1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Müşteri Bazlı Karlılık Analizi Nasıl Yapılır
Üretim Rehberi · Satış

Müşteri Bazlı Karlılık Analizi Nasıl Yapılır? Formül, Örnek Hesap ve Yorum

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

Müşteri bazlı karlılık, her müşteriye yapılan satıştan o müşteriye ait tüm maliyetler düşüldükten sonra kalan tutardır. Önce net satıştan satılan malın maliyeti çıkarılarak brüt kâr bulunur. Sonra nakliye, özel ambalaj, iade ve yeniden işleme, kalıp payı ve geciken ödemenin finansman maliyeti gibi müşteriye özel giderler düşülür; kalan tutar müşteri katkısıdır. Cirosu en büyük müşteri, bu hesapta çoğu zaman en kârlı müşteri çıkmaz.

En kârlı müşteriniz hangisi? Bu soruya çoğu fabrika sahibi, düşünmeden en büyük müşterinin adıyla cevap verir. Oysa cirosu en büyük müşteri; en sert fiyat görüşmesini yapan, en uzun vadeyi isteyen, kasası en çok geri dönmeyen ve en sık "acil" sipariş veren müşteri de olabilir. Bu maliyetlerin hiçbiri satış faturasında görünmez.

Müşteri bazlı karlılık analizi, faturadaki kârla müşterinin gerçekte bıraktığı para arasındaki farkı ortaya çıkarır. Aşağıda hesabın hangi adımlarla yapılacağı, müşteriye özel maliyetlerin nereden bulunacağı ve sonucun fiyat, vade ve sipariş şartlarına nasıl yansıtılacağı iki müşterili bir örnekle anlatılıyor.

Cari konsol (851): Bakiye, risk, limit, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.Tam boyut
Cari konsol (851) · Bakiye, risk, limit, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.

Müşteri bazlı karlılık nedir, neden ciro sıralamasından farklı çıkar?

Müşteri bazlı karlılık, bir müşteriyle yapılan işin, o müşteriye ait gelir ve giderler karşılaştırılarak hesaplanan kazancıdır. Ciro sıralamasından farklı çıkmasının nedeni, maliyetin bir kısmının ürüne değil müşteriye ait olmasıdır.

Aynı parçayı iki müşteriye aynı fiyattan sattığınızı düşünün. Birincisi ayda bir, tam palet sipariş veriyor, kendi aracıyla alıyor, vadesinde ödüyor. İkincisi her hafta küçük partiler istiyor, teslimatı sizin aracınızla fabrikasına bekliyor, özel etiketli kasa istiyor ve ödemesi ortalama bir ay gecikiyor. Faturadaki kâr aynıdır ama ikinci müşterinin bıraktığı para belirgin şekilde azdır.

Bu fark, ürün maliyetinde değil satış sonrası işlerde oluşur. Ürünün kendi kârlılığı ayrı bir sorudur ve ürün bazlı karlılık yazısında ele alınıyor.

Müşteri karlılığı nasıl hesaplanır?

Müşteri karlılığı üç basamakta hesaplanır: brüt kâr, müşteriye özel giderler ve finansman maliyeti. Formüller düz metinle şöyledir:

  • Net satış = faturalanan satış − iadeler − sonradan verilen iskontolar
  • Brüt kâr = net satış − satılan malın maliyeti
  • Müşteriye özel giderler = nakliye + özel ambalaj ve kasa kaybı + iade ve yeniden işleme + müşteriye ait kalıp ve aparat payı
  • Finansman maliyeti = ortalama vadesi geçmiş bakiye × yıllık finansman oranı
  • Müşteri katkısı = brüt kâr − müşteriye özel giderler − finansman maliyeti
  • Katkı oranı = müşteri katkısı ÷ net satış × 100

Genel yönetim giderleri, muhasebe ve fabrika kirası gibi tüm müşterilere ortak olan giderler bu hesaba bilerek katılmaz. Onları ciroya göre dağıtmak, büyük müşteriyi olduğundan kötü, küçük müşteriyi olduğundan iyi gösterir. Soru şudur: bu müşteri olmasaydı hangi giderler ortadan kalkardı? Nakliye, müşteriye özel kasa ve iade işçiliği ortadan kalkardı; fabrika kirası ise aynen kalırdı. Bu ayrım, katkı hesabının neden genel giderleri dışarıda bıraktığını açıklar.

Sahadan not

Müşteri katkısını ilk kez hesaplayan üretim firmalarında en sık görülen sonuç, yüksek cirolu bir iki müşterinin katkı sıralamasında ortalara inmesidir. Nedeni çoğu zaman tek bir kalem değil; küçük partiler, geri dönmeyen kasalar ve geciken ödemelerin birlikte oluşturduğu bir farktır.

İki müşteriyle örnek hesap nasıl yapılır?

Aşağıdaki örnek temsili rakamlarla, bir yıllık veriyle yapılmıştır. Finansman oranı da örnek olarak yıllık %30 alınmıştır.

KalemMüşteri XMüşteri Y
Net satış4.000.000 TL1.500.000 TL
Satılan malın maliyeti3.200.000 TL1.080.000 TL
Brüt kâr800.000 TL (%20)420.000 TL (%28)
Nakliye120.000 TL30.000 TL
Özel ambalaj ve kasa kaybı60.000 TL15.000 TL
İade ve yeniden işleme90.000 TL10.000 TL
Kalıp ve aparat payı70.000 TL0 TL
Finansman (400.000 TL × %30)120.000 TL0 TL
Müşteri katkısı340.000 TL (%8,5)365.000 TL (%24,3)

X'in hesabı: 800.000 − 120.000 − 60.000 − 90.000 − 70.000 − 120.000 = 340.000 TL; 340.000 ÷ 4.000.000 = %8,5. Y'nin hesabı: 420.000 − 30.000 − 15.000 − 10.000 = 365.000 TL; 365.000 ÷ 1.500.000 = yaklaşık %24,3.

Cirosu Y'nin yaklaşık üç katı olan X, firmaya Y'den daha az para bırakıyor. Bu, X'ten vazgeçilmesi gerektiği anlamına gelmez; X kapasitenin büyük kısmını dolduruyor olabilir. Ama yıllık fiyat görüşmesine X'le "bu müşteriden iyi kazanıyoruz" düşüncesiyle girilmemesi gerektiğini söyler.

Müşteriye özel maliyetler nereden bulunur?

Müşteriye özel maliyetlerin çoğu zaten bir belgede vardır; sorun, müşteri bazında toplanmamasıdır. Kaynaklar şunlardır:

  • Nakliye: nakliye faturaları ya da kendi aracınızın sefer kayıtları, irsaliyelerdeki müşteriye göre dağıtılır.
  • Ambalaj ve kasa: müşteriye özel kasa, etiket ve geri dönmeyen palet. Kasa takibinin nasıl yapılacağı palet, kasa ve ambalaj iadesi yazısında.
  • İade ve yeniden işleme: iade faturaları ve iade irsaliyeleri, yeniden işleme için harcanan saat ve hurdaya ayrılan parça.
  • Kalıp ve aparat: müşterinin parçasına ait kalıbın bakım ve tamir gideri, müşteri bu bedeli fiyatına katmıyorsa.
  • Finansman: yaşlandırma raporundan müşterinin ortalama vadesi geçmiş bakiyesi.

Her kalemi kuruşu kuruşuna bulmak gerekmez. İlk yıl için makul tahminler bile hangi müşterinin hangi tarafta durduğunu göstermeye yeter. Örneğin nakliye için sefer başına ortalama bir bedel ve müşteriye yapılan sefer sayısı yeterli bir başlangıçtır. Kasa kaybı için de yılda kaç kasanın geri gelmediği ve bir kasanın bedeli bilinirse tutar çıkar. Zamanla bu tahminler belgelere dayalı rakamlarla değiştirilir.

Küçük parti ve sık sipariş karlılığı nasıl etkiler?

Küçük partide hazırlık süresi daha az parçaya bölünür ve parça başı maliyet yükselir. Fiyat parti büyüklüğüne bakmadan verildiyse bu fark doğrudan kârdan gider.

Örnek (temsili): bir pres işinde kalıp bağlama ve ayar 2 saat sürüyor, presin saat ücreti 1.500 TL. Hazırlık maliyeti 2 × 1.500 = 3.000 TL'dir. Müşteri 10.000 adetlik partiler isterse parça başına 0,30 TL, 1.000 adetlik partiler isterse parça başına 3,00 TL hazırlık maliyeti düşer. Fiyat 10.000 adetlik partiye göre hesaplandıysa küçük partilerde aradaki 2,70 TL her parçada kayıptır.

Saat ücretinin nasıl bulunacağı makine saat ücreti yazısında. Küçük parti sorununun en yaygın çözümü, fiyatı parti büyüklüğüne kademelendirmek ya da en az sipariş miktarı koymaktır.

Analizden sonra ne yapılmalı?

Analiz bir müşteriyi kaybetmek için değil, şartları düzeltmek için yapılır. Katkısı düşük çıkan müşteri için sırasıyla şu adımlar düşünülür:

  1. Fiyatı gözden geçirin: en düşük marjlı kalemlerden başlayın; tüm ürünlere toptan zam istemek yerine kalem bazında konuşun.
  2. Parti ve sipariş şartını konuşun: kademeli fiyat ya da en az sipariş miktarı önerin.
  3. Nakliye ve ambalajı ayırın: teslim şeklini ve özel kasa bedelini fiyattan ayrı bir kalem olarak yazın.
  4. Vadeyi ve gecikmeyi konuşun: sürekli gecikmede vade farkı ya da daha kısa vade gündeme gelir.
  5. Kaliteyi kökünden çözün: iade ve yeniden işleme yüksekse sorun fiyatla değil süreçle çözülür.
  6. Sonucu izleyin: altı ay sonra aynı hesabı tekrar yapın.

Müşteri karlılığı hesabında sık yapılan hatalar

  • Yalnız brüt kâra bakmak. Nakliye, iade ve vade maliyeti olmadan yapılan sıralama, büyük müşteriyi kayırır.
  • Ortak giderleri ciroya göre dağıtmak. Kira ve yönetim giderini paylaştırmak hesabı karıştırır, karar değiştirmez.
  • Güncel olmayan maliyet kullanmak. Hammadde fiyatı değiştiyse eski kart maliyetiyle hesaplanan kâr yanıltır.
  • İadeleri unutmak. İade faturası ayrı listede kalırsa net satış olduğundan yüksek görünür.
  • Tek dönem veriye güvenmek. Bir çeyreklik veri, tek bir büyük iade ya da kalıp tamiriyle bozulabilir; en az bir yıl kullanın.
  • Analizi müşteriye göstermemek. Fiyat görüşmesinde "bu parçada para kaybediyoruz" demek yerine iade ve küçük parti rakamlarını göstermek daha ikna edicidir.

PakERP One'da müşteri bazında kâr

PakERP One'da müşteri bazında brüt kâr hazır raporlardan alınır, müşteriye özel giderler ise ilgili ekranlardan toplanır.

  1. 134 Satış Karlılık Raporu: cari kırılımıyla ciro, maliyet, kâr ve marj. Aynı rapor stok, ay ve belge kırılımıyla da alınır.
  2. 140 Fatura Satırı Kâr Marjı: her fatura satırında birim satış fiyatı, birim maliyet ve kâr yüzdesi; düşük ve negatif marjlı satırlar işaretlidir, cariye göre gruplanır.
  3. Vade tarafı: 803 Yaşlandırma ve 802 Cari Ekstre'deki FIFO açık kalem ve gecikme günü, finansman maliyeti için gereken bakiyeyi verir; dövizli caride 851 Cari Konsol "Gerçek Bakiye"yi güncel kurla gösterir.
  4. Maliyet tarafı: 8151 fiili üretim maliyeti ve 8153 standart / fiili karşılaştırma, satılan malın maliyetinin güncel olup olmadığını gösterir.
  5. Çıktı: tüm raporlar "Raporlar ▾" menüsünden PDF ve Excel olarak alınır; nakliye, ambalaj ve iade kalemleri Excel'de yan sütun olarak eklenir.

Raporların listesi Raporlar modülü sayfasında. Program ücretsizdir.

Konuyla ilgili: Bilanço ve Gelir Tablosu Nasıl Okunur? Patron İçin, Kâr Marjı Hesaplama: Marj, Markup ve Satış Fiyatı, İhracat Fiyatı Nasıl Hesaplanır? FOB ve CIF Örneği.

Sık Sorulan Sorular

Müşteri karlılığı nasıl hesaplanır?
Net satıştan satılan malın maliyeti düşülerek brüt kâr bulunur. Ardından nakliye, özel ambalaj, iade ve yeniden işleme, müşteriye ait kalıp payı ve geciken ödemenin finansman maliyeti düşülür. Kalan tutar müşteri katkısıdır.
En kârlı müşteri nasıl bulunur?
Müşteriler ciroya göre değil müşteri katkısına göre sıralanır. Katkı oranı, yani katkının net satışa oranı, büyük ve küçük müşterileri karşılaştırmayı kolaylaştırır. En az bir yıllık veri kullanılmalıdır.
Genel giderler müşteri karlılığına dağıtılmalı mı?
Çoğu durumda hayır. Kira, yönetim ve muhasebe gibi tüm müşterilere ortak giderler ciroya göre dağıtılırsa büyük müşteri olduğundan kötü görünür. Hesaba yalnız müşteri olmasaydı ortadan kalkacak giderler katılır.
Vade maliyeti müşteri karlılığına nasıl eklenir?
Müşterinin ortalama vadesi geçmiş bakiyesi, firmanın kullandığı yıllık finansman oranıyla çarpılır. Örneğin ortalama 400.000 TL gecikmiş bakiye ve yıllık yüzde 30 oranla yıllık finansman maliyeti 120.000 TL olur.
Kârsız müşteriyle çalışmayı bırakmak gerekir mi?
Hemen değil. Önce fiyat, parti büyüklüğü, nakliye, ambalaj ve vade şartları konuşulur, iade ve yeniden işleme kökünden çözülür. Müşteri kapasitenin önemli kısmını dolduruyorsa ondan vazgeçmek sabit giderlerin diğer müşterilere yüklenmesine yol açabilir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.