Üretim firmasında satınalma süreci yedi adımdan oluşur: ihtiyacın talep olarak yazılması, talebin onayı, tedarikçi ve fiyatın seçilmesi, siparişin verilip teyit alınması, malın kabulü ve giriş kontrolü, faturanın sipariş ve irsaliyeyle karşılaştırılması, son olarak ödeme. Her adımın bir belgesi ve sorumlusu olmalıdır. Sürecin en çok para kaybettiren noktası, faturanın sipariş fiyatı ve teslim alınan miktarla eşleştirilmeden onaylanmasıdır.
Kesme hattı öğleden sonra durdu: disk bitti. Ustabaşı iki gün önce bir kâğıda "kesme diski 50 adet" yazıp satınalmaya bırakmıştı. Kâğıt satınalmacının masasında, başka evrakın altında duruyordu. Sipariş verilmemişti, çünkü kimse verilmesi gerektiğini ona hatırlatmamıştı.
Satınalma süreci, bu tür boşlukları kapatmak için vardır. Her ihtiyacın bir kaydı, her kaydın bir sahibi ve her adımın bir sonraki adıma geçtiğini gösteren bir belgesi olur. Aşağıda talepten ödemeye kadar yedi adımı, her adımda neyin kontrol edileceğini ve sık görülen hataları bulacaksınız.
Tam boyutİçindekiler
- Satınalma süreci hangi adımlardan oluşur?
- Satınalma talebi nasıl açılır ve onaylanır?
- Tedarikçi ve fiyat nasıl seçilir?
- Sipariş verildikten sonra neler izlenir?
- Mal kabulde ne kontrol edilir?
- Üç yönlü eşleştirme nedir, fatura nasıl kontrol edilir?
- Ödeme adımında neye dikkat edilir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da talepten ödemeye satınalma
- Sık sorulan sorular
Satınalma süreci hangi adımlardan oluşur?
Talep, onay, tedarikçi seçimi, sipariş, mal kabul, fatura kontrolü ve ödeme. Firma küçükse bazı adımları aynı kişi yapar ama adımların sırası değişmez.
| Adım | Belge | Sorumlu | Kontrol |
|---|---|---|---|
| 1. Talep | Satınalma talebi | İhtiyacı gören birim | Stok kodu, miktar, istenen tarih doğru mu? |
| 2. Onay | Onaylı talep | Birim yöneticisi | Gerçekten gerekli mi, bütçede var mı? |
| 3. Tedarikçi ve fiyat | Teklif ya da sözleşme | Satınalma | Fiyat, termin, vade, kalite geçmişi |
| 4. Sipariş | Satınalma siparişi | Satınalma | Tedarikçi teyidi alındı mı? |
| 5. Mal kabul | Alış irsaliyesi, etiket | Depo, kalite | Miktar, lot, sertifika, giriş muayenesi |
| 6. Fatura kontrolü | Alış faturası | Muhasebe | Sipariş fiyatı ve kabul edilen miktarla aynı mı? |
| 7. Ödeme | Tediye, ödeme listesi | Finans | Vade tarihi ve açık kalem |
Tablodaki her satır bir el değiştirmedir. Süreç en çok bu geçişlerde tıkanır: talep açılmış ama kimse görmemiştir, mal gelmiş ama muhasebeye irsaliye ulaşmamıştır.
On kişilik bir atölyede talebi ustabaşı, siparişi patron, mal kabulü depocu, fatura kontrolünü muhasebeci yapabilir. Kişi sayısı az olsa da rol ayrımı korunmalıdır: siparişi veren kişinin faturayı da tek başına onayladığı bir düzende hatalı fatura kolay fark edilmez.
Satınalma talebi nasıl açılır ve onaylanır?
Talebi, ihtiyacı ilk gören kişi açar ve talepte ne istendiği, ne kadar istendiği ve ne zaman gerektiği açıkça yazar. "Kaynak teli bitti" bir talep değildir; "SG2 kaynak teli 1,0 mm, 15 kg makara, 6 makara, 3 gün içinde" bir taleptir.
İyi bir talepte şunlar bulunur:
- Stok kodu (kartı yoksa açıklama ve teknik özellik)
- Miktar ve birim
- İstenen teslim tarihi
- Kullanılacağı yer: iş emri, bakım, genel sarf
- Varsa önerilen tedarikçi ve son alış fiyatı
Onay kuralını tutara göre kurmak işi hızlandırır. Örnek bir düzen: belirli bir tutarın altındaki sarf taleplerini birim yöneticisi onaylar, üstündekileri genel müdür görür. Hammadde talepleri ise çoğunlukla MRP hesabından gelir; bu taleplerin gerekçesi zaten siparişlerdir ve ayrı onaya takılmamaları gerekir.
Küçük ve orta ölçekli atölyelerde satınalma çoğunlukla tek kişinin hafızasında yürür. O kişi izne çıktığında açık siparişlerin listesi de izne çıkar. Talebin ve siparişin kayıtta durması, işi kişiden bağımsız hâle getirmenin en kısa yoludur.
Tedarikçi ve fiyat nasıl seçilir?
Geçerli bir fiyat anlaşması varsa sipariş doğrudan o tedarikçiye ve o fiyattan verilir; yoksa birden fazla teklif alınıp karşılaştırılır. Sürekli alınan hammaddede her seferinde teklif toplamak yerine dönemlik anlaşma yapmak zaman kazandırır; nasıl izleneceği Satınalma Sözleşmesi ve Fiyat Anlaşması yazısında.
Teklifleri yalnız birim fiyatla karşılaştırmak yanıltır. Şu dört ölçüt birlikte okunmalıdır:
- Toplam maliyet: Birim fiyat, nakliye, ambalaj ve varsa döviz riski.
- Termin: Söylenen teslim süresi ve önceki teslimlerde o sürenin tutup tutmadığı.
- Ödeme vadesi: 60 gün vadeli biraz pahalı teklif, peşin istenen ucuz tekliften daha uygun olabilir.
- Kalite geçmişi: Son teslimlerde ret ya da şartlı kabul oranı.
Örnek: A firması 40,50 TL/kg peşin, B firması 41,20 TL/kg 60 gün vadeli teklif veriyor. B'nin fiyatı yüzde 1,7 yüksek görünür; ama iki ay boyunca paranın firmada kalması, özellikle yüksek faizli dönemlerde bu farkı kapatabilir. Karar, firmanın kendi finansman maliyetiyle hesaplanarak verilir.
Bu ölçütleri tedarikçi bazında düzenli tutmanın yolu tedarikçi değerlendirmesidir.
Sipariş verildikten sonra neler izlenir?
Siparişin tedarikçi tarafından teyit edilmesi, teyit edilen termin ve açık kalan miktar izlenir. Gönderilen ama teyit alınmayan sipariş, verilmemiş sipariş kadar risklidir.
- Teyit: Tedarikçiden fiyatı, miktarı ve termini onaylayan bir yanıt alın. Teyitteki termin sizin istediğinizden farklıysa üretim planına hemen bildirin.
- Açık sipariş listesi: Haftada bir, terminine üç gün kalan ve terminini geçen siparişleri listeleyin; geciken her satır için tedarikçiyi arayın.
- Kısmi teslim: 1.000 kg sipariş edilip 600 kg geldiyse sipariş kapanmaz, 400 kg açık kalır. Kalan miktar gelmeyecekse sipariş satırı bilerek kapatılır.
- Değişiklik: Fiyat ya da miktar değişirse sipariş belgesi güncellenir; telefonda konuşulan değişiklik fatura kontrolünde sorun çıkarır.
Mal kabulde ne kontrol edilir?
Gelen malın siparişle aynı ürün olduğu, miktarının irsaliyeyle tuttuğu ve kalite şartlarını sağladığı kontrol edilir. Kontrol bitmeden mal üretime verilmemelidir.
- İrsaliyedeki ürün ve miktar siparişle karşılaştırılır; kilo ile alınan malzeme tartılır.
- Tedarikçinin lot ya da döküm numarası (karşı lot) kaydedilir; malzeme sertifikası isteniyorsa irsaliyeyle birlikte gelmiş olmalıdır.
- Giriş muayenesi gereken ürünler sonuç çıkana kadar karantinada bekler.
- Her koliye ya da rulo etiketine iç lot numarası yazılır; üretime bu numarayla çıkılır.
Mal kabul kaydı aynı gün girilmelidir. Gün sonuna bırakılan irsaliyeler toplu girilirken lot numaraları karışır, tartım farkları not edilmez ve üretim, depoda fiziken duran malı sistemde göremez.
Kabul sonucunun uygun, şartlı ve red olarak üç durumda yönetilmesi Mal Kabulde Karantina yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Üç yönlü eşleştirme nedir, fatura nasıl kontrol edilir?
Üç yönlü eşleştirme, faturanın sipariş fiyatıyla ve mal kabulde gerçekten teslim alınan miktarla karşılaştırılmasıdır. Üçü tutarsa fatura onaylanır, biri tutmazsa fark tedarikçiyle konuşulur.
Örnek (rakamlar gerçek bir firmaya ait değildir): 1.000 kg sac, 42 TL/kg fiyatla sipariş edildi. Mal kabulde 980 kg tartıldı. Gelen faturada 1.000 kg × 43 TL = 43.000 TL yazıyor.
- Fiyat farkı: 43 - 42 = 1 TL/kg.
- Miktar farkı: 1.000 - 980 = 20 kg.
- Ödenmesi gereken: 980 × 42 = 41.160 TL.
- Faturadaki fazla: 43.000 - 41.160 = 1.840 TL (KDV hariç).
Kontrol yapılmasaydı 1.840 TL ve KDV'si hiçbir itiraz olmadan ödenecekti. Küçük tolerans tanımlamak iş yükünü azaltır; örneğin tartım farkında binde beşe kadar fark kabul edilebilir. Tedarikçi e-fatura mükellefiyse fatura elektronik gelir; e-faturaya itiraz ve iade süreçleri GİB'in güncel düzenlemelerine göre yürür.
Fatura dövizliyse bir kontrol daha eklenir: kullanılan kur. Ayrıntısı Dövizli Satınalmada Kur yazısında.
Ödeme adımında neye dikkat edilir?
Ödeme, onaylı faturanın vade tarihine göre planlanır; onaylanmamış ya da itirazlı fatura ödeme listesine girmez. Ödeme günü geldiğinde hangi faturanın kapandığı açıkça kaydedilir.
- Vade: Sipariş sırasında konuşulan vade faturaya doğru yansımış mı? 60 gün konuşulup faturada 30 gün yazıyorsa ödeme planı yanlış kurulur.
- Açık kalem: Tedarikçiye yapılan ödeme hangi faturayı kapatıyor? Toplu ödemelerde en eski faturadan başlayarak kapatmak yaygın yöntemdir.
- Mahsup: İade ya da fiyat farkı faturası varsa ödemeden düşülür.
- Mutabakat: Dönem sonunda tedarikçiyle bakiye mutabakatı yapılır; farklar genellikle eksik girilmiş bir fatura ya da iadeden çıkar.
Sık yapılan hatalar
- Sözlü talep. Yazılmayan talep unutulur ve kimin istediği bilinmez.
- Teyitsiz sipariş. Tedarikçi siparişi görmemiş olabilir ya da başka bir termin düşünüyordur.
- Siparişsiz mal kabul. Depo, sipariş numarası olmayan malı teslim almamalıdır; aksi hâlde kimin onayladığı belli olmayan alımlar faturalanır.
- İrsaliyenin muhasebeye geç ulaşması. Fatura geldiğinde karşılaştırılacak kabul kaydı yoktur.
- Kısmi teslimde siparişi kapatmak. Eksik gelen miktar planda "geldi" görünür, hat malzeme beklerken fark edilir.
- Fiyat değişikliğini siparişe işlememek. Telefonla konuşulan zam faturada çıkınca kimse onaylamamış olur.
PakERP One'da talepten ödemeye satınalma
PakERP One'da yedi adımın her birinin bir ekranı vardır ve belgeler birbirine bağlıdır; faturadan geriye doğru siparişe ve talebe gidilebilir.
- 322 Satınalma Talepleri: Talep stok kodu, miktar, istenen tarih ve istenirse fiyatla açılır.
- 218 Talep Havuzu: Açık talepler tek listede görünür; işaretlenen talepler siparişe çevrilir. Aynı talebin kalemleri farklı tedarikçilere bölünebilir.
- 203 Satınalma Siparişleri: Talepten oluşan sipariş onaylı doğar. Sipariş PDF'i Outlook'ta ekli e-posta taslağı olarak hazırlanır; gönderme kararı kullanıcıdadır. Fiyat; sözleşme, tedarikçi fiyatı, fiyat listesi ve stok kartı sırasıyla kendiliğinden gelir.
- 202 Alış İrsaliyesi: Açık sipariş satırları tek pencereden seçilip irsaliyeye çekilir. "Çoklu Lot Girişi" bir satırda birden fazla lot ve her lota ayrı karşı lot açar; 100×120 mm mal kabul etiketinde UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları vardır. Lot serbest, karantina ya da bloke durumda tutulur (317).
- 201 Alış Faturası: İrsaliyeden "Faturalaştır" ile oluşur; fiyat ve miktar sipariş ve kabul kaydından gelir.
- 856 Tediye ve 808 Tarihli Ödeme Listesi: Vadesi gelen borçlar tarih seçilerek listelenir.
Geçmiş alış fiyatlarını tedarikçi ve stok bazında görmek için 250 Fiyat Kontrol ekranı kullanılır. Ayrıntılar Satınalma modülü sayfasında; PakERP One ücretsizdir ve kullanıcı sayısı sınırı yoktur.
Satınalma takibi: talep havuzu, sözleşme ve fiyat kontrol
Satınalma talep havuzundan siparişe, alış sözleşmesi, son alış fiyatı ile fiyat kontrol ve müşteriye özel satış fiyat listesi.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı