1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. B2B Müşteri Segmentasyonu
CRM Rehberi · Müşteri

B2B Müşteri Segmentasyonu: Müşteriler A, B, C Olarak Nasıl Ayrılır?

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

B2B müşteri segmentasyonu, müşterileri firmaya kattıkları değere göre gruplara ayırmaktır. En yaygın yol ABC ayrımıdır: son on iki ayın cirosu büyükten küçüğe sıralanır, kümülatif payı yaklaşık yüzde 75 ile 80'e kadar olanlar A, sonraki dilim B, kalanlar C sayılır. Üretim firmasında yalnız ciro yetmez; brüt kâr, ödeme davranışı ve büyüme potansiyeli de eklenir. Her segment için ziyaret sıklığı, teklif önceliği ve vade kuralı ayrı belirlenir.

Satış listesini son on iki ayın cirosuna göre büyükten küçüğe sıralayın ve aşağı doğru toplamaya başlayın. Çoğu üretim firmasında daha ilk birkaç satırda toplam cironun büyük kısmına ulaşılır. Listenin geri kalanı, sayıca çok ama tek tek küçük müşterilerden oluşur.

Bu tablo bir sıralamadan fazlasını söyler. Satışçının zamanı, planlamanın önceliği, kalite ekibinin ilgisi ve muhasebenin vade esnekliği her müşteriye eşit dağıtılamaz. Dağıtılmaya çalışıldığında ya büyük müşteri ihmal edilir ya da küçük müşteriye fazla emek harcanır. Müşteri segmentasyonu bu dağılımı bilinçli yapmanın yoludur. Aşağıda ABC ayrımının nasıl hesaplanacağı, ciroya neler eklenmesi gerektiği ve her segmente nasıl davranılacağı örnekle anlatılıyor.

Cari kartları: Cari kartlar bakiye, açık fırsat, son temas ve sıradaki adımla birlikte.Tam boyut
Cari kartları · Cari kartlar bakiye, açık fırsat, son temas ve sıradaki adımla birlikte.

B2B müşteri segmentasyonu nedir, neden yapılır?

B2B müşteri segmentasyonu, kurumsal müşterileri benzer değer ve ihtiyaçlara göre gruplara ayırıp her grup için ayrı bir hizmet kuralı koymaktır. Amaç müşteriyi etiketlemek değil, sınırlı zamanı ve kapasiteyi doğru yere vermektir.

Bir üretim firmasında segmentasyonun etkilediği kararlar şunlardır:

  • Satışçı hangi müşteriyi ne sıklıkla ziyaret edecek?
  • İki teklif aynı anda beklerken hangisi önce hazırlanacak?
  • Kapasite dar olduğunda hangi siparişin terminine öncelik verilecek?
  • Hangi müşteriye vade esnekliği tanınabilir, hangisine tanınamaz?
  • Yıllık fiyat görüşmesine kim, ne kadar hazırlıkla girecek?

Bu kararlar zaten her gün veriliyor. Segmentasyon yoksa satışçının kişisel ilişkisine, en son kimin aradığına ya da en çok kimin bağırdığına göre veriliyor. Yazılı bir ayrım, aynı kararı herkesin aynı gerekçeyle vermesini sağlar.

Müşteriler A, B, C olarak nasıl ayrılır?

ABC ayrımında müşteriler son on iki aylık ciroya göre sıralanır ve kümülatif ciro payına göre üç gruba bölünür. Eşikler firmaya göre değişir; sık kullanılan bir başlangıç A için yüzde 75 ile 80, B için yüzde 95'tir.

  1. Son on iki ayın satış faturalarını müşteri bazında toplayın; iadeleri düşün.
  2. Müşterileri ciroya göre büyükten küçüğe sıralayın.
  3. Her müşterinin toplam ciro içindeki payını ve kümülatif payını hesaplayın.
  4. Kümülatif payı eşiğe kadar olanları A, sonraki dilimi B, kalanı C olarak işaretleyin.

Örnek (temsili rakamlar, toplam ciro 10.000.000 TL):

MüşteriCiro (TL)PayKümülatif paySınıf
M13.200.000%32%32A
M22.100.000%21%53A
M31.300.000%13%66A
M4900.000%9%75A
M5700.000%7%82B
M6600.000%6%88B
M7450.000%4,5%92,5B
M8350.000%3,5%96C
M9250.000%2,5%98,5C
M10150.000%1,5%100C

Bu örnekte on müşterinin dördü cironun dörtte üçünü getiriyor. M4 tam eşikte duruyor; eşiğe denk gelen ya da çok yakın olan müşteriyi hangi gruba koyacağınıza kâr ve potansiyeline bakarak karar verin. Müşteri sayısı yüzlerle ifade ediliyorsa aynı tablo Excel'de birkaç dakikada çıkar; önemli olan her yıl aynı yöntemi ve aynı dönemi kullanmaktır. Aynı yöntem stok kalemlerine de uygulanır; stoktaki karşılığı ABC analizi ile stok sınıflandırma yazısında.

Sahadan not

ABC tablosunu ilk kez çıkaran firmalar çoğu zaman iki şeye şaşırır: A sınıfının sanılandan küçük olmasına ve bazı uzun süreli müşterilerin C sınıfına düşmesine. İkinci grup genellikle ilişkinin yıllar önce büyük olduğu, bugün ise yalnız küçük yedek parça siparişlerinin kaldığı müşterilerdir.

Yalnız ciro yeterli mi, hangi ölçüler eklenmeli?

Hayır. Ciro, müşterinin büyüklüğünü söyler ama değerini tek başına söylemez. Üretim firmasında ciroya en az üç ölçü eklenmelidir.

  • Brüt kâr: cirosu yüksek ama iskontoyla, kalıp masrafını üstlenerek ya da çok küçük partilerle çalışılan müşteri, kâr sıralamasında çok daha aşağıda çıkabilir. Hesabı müşteri bazlı karlılık yazısında.
  • Ödeme davranışı: vadesi sürekli geçen müşteri, kâğıt üzerindeki kârın bir kısmını finansman maliyetine çevirir. Ortalama gecikme günü yaşlandırma raporundan alınır.
  • Potansiyel: bugün C sınıfında olan ama yeni bir projede seri üretime geçecek müşteri, ziyaret planında B gibi ele alınmalı.

Bu ölçüleri tek bir puanda birleştirmek mümkün ama zorunlu değil. Pratik yol, ciroya göre ABC sınıfını belirleyip yanına iki işaret eklemektir: "kârı düşük" ve "ödemesi sorunlu". A sınıfında olup iki işareti de taşıyan müşteri, yönetimin masasına ayrıca konuşulmak üzere gelir.

Her segmente nasıl davranılmalı?

Her segment için ziyaret sıklığı, teklif önceliği, termin önceliği ve vade esnekliği yazılı olarak belirlenmelidir. Kural yazılmazsa segment yalnız bir rapor sütunu olarak kalır.

KonuA müşteriB müşteriC müşteri
Satış temasıDüzenli ziyaret, birden fazla yetkiliyle ilişkiDönemsel ziyaret, düzenli telefonTelefon ve e-posta, gerektiğinde ziyaret
Teklif önceliğiAynı gün değerlendirilirSıraya göreKapasite uygunsa
Kapasite darlığındaTermin korunurMüşteriyle konuşularak kaydırılabilirKaydırılabilir
Vade ve riskSözleşmeye bağlı, limit düzenli gözden geçirilirStandart vadeStandart vade, gerekirse peşin
SorumluDeneyimli satışçı ve yöneticiSatışçıSatış ofisi

Tablodaki kurallar bir örnektir. Önemli olan, kapasite darlığında hangi siparişin önce gireceği gibi zor kararların segmente bağlı bir kuralla verilmesidir. Bu kararın ayrıntısı sipariş önceliklendirme yazısında.

Segmentler ne sıklıkla güncellenmeli?

ABC sınıfları yılda bir ya da iki kez, son on iki ayın verisiyle yeniden hesaplanmalıdır. Daha sık güncelleme, tek bir büyük siparişle müşterinin sınıf değiştirmesine ve kuralların sürekli değişmesine yol açar. Yıl ortasında açılan yeni bir müşteri ise ilk hesaplamaya kadar potansiyeline göre geçici bir sınıfla izlenir.

Yeniden hesaplamada sınıf değiştiren müşteriler ayrıca incelenir. A'dan B'ye düşen müşteri bir uyarıdır: ya işini başka tedarikçiye kaydırıyor ya da kendi satışları düşüyor. Satışçının ziyaret raporları bu soruya çoğu zaman cevap verir. C'den B'ye çıkan müşteri ise fırsattır; ilişkiyi daha üst bir düzeye taşımak için yöneticinin bir ziyareti iyi bir başlangıçtır.

Sınıf değişikliği müşteriye söylenmez ama ona davranış biçimine yansır. Bu yüzden değişikliğin satış, planlama ve muhasebe tarafından aynı anda bilinmesi gerekir; segment cari kartta tutulursa herkes aynı bilgiyi görür.

Segmentasyon üretim planına ve stoğa nasıl yansır?

Segment, satışın yanında planlama ve stok kararlarına da girmelidir. A müşterinin tekrar eden parçaları için emniyet stoğu tutmak, C müşterinin seyrek siparişleri için ise siparişe göre üretmek çoğu firmada doğru dengedir.

Diyelim ki A sınıfındaki bir müşteri her hafta aynı üç parçayı çağırıyor ve terminde hiç esneklik tanımıyor. Bu parçalar için hammadde ve yarı mamulde emniyet stoğu, hatta küçük bir mamul stoğu tutmak, kapasite darlığında bile teslimatı korur. Aynı stoğu C müşterinin yılda iki kez gelen siparişi için tutmak ise rafta bekleyen para demektir.

Kalıp ve bakım planında da benzer bir ayrım yapılır. A müşterinin parçasını basan kalıbın bakımı öne alınır, yedek parçası hazır tutulur. Hesap yöntemi için emniyet stoku hesaplama yazısına bakabilirsiniz.

Müşteri segmentasyonunda sık yapılan hatalar

  • Yalnız ciroyla sınıflamak. Zarar ettiren büyük müşteri A sınıfında en iyi hizmeti almaya devam eder.
  • Grup şirketlerini ayrı saymak. Aynı grubun iki fabrikası ayrı cari kartlardaysa her biri B görünür, birlikte A'dır. Sınıflamada grup toplamına da bakılmalı.
  • Segmenti yalnız satışın bilmesi. Planlama ve muhasebe bilmiyorsa kapasite ve vade kararları segmentten bağımsız verilir.
  • C müşteriyi değersiz saymak. C müşteriler toplamda kapasiteyi dengeler ve bazıları yarının A müşterisidir. Onlara daha az emekle ama düzenli hizmet verilir.
  • Eşikleri her yıl değiştirmek. Eşik değişirse sınıf değişiklikleri müşteriden değil yöntemden kaynaklanır.
  • Kuralı yazmamak. "A müşteriye öncelik veriyoruz" sözü, kapasite darlığında neyin ne kadar kaydırılacağını söylemez.

PakERP One'da müşteri segmentasyonu

PakERP One'da ABC sınıfı için ayrı bir ekran yoktur; sınıflama mevcut rapor ve cari alanlarıyla yapılır.

  1. Ciro ve kâr: Satış Yönetimi'ndeki 134 Satış Karlılık Raporu cari kırılımıyla ciro, maliyet, kâr ve marjı verir. Raporun Excel çıktısında sıralama ve kümülatif pay hesaplanır.
  2. Ödeme davranışı: 803 Yaşlandırma ve 802 Cari Ekstre'deki FIFO açık kalem ve gecikme günü müşterinin ödeme alışkanlığını gösterir.
  3. Sınıfı karta yazmak: 804 Cari Grupları ya da 806 Cari Özel Kodları ile A, B, C tanımlanır ve cari kartta seçilir. Çok sayıda kart için "İçeri Aktar ▾" ile Excel şablonu doldurulup yüklenir; kodu olan kart güncellenir.
  4. CRM tarafı: 1209 Cari Kartları bakiye, açık fırsat, son temas ve sıradaki adımı birlikte gösterir; carilere toplu satış elemanı atanır.
  5. Asistan: durum çubuğundaki Asistan'a "bu ay en çok satış yaptığımız müşteri" gibi sorular sorulup tablo alınır.

Modülün ayrıntısı Satış modülü sayfasında. Program ücretsizdir.

Sık Sorulan Sorular

ABC müşteri analizi nedir?
Müşterilerin son on iki aylık ciroya göre sıralanıp kümülatif ciro payına göre üç gruba ayrılmasıdır. Cironun yaklaşık yüzde 75 ile 80'ini getirenler A, sonraki dilim B, kalanlar C sayılır. Eşikleri firma kendi belirler.
Müşteri segmentasyonu nasıl yapılır?
Önce ciroya göre ABC sınıfı hesaplanır, sonra brüt kâr, ödeme davranışı ve büyüme potansiyeli işaret olarak eklenir. Her segment için ziyaret sıklığı, teklif ve termin önceliği, vade kuralı yazılı olarak belirlenir.
A müşteri ne demek?
Firmanın cirosunun büyük bölümünü getiren az sayıdaki müşteridir. A müşteride kayıp firmanın tamamını etkileyeceği için düzenli ziyaret, birden fazla yetkiliyle ilişki ve kapasite darlığında termin önceliği gibi kurallar uygulanır.
Müşteri segmentasyonu ne sıklıkla yapılmalı?
Yılda bir ya da iki kez, son on iki ayın verisiyle yeniden hesaplanması yeterlidir. Sınıf değiştiren müşteriler ayrıca incelenir; A'dan düşen müşteri uyarı, C'den yükselen müşteri fırsattır.
Grup şirketleri tek müşteri mi sayılmalı?
Sınıflamada grup toplamına da bakılmalıdır. Aynı grubun fabrikaları ayrı cari kartlarda tutulsa bile toplam ciro grubun firma için önemini gösterir. Teslimat ve fatura ayrıntısı ise fabrika bazında izlenmeye devam eder.
PE
PakERP One EkibiCRM ve satış yönetimi rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

CRM modülünü PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.