Dönüşlü ambalaj, mamulle birlikte müşteriye giden ve boşaldığında geri dönen kasa, palet, sepet ve ayırıcılardır. Takip için her ambalaj tipine bir stok kaydı ve her müşteri için ayrı bir "müşteride ambalaj" bakiyesi tutulur: sevkte bakiye artar, boş dönüşte azalır, kırık ve kayıp ayrı kayıtla düşülür. Her ay müşterinin sayımıyla karşılaştırılır; kayıp kasanın bedeli önceden yazılı bir kurala bağlanır.
Müşterinin lojistik sorumlusu ay sonunda bir e-posta gönderiyor: "Kayıtlarımıza göre sizde 340 adet KLT kasamız var, iade etmeyenler için bedel faturası keseceğiz." Fabrikada kimse bu rakamı doğrulayamıyor. Sevkiyat şefi kasaların çoğunun geri geldiğini düşünüyor, depoda 120 kasa sayılıyor, gerisinin nerede olduğu belli değil.
Otomotiv yan sanayinde dönüşlü ambalaj çoğu zaman müşterinin malıdır ve parçanın yanında bir de bu ambalajın hesabı verilir. Kayıt tutulmazsa ya bedel faturası gelir ya da müşterinin parçası kendi kasası olmadığı için sevk edilemez. Bu yazı ambalaj bakiyesinin nasıl tutulacağını, kaç kasa gerektiğinin nasıl hesaplanacağını ve ay sonu mutabakatını anlatıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Dönüşlü ambalaj nedir, kimin malıdır?
- Kasalar neden kaybolur?
- Müşteri bazlı ambalaj bakiyesi nasıl tutulur?
- Bir müşteri için kaç kasa gerekir?
- Ay sonu kasa mutabakatı nasıl yapılır?
- Kayıp ve kırık kasa için hangi kural yazılmalı?
- Kendi kasanızla sevk ediyorsanız ne değişir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da dönüşlü ambalaj
- Sık sorulan sorular
Dönüşlü ambalaj nedir, kimin malıdır?
Dönüşlü ambalaj, tek kullanımlık koli ve streçten farklı olarak tekrar tekrar kullanılan taşıma kabıdır: plastik kasa, ızgaralı metal sepet, plastik ya da ahşap palet, kasa içi ayırıcı ve kapak. Kimin malı olduğu, takibin yönünü belirler.
- Müşteriye ait: müşteri kendi kasasını verir, parça yalnız o kasayla sevk edilir. Kasa sizin stoğunuz değildir ama elinizdeyken sorumluluğu sizdedir.
- Size ait: kendi kasanızla sevk edersiniz, müşteri boşaltıp geri verir. Müşteride duran kasa sizin varlığınızdır.
- Havuz sistemi: kasa ya da palet bir havuz işletmecisinden kiralanır; takibi işletmecinin kurallarıyla yapılır.
Müşteriye ait kasa için ISO 9001:2015 standardının müşteriye ait mülkiyetle ilgili maddesi (8.5.3) uygulanır: firmanın bu mülkü tanımlaması, koruması, kaybolduğunda ya da hasar gördüğünde müşteriye bildirmesi beklenir. Kasanın kayıtta görünmesi bu şartın da temelidir.
Kasalar neden kaybolur?
Kasa çoğu zaman çalınmaz; kayıttan düşer. Fiziksel olarak bir yerde durur, ama hangi hareketle oraya gittiği yazılmamıştır.
- İrsaliyede yazılmaması: mamul irsaliyeye girer, onu taşıyan 24 kasa girmez.
- Boş dönüşün kayda girmemesi: müşterinin aracı boş kasaları bırakır, kimse saymaz, bakiye hiç azalmaz.
- Başka işe kullanım: müşterinin kasası boş kaldığında iç taşımada, fasona gönderimde ya da başka müşterinin parçasında kullanılır.
- Fasoncuya gidiş: kaplamaya giden parçalar kasasıyla gider, kaplamacı kendi kasasıyla geri gönderir; asıl kasa fasoncuda kalır.
- Kırık kasanın atılması: kırılan kasa hurdaya gider ama kayıttan düşülmez.
Bu nedenlerin hepsinin ortak çaresi, kasanın da mamul gibi her yer değiştirdiğinde bir belgeye girmesidir.
Kasa takibine başlayan firmalarda ilk mutabakat genellikle büyük bir farkla açılır ve fark çoğu zaman yılların birikimidir. Pratik yol, ilk ayın sonunda müşteriyle bir başlangıç bakiyesinde anlaşıp eski farkı ayrı bir kararla kapatmak, takibi o günden itibaren temiz tutmaktır.
Müşteri bazlı ambalaj bakiyesi nasıl tutulur?
Her ambalaj tipi (KLT 6421, metal sepet, Euro palet) ayrı bir stok kalemidir; her müşteri için ayrı bir "müşteride" yeri açılır. Fabrikadaki ve müşterideki kasalar böylece aynı kalemin iki ayrı bakiyesi olur.
| Olay | Kayıt | Bakiye etkisi |
|---|---|---|
| Müşteri yeni kasa gönderdi | Ambalaj deposuna giriş (müşteri mülkü olarak işaretli) | Fabrikadaki kasa artar |
| Dolu kasa sevk edildi | Ambalaj deposundan müşteride yerine aktarma | Fabrikada azalır, müşteride artar |
| Boş kasa geri geldi | Müşteride yerinden ambalaj deposuna aktarma | Müşteride azalır, fabrikada artar |
| Kasa fasona gitti | Ambalaj deposundan fasoncu yerine aktarma | Fasoncuda görünür |
| Kasa kırıldı | Çıkış kaydı, neden: kırık | Toplamdan düşer, müşteriye bildirilir |
| Kayıp bedeli faturalandı | Müşteride yerinden çıkış, neden: bedel faturası | Müşteri bakiyesi kapanır |
Sevkte kasa sayısı irsaliyenin not ya da açıklama kısmına da yazılırsa müşteriyle tartışmada belgeye dayanılır. Kasanın kendisi satılmadığı için faturaya girmez; irsaliyede nasıl gösterileceği ve kayıp kasa bedelinin faturalanması konusunda mali müşavirin görüşü alınır. Etiketin ve kasa içeriğinin nasıl düzenleneceği paket ve palet etiketi yazısında.
Bir müşteri için kaç kasa gerekir?
Gereken kasa sayısı = günlük sevk edilen kasa x kasanın bir tam turu (gün) x güvenlik payı. Tur, kasanın dolumdan yeniden doluma hazır olana kadar geçirdiği süredir.
Temsili örnek: bir müşteriye günde 1.800 braket gidiyor, kasa içi 20 adet, yani günde 90 kasa. Kasanın turu: fabrikada dolum ve bekleme 1 gün, yolda 1 gün, müşteride hat başında 4 gün, dönüş 1 gün, yıkama ve ayıklama 1 gün; toplam 8 gün.
- Tur boyunca dolaşan kasa: 90 x 8 = 720 kasa.
- Yüzde 10 güvenlik payı (kırık, gecikmiş dönüş): 720 x 1,10 = 792 kasa.
- Müşteriye bildirilen ihtiyaç: yaklaşık 790 kasa.
Müşteri 600 kasa verdiyse fark bir haftayı geçmeden sevkiyatı durdurur: kasa olmadığı için parça hazırken yüklenemez. Bu durumda ya tur kısaltılır (dönüşler sıklaştırılır, yıkama aynı gün yapılır) ya da müşteriden ek kasa istenir. Kasa içi miktar stok kartında yazılı olursa hesap her parça için birkaç saniyede yapılır. Sevkiyatın günlük planı için sevkiyat planlama yazısına bakılabilir.
Ay sonu kasa mutabakatı nasıl yapılır?
Mutabakat, müşteride görünen ambalaj bakiyesinin müşterinin kendi sayımıyla karşılaştırılmasıdır. Ayda bir, aynı gün ve aynı yöntemle yapılır.
- Bakiye çıkarılır: her müşteri ve her ambalaj tipi için dönem başı, sevk, dönüş, kırık ve dönem sonu bakiyesi listelenir.
- Müşteriye gönderilir: liste, müşterinin lojistik ya da depo sorumlusuna gider; müşteri kendi sayımını yazar.
- Fark ayrıştırılır: temsili örnek: dönem başı müşteride 420 kasa, ay içinde 1.850 sevk, 1.760 dönüş. Beklenen bakiye 420 + 1.850 - 1.760 = 510. Müşteri 460 sayıyor; fark 50 kasa.
- Hareketler eşleştirilir: farkın büyük kısmı genellikle iki üç sevkiyatın dönüş kaydına girmemiş boşlarıdır. Dönüş tutanakları ve irsaliye notları gün gün karşılaştırılır.
- Kalan fark karara bağlanır: açıklanamayan fark sözleşmedeki kurala göre işlenir. Kasa başı 380 TL bedelle 50 kasa 19.000 TL eder; tutar küçük değildir ve her ay tekrar edebilir.
Müşteride duran ve mutabakat isteyen bir başka stok türü de konsinye stoktur; yöntem benzerdir ve konsinye stok yazısında anlatılıyor.
Kayıp ve kırık kasa için hangi kural yazılmalı?
Kural, ilk kasa teslim alınmadan yazılı olmalıdır; ay sonu tartışmasında yazılan kural iki tarafı da memnun etmez. Müşteri sözleşmesinde ya da lojistik el kitabında şunlar netleşmelidir:
- Kasanın birim bedeli ve hangi durumda faturalanacağı.
- Kırık kasanın nasıl bildirileceği (fotoğraf, tutanak) ve kimin hesabına yazılacağı.
- Mutabakat sıklığı, son tarihi ve itiraz süresi.
- Kasanın başka amaçla (iç taşıma, fason) kullanılıp kullanılamayacağı.
- Kasa yetersizliğinde hangi ambalajla sevk yapılacağı ve bunun maliyetini kimin karşılayacağı.
Kendi kasanızla sevk ediyorsanız ne değişir?
Kasa sizin malınızsa takip aynıdır, ama sorumluluk yön değiştirir: müşteride duran her kasa sizin varlığınızdır ve geri gelmeyen kasanın maliyetini siz taşırsınız. Bu durumda müşteri bakiyesini izlemek bir zorunluluk değil, doğrudan para meselesidir.
Üç pratik fark vardır. Birincisi, kasa satın alındığında bir demirbaş ya da stok kalemi olarak nasıl kaydedileceğine mali müşavirle karar verilir; tutarı ve kullanım süresi bu kararı belirler. İkincisi, kasaların üzerine firma adı ve kasa numarası kalıcı olarak basılırsa başka bir tedarikçinin kasasıyla karışması önlenir. Üçüncüsü, müşteri dönüşleri geciktirdiğinde sevkiyat sizin kasanız yüzünden durur; bu yüzden müşteri bazında "en fazla şu kadar kasa sizde kalabilir" sınırı konup her hafta kontrol edilir.
Havuzdan kiralanan palet ve kasada ise sayım ve bedel kuralları havuz işletmecisinindir. Sizin kaydınızın işi, işletmecinin faturasındaki adetleri kendi sevk ve dönüş kayıtlarınızla doğrulamaktır.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız sevki saymak: dönüş kayda girmezse müşterideki bakiye hep büyür ve kayıt güvenilmez olur.
- Tüm müşterileri tek bakiyede toplamak: "dışarıda 900 kasa var" bilgisi kimden geri isteneceğini söylemez.
- Müşteri kasasını kendi kasası gibi kullanmak: başka müşteriye ya da fasona giden kasa iki tarafın kaydını birden bozar.
- Kırık kasayı atmak: kayıttan düşülmeyen kırık kasa, mutabakatta kayıp kasa olarak çıkar.
- Mutabakatı yılda bir yapmak: on iki aylık farkın nedenini kimse hatırlamaz.
- Kasa içi miktarı belirsiz bırakmak: kasa ihtiyacı hesaplanamaz, sevkiyatta kasa sayısı tahmin edilir.
PakERP One'da dönüşlü ambalaj
PakERP One'da dönüşlü ambalaj için ayrı bir ekran yoktur; düzen, ambalaj kalemi için stok kartı ve müşteri başına ayrı depoyla kurulur. Program ve bulut sunucu ücretsizdir, depo sayısında sınır yoktur.
- 301 Stok Kartları: her ambalaj tipine bir kart açılır (KLT 6421, metal sepet, palet). Mamul kartının Müşteri / Kalıp / Paket sekmesinde Paket Tipi ve Paket İçi Miktar alanları vardır; kasa ihtiyacı hesabındaki kasa içi adet buradan okunur.
- 320 Depolar: fabrikadaki ambalaj için bir depo, her müşteri için "Müşteride kasa" adlı ayrı bir depo, gerekirse fasoncu için bir depo tanımlanır.
- 304 Stok Transfer Fişi: sevkte ambalaj deposundan müşteri deposuna, dönüşte tersine aktarılır. Her fiş tarih ve açıklamayla kayıtlıdır.
- 303 Stok Çıkış Fişi: kırık kasa ya da bedeli faturalanan kasa, neden yazılarak düşülür.
- Stok Durumu (sağ tık): ambalaj kaleminin depo bazında bakiyesi, yani hangi müşteride kaç kasa olduğu tek pencerede görünür. Stok Ekstresi ise mutabakat için dönem içi hareketleri listeler.
- 102 Satış İrsaliyeleri: sevk edilen kasa sayısı irsaliyenin Notlar sekmesine yazılır; belge müşteriyle tartışmada kanıt olur.
Ayrıntılar Stok, Lot ve Nitelik sayfasında.