Konsinye stok, mülkiyeti satıcıda kalarak müşterinin deposunda ya da hat başında bekletilen ve müşteri kullandıkça faturalanan maldır. Takip üç kayıtla yapılır: müşteriye gönderilen miktar, müşterinin bildirdiği tüketim ve faturalanan miktar. Gönderilenden faturalanan ve iade edilen düşülünce müşterideki stok bulunur; bu rakam belirli aralıklarla müşterinin sayımıyla karşılaştırılır. Sevk ve fatura belgelerinin düzeni mali müşavirle birlikte kurulur.
Konsinye, satıcının malını müşterinin yanına bırakması ama satışı ancak müşteri o malı kullandığında yapması demektir. Mal müşterinin rafında durur, mülkiyet satıcıda kalır, fatura tüketimle birlikte kesilir. Otomotiv yan sanayisinde, beyaz eşya tedarikçilerinde ve hat beslemesi yapılan tedarik ilişkilerinde sık karşılaşılan bir düzendir.
Kâğıt üzerinde basittir. Zorluk takipte başlar: müşterinin deposunda sizin malınızdan kaç adet olduğunu, hangi lotların orada beklediğini ve ay sonunda neyin faturalanacağını müşterinin kayıtlarına bakmadan bilmeniz gerekir. Bu bilgi kendi sisteminizde tutulmazsa her ay sonu bir tartışmayla kapanır.
Tam boyutİçindekiler
- Konsinye stok ne demektir?
- Konsinye ile normal satış arasındaki fark nedir?
- Konsinye stok hangi durumlarda mantıklıdır?
- Müşterideki stok nasıl hesaplanır?
- Tüketim bildirimi nasıl alınmalı?
- Konsinye stokta mutabakat nasıl yapılır?
- Konsinye stok üretim planını nasıl etkiler?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da konsinye stok takibi
- Sık sorulan sorular
Konsinye stok ne demektir?
Konsinye stok, satıcıya ait olup müşterinin yerinde bekletilen, müşteri tarafından kullanıldığı anda satışı gerçekleşen stoktur. Kullanılmadığı sürece satıcının malıdır; bu yüzden değeri satıcının stok varlıkları içinde izlenir.
İki tür düzen görülür. Birincisinde müşteri, tedarikçinin malını kendi deposunda ayrı bir alanda tutar ve hattına çektikçe bildirir. İkincisinde tedarikçi kendi deposunu müşterinin yakınında ya da içinde işletir, sevkiyatı oradan yapar. Üretim yapan firmalar için daha yaygın olan birincisidir: büyük müşteri stok taşımak istemez, stoku tedarikçisinin tutmasını ister ama malın hat başında hazır olmasını da şart koşar.
Konsinye ile normal satış arasındaki fark nedir?
Temel fark satışın ne zaman gerçekleştiğidir. Normal satışta mal teslim edilince satış olur; konsinyede mal teslim edilir ama satış, müşteri kullandığında olur.
| Konu | Normal satış | Konsinye |
|---|---|---|
| Mülkiyet | Teslimde müşteriye geçer | Tüketime kadar satıcıda kalır |
| Fatura | Sevkiyatla birlikte | Tüketim bildirimine göre, dönemsel |
| Stok kimin kaydında? | Müşterinin | Satıcının, müşterideki ayrı bir yer olarak |
| Kayıp ve hasar riski | Müşteride | Sözleşmeye bağlı; yazılmazsa tartışma çıkar |
| Nakit | Vade sevkiyattan başlar | Vade tüketimden başlar, nakit daha geç gelir |
| Sayım | Satıcıyı ilgilendirmez | Dönemsel ortak sayım gerekir |
Tablonun son iki satırı konsinyenin maliyetini gösterir: satıcı hem stok finansmanını hem de sayım işini üstlenir. Karşılığında müşteriyle daha uzun ve daha düzenli bir iş ilişkisi kurar. Faturanın hangi süre içinde düzenleneceği Vergi Usul Kanunu ve güncel tebliğlere göre belirlenir; konsinye düzeninizi kurmadan önce mali müşavirinizle konuşun.
Konsinye ilişkilerde en çok tartışılan kalem, model değişikliğinden sonra müşterinin rafında kalan eski parçadır. Sözleşmeye en baştan 'model değişikliğinde rafta kalan stok şu koşulla faturalanır' maddesi yazılmışsa bu tartışma birkaç dakikada kapanır.
Konsinye stok hangi durumlarda mantıklıdır?
Müşteri büyük, tüketimi düzenli ve öngörülebilir, ürün de size özel ise konsinye mantıklıdır. Tüketimi belirsiz, ürün raf ömrü kısa ya da müşterinin sayım disiplini zayıfsa risklidir.
- Uygun: seri üretimde sabit parça numaraları, haftalık çekiş planı olan müşteri, sözleşmesi yazılı ilişki.
- Uygun: müşterinin hat duruşu yaşamamak için güvenlik stoku istediği, ama bunu kendi deposunda taşımak istemediği durumlar.
- Riskli: model değişikliği yakın olan parça. Müşteri geçiş yaptığında raftaki stok kimsenin işine yaramaz ve kimin zararı olduğu tartışılır.
- Riskli: son kullanma tarihli ya da paslanmaya açık ürün; bekleme süresi uzadıkça değer kaybeder.
Karar verirken müşterideki stokun sizin kaç günlük satışınıza denk geldiğini hesaplayın. Bu stok ne kadar büyürse bağlanan para da o kadar büyür; stok devir hızının anlamı için stok devir hızı rehberine bakabilirsiniz.
Müşterideki stok nasıl hesaplanır?
Müşterideki stok, dönem başı bakiyeye gönderilen miktarın eklenip faturalanan ve iade alınan miktarın düşülmesiyle bulunur. Formül düz haliyle şöyledir:
Müşterideki stok = dönem başı + gönderilen − faturalanan (tüketilen) − iade.
Örnek (temsili rakamlarla): bir sac parça için müşteride ay başında 2.400 adet var. Ay içinde 6.000 adet gönderildi, müşteri 5.200 adet tüketim bildirdi ve faturalandı, 150 adet hatalı parça iade geldi.
- Dönem başı ve gönderilen: 2.400 + 6.000 = 8.400 adet.
- Faturalanan ve iade düşülünce: 8.400 − 5.200 − 150 = 3.050 adet.
- Ay sonu ortak sayımda 2.980 adet bulundu: fark 70 adet.
- Fark sözleşmedeki kurala göre işlenir: çoğu sözleşmede sayım eksiği tüketilmiş sayılıp faturalanır.
Hesabı lot bazında yapmak farkın nereden geldiğini gösterir. Toplam 70 adet eksik görünse de lot kırılımında bir lotun hiç bildirilmeden tükendiği, diğerinin ise tam durduğu ortaya çıkabilir.
Tüketim bildirimi nasıl alınmalı?
Tüketim bildirimi müşteriden yazılı ve düzenli aralıklarla alınmalıdır: haftalık ya da ay sonu, parça numarası, miktar ve mümkünse lot kırılımıyla. Telefonla gelen "bu ay şu kadar kullandık" bilgisi faturaya dayanak olmaz.
- Kesim tarihi: bildirimin hangi günün sonuna kadar olan tüketimi kapsadığı sözleşmede yazar.
- Biçim: müşterinin portalından alınan liste, e-posta ile gelen tablo ya da müşterinin kendi çekiş raporu. Hangisi olursa olsun her ay aynı biçim kullanılır.
- Lot: müşteri hangi lottan çektiğini bildirebiliyorsa FIFO varsayımına gerek kalmaz; bildiremiyorsa en eski lottan tüketildiği kabul edilir.
- Onay: bildirim faturalanmadan önce sizin kayıtlarınızla karşılaştırılır; gönderilmemiş bir parça için tüketim gelmişse yanlış eşleşme vardır.
Bildirimi faturaya çevirmeden önce iki kontrol yapmak alışkanlık olmalı. Birincisi, bildirilen miktar müşterideki stoktan büyük olamaz; büyükse ya bir sevkiyat kaydı eksiktir ya da müşteri başka tedarikçinin malını da saymıştır. İkincisi, uzun süredir hiç tüketim bildirilmeyen parça numarası listede ayrıca işaretlenir; bu genellikle müşterinin o parçayı artık kullanmadığının ilk işaretidir.
Konsinye stokta mutabakat nasıl yapılır?
Belirli aralıklarla, çoğunlukla ay sonunda, müşterinin rafındaki mal iki tarafın katılımıyla sayılır ve sayım sonucu sizin kaydınızdaki bakiyeyle karşılaştırılır. Fark sözleşmedeki kurala göre faturalanır ya da düzeltilir.
Mutabakatı kolaylaştıran sözleşme maddeleri şunlardır: sayım sıklığı, farkın kimin hesabına yazılacağı, hasarlı ve kusurlu malın nasıl ayrılacağı, model değişikliğinde kalan stokun kaderi, en uzun bekleme süresi ve bu süreyi aşan stokun faturalanıp faturalanmayacağı. Bu maddeler yazılı değilse her fark ayrı bir pazarlık konusu olur.
Konsinye tüketimleri faturaya dönüştükçe cari hesapta vade başlar; açık kalemlerin izlenmesi için cari hesap takibi rehberi işinize yarar.
Konsinye stok üretim planını nasıl etkiler?
Müşterideki konsinye stok, müşterinin siparişi ile sizin üretiminiz arasında bir tampon gibi çalışır. Plan, müşterinin sipariş tarihine değil, raftaki stokun ne zaman en alt seviyeye ineceğine göre yapılır.
Çoğu konsinye sözleşmesinde bir alt ve bir üst seviye yazılıdır: müşterinin rafında örneğin en az üç, en çok on günlük tüketim bulunmalıdır. Alt seviye müşterinin hattını korur, üst seviye sizin bağlanan paranızı sınırlar. Günlük tüketim 260 adet olan bir parçada bu aralık 780 ile 2.600 adet arasına denk gelir (örnek rakam). Raftaki stok 780 adede yaklaşmadan yeni sevkiyat yola çıkmalıdır; bu da üretimin, sevkiyattan temin süresi kadar önce başlaması demektir.
Alt seviyenin hesabı emniyet stoku mantığıyla aynıdır; tüketimdeki dalgalanma ve sizin üretim süreniz birlikte düşünülür. Ayrıntısı için emniyet stoku hesaplama rehberine, planın genel kurgusu için üretim planlama rehberine bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Müşterideki malı kendi deponuzla karıştırmak. Konsinye mal sizin stok raporunuzda ayrı bir yer olarak görünmezse, planlama o malı elde sanar ve eksik üretir.
- Sevk belgesi düzenlemeden mal göndermek. Mal yola çıkarken sevk belgesi düzenlenir; belge yoksa hem kayıt hem mevzuat açısından sorun doğar.
- Tüketimi toplam adetle almak. Lot kırılımı olmayan bildirim geri çağırmada hangi lotun müşteride kaldığını belirsiz bırakır.
- Bekleme süresini izlememek. Aylarca çekilmeyen stok çoğunlukla model değişikliğinin habercisidir.
- Sayımı yalnız müşteriye bırakmak. Ortak sayım yapılmayan ayda fark kaçınılmaz olarak sizin aleyhinize kapanır.
PakERP One'da konsinye stok takibi
PakERP One'da ayrı bir "konsinye" ekranı yoktur; düzen, irsaliyenin faturadan ayrı izlenmesi ve kısmi faturalaştırma ile kurulur. Program ücretsizdir ve bu akış için ek modül gerekmez.
- 102 Satış İrsaliyeleri: konsinye sevkiyat irsaliyeyle yapılır; satırda lot seçilir, onayla mal stoktan düşer. Faturalanmayan irsaliye miktarı müşterideki konsinye stoku gösterir.
- Faturalaştır: tüketim bildirimi gelince irsaliye listesinde sağ tık "Faturalaştır" ile fatura kalan satırlarla açılır; miktar bildirilen tüketime göre düzeltilir. Kaydet'e basılana kadar hiçbir şey yazılmaz, faturalanmayan kısım irsaliyede açık kalır.
- 851 Cari Konsol: müşterinin "Faturalanmamış İrsaliye" tutarı, açık siparişleri ve vadesi gelen alacağı aynı ekranda.
- 8135 İzlenebilirlik: lot numarası yazılınca lotun hangi irsaliyeyle hangi müşteriye gittiği şemada görülür; sayım farkı lot bazında incelenir.
- 320 Depolar ve 304 Stok Transfer Fişi: konsinye malı kendi stok raporunuzda görmek isterseniz müşteri adına ayrı bir depo açılabilir. Bu yolda yasal sevk belgesinin nasıl düzenleneceğini mali müşavirinizle netleştirin.
Ayrıntılar için Satış ve Sevkiyat modülüne bakın.