonra 38,20 kurundan işlenir. Döviz bakiyesi sıfıra iner ama TL bakiye kapanmaz. Aradaki fark tahsil edilecek bir alacak değil, kapatılmamış kur farkıdır. Defter bakiyesine bakan biri "müşteri bize 88 bin TL borçlu" diye düşünür; aslında tersine siz ona borçlu olabilirsiniz.
- 1Bakiye (defter): muhasebe kayıtlarındaki TL bakiye, olduğu gibi.
- 2Gerçek Bakiye: saf TL hareketlerin bakiyesi ile döviz bakiyesinin güncel kurdaki TL karşılığının toplamı. Bilgi satırında "döviz bakiyesi × kur = TL karşılığı" hesabı açıkça yazar.
- 3Kur Farkı Kalıntısı: defter ile gerçek bakiye arasındaki fark. Dövizde tamamen kapanmış ama TL'de bakiye taşıyan carilerde kırmızı uyarı çıkar: bakiyenin tamamı kur farkıdır.
Değerleme kuru bugünün kurudur, ileri tarihli kur kullanılmaz. Bir para biriminin kuru tanımlı değilse o dövizde değerleme yapılmaz, defter değeri aynen korunur ve konsol bunu belirtir.
Tüm dövizli carileri tek listede görmek için 803 ekranında Raporlar ▾ ▸ Kur Farkı Kalıntısı (Gerçek Bakiye) raporunu açın. Süzgeçlerle cari türü, en az fark tutarı ve "yalnız dövizde kapalı olanlar" seçilebilir. Bu liste dönem sonunda 646/656 hesaplarına kapatılacak kur farklarının hazırlığıdır; kapatma kararı mali müşavirinizindir.
803 Vade Analizi / Yaşlandırma
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ Cari Hesaplar ▸ 803 Vade Analizi / YaşlandırmaYaşlandırma, ekstredeki FIFO kuralının tüm carilere uygulanmış hâlidir. Her carinin açık kalemleri vade gününe göre kovalara dağılır: Vadesi Gelmemiş, 0-30, 31-60, 61-90, 91-120 ve 120+ gün. Yanında Vadesi Geçmiş, Bugün Vadesi Dolan ve Vadesi Dolan kolonları bulunur.
- Taraf seçin: müşteriler (alacaklarımız) ya da tedarikçiler (borçlarımız).
- İsterseniz tarih verin: yaşlandırma o günkü duruma göre yeniden hesaplanır. Ay sonu raporunu ayın ilk haftasında almak için kullanılır.
- Kolon başlığına tıklayarak sıralayın. "Vadesi Geçmiş" azalan sıra, tahsilat telefonlarının günlük listesidir.
- Satıra çift tıklayın; carinin 802 ekstresi açılır ve açık kalemler zaten işaretlidir.
Bugün vadesi dolan kalem kova olarak hâlâ "vadesi gelmemiş" içinde sayılır; ayrı kolonda görünmesinin nedeni budur. Kovaların toplamı ile ekstre bakiyesi her zaman tutar.
808 Tarihli ödeme listesi: o gün ne ödenmeliydi?
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ Cari Hesaplar ▸ 808 Ödeme / Tahsilat Planı ▸ Raporlar ▾ ▸ Tarihli Ödeme ListesiCuma günü ödeme yapacak finansçının sorusu "bugün kime ne borçluyuz" değil, "cuma günü itibarıyla vadesi dolmuş borçlarımız ne" sorusudur. Tarihli Ödeme Listesi seçilen tarihteki durumu verir: o tarihe kadarki hareketlerle FIFO çalıştırılır, vadesi o tarihte dolmuş borç evrakları listelenir.
- Raporu açın ve Rapor Tarihi alanına ödeme gününü yazın. Geçmiş bir tarih de verilebilir; o günkü durum yeniden hesaplanır.
- Kapsam: "Yalnız vadesi dolanlar" ya da "Tüm açık borçlar". Gerekirse cari türü ve döviz süzgeçlerini de kullanın.
- Tam liste için Cari alanını boş bırakın, tek tedarikçinin dökümü için cariyi seçin.
- Yöneticiye özet götürecekseniz "Cari bazında özet (tek satır)" kutusunu işaretleyin; evrak satırları yerine cari başına tek toplam gelir.
- PDF Önizle ya da Excel ile alın. Excel çıktısı banka talimatı hazırlarken işe yarar.
Aynı rapor 901, 803, 801, 850 ve 925 ekranlarının Raporlar ▾ menüsünde de görünür; hangi ekrandan açtığınız fark etmez.
Çek ve senet: portföy, banka, ciro ve tahsil
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ Çek Senet ▸ 810 Müşteri Çekleri / 811 Müşteri Senetleri / 812 Verilen Çekler / 813 Verilen SenetlerHer çek ve senet bir kart olarak açılır: cari, keşideci, banka, hesap no, vade, tutar, para birimi. Banka alanı kartta saklanır ve portföy raporunda banka bazında toplanır. Kart kaydedilince giriş hareketi oluşur, müşteri carisi alacaklanır ve belge Portföyde durumuna geçer.
Tam boyutSonraki her işlem Hareket Yap ile yapılır. Program yalnız o durumda anlamlı olan hareketleri listeler; portföydeki müşteri çeki için seçenekler şunlardır:
- 1Ciro (Cariye): çeki bir tedarikçiye verirsiniz. Ciro edilecek cari seçilir, tedarikçinin borcu kapanır, durum Ciro Edildi olur; çek kartındaki "Ciro Edilen" kolonunda tedarikçinin adı görünür.
- 2Bankaya Tahsile Ver: banka hesabı seçilir, durum Bankada (Tahsilde) olur. Bankadan dönüşte "Tahsil" hareketi banka hesabına girişi yazar.
- 3Tahsil: portföydeki çek elden nakit tahsil edildiyse kasa seçilir, para kasaya girer.
- 4Teminata Verme, Portföye Geri Al, İade: ara durumlar ve dönüşler.
- 5Karşılıksız (yalnız çekte) ve Protesto (yalnız senette): cariye geri borç yazılır.
Verilen çekte tek ileri hareket Ödemedir: vade günü banka hesabından düşülür. Her hareket muhasebe fişiyle birlikte işlenir; listede "Muh. Fiş" kolonu fiş numarasını gösterir. Bir çekin tüm geçmişini 814 Çek/Senet Hareketleri, bankaya ya da vadeye göre dökümünü 815 Portföy Raporu verir.
821 Kasa hareketleri: bankadan nakit çekme, bankaya yatırma
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ Kasa ▸ 821 Kasa HareketleriKasa hareketi formunda önce İşlem seçilir. Müşteriden elden tahsilat ve tedarikçiye elden ödeme cari seçilerek girilir; masraf ve gelirler gelir/gider türü ile. Bankayla kasa arasındaki para aktarımı için iki ayrı işlem vardır:
Tam boyut- Bankadan Nakit Çekme (Giriş): bankadan çekilen para kasaya girer.
- Bankaya Nakit Yatırma (Çıkış): kasadaki para bankaya yatırılır.
- Bu iki işlemden biri seçilince Banka Hesabı alanı açılır; cari ve gelir/gider alanları gizlenir, çünkü bu hareketin karşı tarafı bir cari değildir.
- Tutarı yazıp kaydedin. Program tek fiş numarasıyla bir virman çifti oluşturur: banka çıkışı + kasa girişi (ya da tersi) ve 100/102 hesapları arasında muhasebe fişi.
Listede bu satırlar "Bankadan / Kasadan Giriş (Virman)" etiketiyle görünür. Yanlış girdiyseniz satırı iptal edin; program virmanın iki tarafını birlikte iptal eder, tek bacağı açıkta kalmaz. Bu iş için 832 Havale / EFT / Virman ekranına yetki gerekmez, 821 yetkisi yeter.
855 Tahsilat, 856 Tediye, 857 Virman: Kaydet = onay sorusu
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ 855 Tahsilat Fişi / 856 Tediye Fişi / 857 Virman FişiBu üç fiş çok satırlıdır: tek fişte birden fazla cari ve ödeme şekli girilir. Pazartesi sabahı bankaya düşen on havaleyi tek tahsilat fişinde, on satır olarak girebilirsiniz.
Tam boyut- Yeni ile fişi açın. Fiş numarası alanda önizleme olarak görünür; kayıtta sayaç ilerler.
- Her satıra cari, tutar, ödeme yeri (kasa ya da banka hesabı), vade ve açıklama girin. Satırlar arasında Enter ile ilerlenir.
- Ctrl+S ile kaydedin. Program "N satır, toplam X TL - ONAYLANSIN mı?" diye sorar; varsayılan cevap Evettir.
- Evet: cari hareketleri, kasa/banka hareketleri ve muhasebe fişi o anda oluşur.
- Hayır: fiş taslak kalır. Formdaki Onayla düğmesi yerinde durur; kontrol ettikten sonra onaylarsınız.
Virman fişi (857) iki cari arasında ya da iki kasa/banka hesabı arasında para aktarmak içindir; örneğin bir müşterinin ödemesini, grup şirketinin carisine aktarmak. Onaylanmış bir fişi düzeltmek için iptal edip yenisini kesin; iptal, oluşturduğu tüm hareketleri ters kayıtla geri alır.
841 Gelir/Gider fişi: tür seçmek zorunlu değil
Menü ▸ Finans Yönetimi ▸ Gelir / Gider ▸ 841 Gelir/Gider FişleriCariye bağlanmayan harcama ve gelirler buradan girilir: kasadan ödenen kargo, banka masrafı, hurda satışından elden alınan para. Formda zorunlu olan tek seçim Gelir / Gider kutusudur.
- Gelir ya da Gider seçin.
- Tür alanı isteğe bağlıdır. 840 Gelir/Gider Tanımları'nda "Kargo Gideri", "Banka Masrafı" gibi türler açtıysanız seçin; tür kendi masraf merkezini ve muhasebe hesabını getirir.
- Tür seçmezseniz program yerleşik "Genel Gelir" ya da "Genel Gider" türünü kullanır; muhasebe fişi 649 ya da 770 varsayılan hesabına düşer.
- Tutar, tarih, kasa ya da banka hesabı ve açıklama girip kaydedin.
Ay sonunda giderleri türlere göre görmek için 842 Gider Analizi'ni kullanın. Tür kullanmadan girilen fişler orada "Genel Gider" satırında toplanır; bu satır büyüdükçe 840'ta yeni tür açma zamanı gelmiş demektir.
Sırada ne var?
Tahsilat, ödeme, çek ve kasa hareketlerinin her biri arka planda bir muhasebe fişi üretir. Bu fişlerin hangi hesaplara düştüğünü, toplu muhasebeleştirmeyi, KDV beyannamesini ve dönem kapanışını bir sonraki bölüm anlatır.
Devam edin: Muhasebe. Geri dönün: Fason Takibi ya da içindekiler.
Konuyla ilgili muhasebe rehberleri: Tahsilat Takibi Nasıl Yapılır? Vade ve Hatırlatma Planı, Fatura ile Ödeme Eşleştirme: Açık Kalem Kapatma, Banka Hareketleri Muhasebeye Nasıl İşlenir?, POS Tahsilatı ve Banka Komisyonu Nasıl Kaydedilir?.
Hesap araçları: Ortalama Vade Hesaplama (Çek ve Fatura), Kur Farkı Hesaplama (Kur Farkı Faturası ve Kayıt), Vade Farkı Hesaplama. Tümü.