Zincir iskontoda oranlar toplanmaz, sırayla uygulanır: net fiyat = liste fiyatı × (1 − i1 / 100) × (1 − i2 / 100) × … Eşdeğer tek iskonto oranı, 1'den bu çarpımın çıkarılmasıyla bulunur. Örnek: 1.000 TL liste fiyatına %10 + %5 iskonto uygulanınca net fiyat 855 TL olur; toplam iskonto %15 değil %14,5'tir. KDV, iskontolu tutar üzerinden hesaplanır.
Tedarikçinin fiyat listesinde rulman 1.000 TL yazıyor, satış temsilcisi telefonda "size %10 artı %5 yapıyoruz" diyor. Satınalmacı bunu %15 iskonto diye not alır, fatura gelince net fiyat 850 TL değil 855 TL çıkar ve fark kimin hatası diye tartışılır. Kimse hata yapmamıştır: zincir iskontoda oranlar toplanmaz, her oran bir önceki iskontodan kalan tutara uygulanır.
Yukarıdaki araç dört kademeye kadar iskontoyu sırayla uygular, her adımı tabloda gösterir, eşdeğer tek oranı ve KDV dahil toplamı verir. Aşağıda formülün mantığı, iskontonun KDV ve kârla ilişkisi ve muhasebe kaydı var.
İçindekiler
- Zincir iskonto nedir, oranlar neden toplanmaz?
- Eşdeğer tek iskonto oranı nasıl bulunur?
- Örnek: dört kademeli iskonto adım adım
- İskonto KDV'den önce mi düşülür?
- İskonto muhasebede nasıl kaydedilir?
- İskonto kâr marjını ne kadar düşürür?
- İskonto hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Zincir iskonto hesabını kim, ne zaman kullanır?
- PakERP One'da iskonto belge satırında hesaplanır
- Sık sorulan sorular
Zincir iskonto nedir, oranlar neden toplanmaz?
Zincir (ardışık) iskonto, birden fazla iskonto oranının aynı fiyata sırayla uygulanmasıdır. İlk oran liste fiyatından düşülür, ikinci oran kalan tutara, üçüncüsü onun da kalanına uygulanır. Bu yüzden %10 + %5, %15 etmez: ikinci %5, 1.000 TL'ye değil 900 TL'ye uygulanır ve 50 TL yerine 45 TL düşer.
Kademeli iskontonun ticari bir mantığı vardır; her oranın ayrı bir gerekçesi olur. Bayi iskontosu, miktar iskontosu, peşin ödeme iskontosu, dönem kampanyası. Koşullardan biri ortadan kalkınca yalnız o oran çıkarılır, diğerleri yerinde kalır. Fiyat listesi değişmeden pazarlık yapılabilmesi de bundandır.
| İskonto kademeleri | Oranlar toplanırsa | Gerçek (eşdeğer) iskonto | 1.000 TL'nin net fiyatı |
|---|---|---|---|
| %10 + %5 | %15 | %14,5 | 855,00 TL |
| %20 + %10 | %30 | %28 | 720,00 TL |
| %10 + %10 + %10 | %30 | %27,1 | 729,00 TL |
| %25 + %10 + %5 | %40 | %35,875 | 641,25 TL |
Tablodaki oranlar örnektir. Kademe sayısı ve oranlar büyüdükçe toplanmış oran ile gerçek iskonto arasındaki fark açılır.
Eşdeğer tek iskonto oranı nasıl bulunur?
Her oranın (1 − oran / 100) karşılığı çarpılır, sonuç 1'den çıkarılır. %10 + %5 için 0,90 × 0,95 = 0,855; 1 − 0,855 = 0,145, yani %14,5. Bu sayı iki teklifi karşılaştırmanın en kısa yoludur: bir tedarikçi %15 tek iskonto, diğeri %10 + %5 veriyorsa ilk teklif daha ucuzdur.
Eşdeğer oran satış tarafında da işe yarar. Satış ekibine "en fazla %20 iskonto" yetkisi verilmişse, %12 + %10 gibi bir zincirin eşdeğeri %20,8'dir ve sınırı aşar. Yetki kontrolünü tek tek oranlara değil eşdeğer orana bakarak yapmak gerekir. Net fiyattan liste fiyatına dönmek için de aynı çarpan kullanılır: net fiyat 0,855'e bölünürse liste fiyatı bulunur.
Örnek: dört kademeli iskonto adım adım
Bir kaplama atölyesi bir distribütörden 40 kutu bağlantı elemanı alıyor; liste fiyatı kutu başı 250 TL. Distribütör %20 bayi, %10 miktar, %5 peşin ödeme ve %2 kampanya iskontosu uyguluyor. KDV örnek olarak %20 alınmıştır.
- Brüt tutar: 40 × 250 = 10.000,00 TL.
- %20 bayi iskontosu: 10.000 × 0,20 = 2.000,00 TL; kalan 8.000,00 TL.
- %10 miktar iskontosu: 8.000 × 0,10 = 800,00 TL; kalan 7.200,00 TL.
- %5 peşin ödeme iskontosu: 7.200 × 0,05 = 360,00 TL; kalan 6.840,00 TL.
- %2 kampanya iskontosu: 6.840 × 0,02 = 136,80 TL; kalan 6.703,20 TL. Bu tutar KDV matrahıdır.
- KDV: 6.703,20 × 0,20 = 1.340,64 TL; KDV dahil toplam 8.043,84 TL.
Toplam iskonto 3.296,80 TL, eşdeğer tek oran %32,968'dir; net kutu fiyatı 167,58 TL olur. Oranları toplayan kişi %37 iskonto bekler ve net tutarı 6.300 TL hesaplar; arada 403,20 TL fark vardır. Aracı bu rakamlarla çalıştırırsanız adım tablosu aynı sonucu verir.
İskonto KDV'den önce mi düşülür?
Evet. Faturada gösterilen ve ticari teamüle uygun iskontolar KDV matrahından düşülür; KDV iskontolu tutar üzerinden hesaplanır. Önce KDV'yi hesaplayıp sonra iskontoyu düşmek KDV'yi olduğundan fazla gösterir ve fatura karşı tarafta reddedilir.
Fatura kesildikten sonra verilen indirimler (ciro primi, hedef primi, yıl sonu iskontosu) ayrı bir konudur. Bu tür indirimlerin hangi belgeyle ve hangi KDV ile yansıtılacağı KDV Kanunu ve tebliğlerinde düzenlenir; güncel metni Gelir İdaresi'nin sitesinden kontrol edin ve uygulamayı mali müşavirinizle belirleyin.
Faturada satır iskontolarına ek olarak bir genel iskonto varsa, satır iskontolarından sonra kalan tutara uygulanır ve KDV matrahı buna göre küçülür. Satır ve genel iskontoyu birlikte görmek için fatura hesaplama aracını, yalnız KDV için KDV hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
İskonto muhasebede nasıl kaydedilir?
Satıcı tarafında iki yaygın yol vardır: satışı net tutarla 600 Yurt İçi Satışlar hesabına yazmak ya da brüt tutarı 600'e alacak, iskontoyu 611 Satış İskontoları hesabına borç yazmak. İkinci yol gelir tablosunda brüt satışı ve verilen iskontoyu ayrı gösterir; iskonto politikasının maliyetini görmek isteyen firma bunu tercih eder. Yukarıdaki örneğin satıcıdaki kaydı ikinci yolla şöyledir (örnek rakamlar):
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | 8.043,84 | |
| 611 Satış İskontoları | 3.296,80 | |
| 600 Yurt İçi Satışlar | 10.000,00 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 1.340,64 | |
| Toplam | 11.340,64 | 11.340,64 |
Alıcı tarafında iskonto ayrıca izlenmez, malın maliyeti iskontolu tutardır. Kaplama atölyesi bu alımda 6.703,20 TL'yi 150 İlk Madde ve Malzeme hesabına, 1.340,64 TL'yi 191 İndirilecek KDV hesabına borç, 8.043,84 TL'yi 320 Satıcılar hesabına alacak yazar. Hangi yolun izleneceğine mali müşavirinizle birlikte karar verin.
İskonto kâr marjını ne kadar düşürür?
İskonto doğrudan kârdan gider, çünkü maliyet değişmez. Liste fiyatı 100 TL, maliyeti 70 TL olan bir parçada kâr 30 TL'dir. %10 iskonto verildiğinde satış 90 TL olur, kâr 20 TL'ye iner: fiyat onda bir düştü, kâr üçte bir. Aynı toplam kârı korumak için satış adedinin yarı yarıya artması gerekir.
| İskonto | Satış fiyatı | Parça başı kâr | Aynı kâr için gereken adet artışı |
|---|---|---|---|
| Yok | 100 TL | 30 TL | - |
| %5 | 95 TL | 25 TL | %20 |
| %10 | 90 TL | 20 TL | %50 |
| %15 | 85 TL | 15 TL | %100 |
| %20 | 80 TL | 10 TL | %200 |
Rakamlar örnektir (maliyet 70 TL). Satışçıya iskonto yetkisi verirken bu tablo akılda tutulmalı. Parça başına kârı görmek için kâr marjı hesaplama aracını, müşteri bazında kârlılığı izlemek için müşteri bazlı kârlılık yazısını okuyabilirsiniz.
İskonto hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Oranları toplamak: %10 + %5 iskonto %15 değil %14,5'tir; kademe arttıkça hata büyür.
- Tutar iskontosunun yerini belirsiz bırakmak: Yalnız oranlar varken sıra sonucu değiştirmez. Araya "kutu başı 5 TL" gibi bir tutar iskontosu girerse hangi adımda düşüldüğü sonucu değiştirir; teklifte açıkça yazılmalı.
- KDV dahil fiyata iskonto uygulamak: İskonto KDV hariç tutardan düşülür, KDV en son hesaplanır.
- Yuvarlamayı yok saymak: Her adımda kuruşa yuvarlanan sonuç ile çarpanların tek seferde uygulandığı sonuç arasında birkaç kuruş fark olabilir. Faturanızın hangi yöntemi kullandığını bilin, teklifte aynısını kullanın.
- Net birim fiyatı kaba yuvarlamak: Net fiyat 167,58 TL çıkmışken 168 TL yazılırsa 40 kutuda 16,80 TL fark doğar ve fatura kontrolünde takılır.
Zincir iskonto hesabını kim, ne zaman kullanır?
Satınalmacı tedarikçi tekliflerini karşılaştırırken, satış ekibi bayi fiyat listesi hazırlarken, muhasebe gelen faturayı kontrol ederken. Rulman, hırdavat, hidrolik ve elektrik malzemesi gibi distribütörden alınan kalemlerde çok kademeli iskonto yaygındır; sac ve hammadde alımında genellikle net fiyat ya da tek iskonto konuşulur. Fason ve kalıp işlerinde ise iskonto yerine çoğu zaman miktara göre kademeli birim fiyat verilir.
İskonto yetkisi bir kez belirlenip fiyat listesine işlenirse her teklifte yeniden hesap yapılmaz; liste ve iskonto yönetimi için fiyat listesi yazısına bakabilirsiniz.
PakERP One'da iskonto belge satırında hesaplanır
PakERP One'da teklif, sipariş, irsaliye ve fatura satırlarında üç kademeli zincir iskonto vardır. Oranlar bu araçtaki gibi sırayla uygulanır ve her adım kuruşa yuvarlanır; belgenin altında ayrıca genel iskonto oranı girilir. KDV iskontolu tutar üzerinden hesaplanır.
- 101 Satış Faturaları, 111 Satış Teklifleri, 103 Satış Siparişleri: satırda İsk1 %, İsk2 % ve İsk3 % sütunları; brüt tutar, satır iskontosu, genel iskonto ve KDV alt panelde görünür.
- 105 Satış Fiyat Listeleri, 107 Kampanya ve İskonto Tanımları ve 801 Cari Kartlar: fiyat listesindeki, geçerli kampanyadaki ya da carinin kartındaki iskonto oranı, stok seçilince satıra kendiliğinden gelir. Kampanya stok, stok grubu, cari grubu, en az miktar ve tarih aralığıyla tanımlanır.
- Muhasebe kaydı: satış faturası onaylanınca fiş kendiliğinden kesilir; satış hesabına brüt tutar, verilen iskonto 611 Satış İskontoları hesabına yazılır. Alış faturasında stok iskontolu tutarla girer.
- 140 Fatura Satırı Kâr Marjı: iskontodan sonra her fatura satırında kalan kârı ve düşük marjlı satırları gösterir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; satış modülünü inceleyebilirsiniz.