İhracat yapan üretici için ücretsiz ERP programı, aynı işlemi iki para biriminde doğru tutabilmelidir: fiyat, sipariş ve fatura dövizde, defter ve maliyet TL'de. Kurun hangi tarihten alındığı belge üzerinde görünmeli, dövizli cari hesapta gerçek borç ile kur farkı ayrı izlenmeli, KDV istisna kodu faturada seçilebilmeli ve müşterinin çağrılı siparişi yükleme haftasına göre planlanabilmelidir. Bu dört iş tek programda duruyorsa ihracat evrakı ile üretim aynı kayıttan beslenir.
Saat 08.40, Almanya'daki müşteriden e-posta geliyor: "Gelecek ayın çağrısını 20.000 adetten 26.000 adede çıkarıyoruz. Fiyat aynı kalır mı, konteyner hangi hafta yüklenir?" Satış sorumlusu cevap yazmadan önce üç şeye bakmak zorunda: euro fiyatın hangi maliyet ve kurla verildiği, hammaddenin yetip yetmeyeceği, üretimin o haftaya sığıp sığmayacağı. Bu üç bilgi çoğu fabrikada üç ayrı dosyada durur ve cevap öğleden sonraya kalır.
İhracat yapan üreticide işin zor tarafı çoğu zaman üretimin kendisi değildir. Fiyat dövizde verilir, maliyet yarı TL yarı döviz oluşur, fatura dövizle kesilir ama defter TL tutulur, tahsilat da haftalar sonra başka bir kurla gelir. Arada gümrük beyannamesi, KDV istisnası, müşterinin istediği etiket ve palet düzeni vardır. İhracatçı firma için ücretsiz ERP programı seçerken bakılacak yerler de tam olarak bunlardır.
Tam boyutİçindekiler
- İhracatçı üretici için ERP neden farklı olmalı?
- Dövizli teklif, sipariş ve fatura nasıl yönetilmeli?
- Kur farkı dövizli cari bakiyeyi nasıl yanıltır?
- İhracat faturası ve gümrük evrakı nasıl eşleştirilir?
- Çağrılı sipariş gelince üretim ve yükleme haftası nasıl planlanır?
- Dövizli satışta ürün kârı nasıl izlenir?
- İhracatçıların ERP kullanırken sık yaptığı hatalar
- PakERP One'da ihracat akışı
- Sık sorulan sorular
İhracatçı üretici için ERP neden farklı olmalı?
Çünkü aynı işlem iki para biriminde yaşar ve ikisi de doğru olmak zorundadır. Müşteri euro bakiyesine bakar, mali müşavir TL defterine, patron da kâra. Yalnız TL çalışan bir ön muhasebe programında dövizli fatura bir açıklama satırına dönüşür; dövizli çalışan ama TL karşılığını sonradan hesaplayan bir tabloda ise kur farkı hiçbir yerde görünmez.
İkinci fark sipariş biçimidir. Yurtiçi müşteri çoğu zaman tek sipariş verir; yurtdışı müşteri ise yıllık tahmin, aylık çağrı ve haftalık yükleme planıyla çalışır. Üçüncü fark belge setidir: ticari fatura, gümrük beyannamesi, çeki listesi, bazen menşe belgesi. Bunların hepsi aynı sevkiyata ait olduğu halde farklı kişilerin bilgisayarında durursa bir denetimde ya da iade sırasında eşleştirmek günler alır.
Bu yüzden ihracatçı bir üreticinin ücretsiz ERP programından beklediği şey "döviz desteği" diye tek maddeye sığmaz. Döviz fiyat listesinden başlayıp tahsilattaki kur farkına kadar uzanan bir zincirdir.
Dövizli teklif, sipariş ve fatura nasıl yönetilmeli?
Her belge kendi para biriminde tutulmalı, kur da belge üzerinde tarihiyle görünmelidir. Teklif euro verildiyse sipariş euro açılır, irsaliye ve fatura euro kesilir; TL karşılığı her satırda ayrıca görünür. Kur, firmanın mali müşaviriyle belirlediği kurala göre gelir; birçok firma fatura tarihinden önceki iş gününün TCMB döviz satış kurunu kullanır. Önemli olan, kuralın elle değil programda uygulanması ve her faturada aynı olmasıdır.
| Belge | Para birimi | Kur nereden gelir? | Kontrol edilecek |
|---|---|---|---|
| Fiyat listesi / sözleşme | Müşteri para birimi | Kur yok, fiyat dövizde sabit | Geçerlilik tarihi |
| Teklif | Müşteri para birimi | Bilgi amaçlı | Hammadde kuru varsayımı |
| Sipariş | Müşteri para birimi | Belge tarihine göre | Satır teslim tarihi |
| İrsaliye ve fatura | Müşteri para birimi | Kural tarihindeki TCMB kuru | İstisna kodu, gümrük bilgisi |
| Tahsilat | Döviz ya da TL | Tahsilat günü kuru | Kur farkı |
Bu tablodaki en sık hata, irsaliyeden faturaya geçerken kurun yeniden seçilmesidir. İrsaliye bir gün, fatura üç gün sonra kesildiyse hangi kurun geçerli olacağı baştan yazılı bir kural olmalıdır. Kur ayrıntısı için dövizli işlemde kur belirleme yazısına bakılabilir.
İhracat yapan firmalarda en uzun süren iş genellikle müşteri mutabakatıdır. Müşteri euro ekstresi gönderir, firmanın elinde ise TL ekstre vardır; iki listeyi satır satır eşleştirmek günler alır. Cari hesap baştan döviz bazında tutulduğunda mutabakat, iki euro bakiyenin karşılaştırılmasına iner.
Kur farkı dövizli cari bakiyeyi nasıl yanıltır?
Döviz bakiyesi kapandığı halde TL bakiye kapanmaz ve bu kalıntı gerçek bir alacak gibi görünür. Örnek üzerinden gidelim (rakamlar örnektir): müşteriye 10.000 EUR fatura kesildi, fatura kuru 50,00, cariye 500.000 TL borç yazıldı. Ay sonunda müşteri 10.000 EUR ödedi, o günkü kur 51,00, tahsilat 510.000 TL olarak işlendi.
- Euro bakiyesi: 10.000 borç, 10.000 alacak, bakiye sıfır.
- TL bakiyesi: 500.000 borç, 510.000 alacak, 10.000 TL alacak kalıntısı.
- Bu 10.000 TL müşteriye borcunuz değildir; kambiyo kârıdır ve dönem sonunda kur farkı hesabına kapatılmalıdır.
Kur farkı kapatılmadan kalırsa ekstrede müşteri "fazla ödemiş" görünür, yaşlandırma raporu yanlış çıkar ve tahsilat ekibi gereksiz yere telefon açar. İhracat yapan firmada bu durum onlarca caride aynı anda olur. Program, cari ekranında defter bakiyesini, döviz bakiyesinin güncel kur karşılığını ve aradaki kur farkını ayrı ayrı göstermelidir. Konunun muhasebe tarafı dövizli cari ve kur farkı rehberinde ayrıntılı.
İhracat faturası ve gümrük evrakı nasıl eşleştirilir?
Her ihracat faturası, bağlı olduğu gümrük beyannamesi ve yükleme belgesiyle aynı kayıtta durmalıdır. İhracat teslimi KDV'den istisnadır; faturada bu istisnanın GİB'in istisna kodu listesindeki karşılığı seçilir ve fatura KDV'siz kesilir. İstisnanın şartları, belge süreleri ve iade talebinin nasıl yapılacağı güncel mevzuata ve tebliğe göre değişebildiği için bu konuda mali müşavirin yazılı bir çalışma talimatı olması iyi olur.
Gümrük müşavirinden gelen beyanname PDF'i e-postada, yükleme fotoğrafları telefonda, çeki listesi Excel'de kalırsa KDV iadesi dosyası hazırlanırken her fatura için ayrı arama yapılır. Basit bir kural bu işi çözer: beyanname gelince ilgili faturaya ek olarak iliştirilir, beyanname numarası ve tarihi fatura açıklamasına yazılır.
Faturanın e-belge senaryosu (e-Fatura mı, e-Arşiv mi, ihracat senaryosu mu) alıcının durumuna ve güncel GİB düzenlemesine bağlıdır. Bunu ilk ihracat faturasından önce entegratörünüzle ve mali müşavirinizle birlikte netleştirin; sonradan düzeltmek iptal ve yeniden düzenleme demektir.
Çağrılı sipariş gelince üretim ve yükleme haftası nasıl planlanır?
Müşterinin yıllık tahmini satış tahmini olarak, kesinleşen çağrısı sipariş satırı olarak girilir; plan bu ikisinden beslenir. Yurtdışı müşteri genellikle dört ile on iki haftalık bir tahmin gönderir ve bunun ilk birkaç haftasını kesin çağrıya çevirir. Tahmin hammadde siparişini, kesin çağrı üretimi yönlendirir.
- Tahmin: müşterinin gönderdiği haftalık miktarlar tahmin olarak girilir; hammaddesi uzun sürede gelen kalemler buna göre sipariş edilir.
- Çağrı: kesinleşen miktar sipariş satırına, yükleme tarihi satırın teslim tarihine yazılır.
- Ana plan: hangi hafta ne kadar üretileceği çağrı ve tahminden çıkarılır.
- Malzeme ihtiyacı: ürün ağacına göre hammadde ve yarı mamul ihtiyacı hesaplanır, eksikler satınalmaya düşer.
- Yükleme: konteyner ya da tır tarihi yaklaşan satırlar her sabah listelenir; geciken satır renkle ayrılır.
Burada yükleme tarihi ile teslim tarihinin karışmaması gerekir. Müşteri "teslim" dediğinde çoğu zaman kendi deposuna varış tarihini kasteder; siz ise yükleme tarihini planlarsınız. Sipariş satırına yükleme tarihi yazılmalı, taşıma süresi ayrıca not edilmelidir. Tahminle planın nasıl bağlanacağını satış tahmini ve üretim planı yazısı anlatıyor.
Dövizli satışta ürün kârı nasıl izlenir?
Maliyet TL hesaplanır, satış fiyatı fatura kuruyla TL'ye çevrilir ve ikisi aynı birimde karşılaştırılır. Örnek (şirket verisi değil): bir braketin euro fiyatı 2,40 EUR. Standart maliyeti 96 TL (sac 58 TL, işçilik ve makine 26 TL, genel gider payı 12 TL). Kur 50,00 iken satış 120 TL eder, brüt kâr 24 TL, yani satışın yüzde 20'si. Kur 48,00'e inerse satış 115,20 TL olur ve kâr 19,20 TL'ye düşer.
Bu basit hesap iki şey söyler. Birincisi, euro fiyatla yapılan sözleşmede kâr kurla birlikte oynar ve bunu fark etmek için her ay aynı hesabı tekrar etmek gerekir. İkincisi, hammaddenin de dövize bağlı alındığı durumda (sac, granül, bakır) kur riski kısmen kendiliğinden dengelenir; ama işçilik ve enerji TL olduğu için tamamen dengelenmez. Standart maliyet ile fiili maliyet arasındaki farkı her dönem görmek, yeni fiyat pazarlığına rakamla girmeyi sağlar. Bu karşılaştırmayı Excel yerine ücretsiz ERP programı içinde yapmanın faydası, maliyetin gerçek alış ve üretim kayıtlarından gelmesidir.
İhracatçıların ERP kullanırken sık yaptığı hatalar
- Faturayı TL kesip açıklamaya euro yazmak: cari euro bakiyesi hiç oluşmaz, müşteri mutabakatı elle yapılır.
- Kur farkını yıl sonuna bırakmak: ay boyunca ekstreler yanlış görünür, alacak takibi boşa uğraşır.
- Yükleme tarihi yerine müşteri teslim tarihini planlamak: konteyner kaçar ya da mal limanda bekler.
- İstisna kodunu faturada seçmeyi unutmak: fatura KDV'li gider, iptal ve yeniden düzenleme gerekir.
- Gümrük beyannamesini faturaya bağlamamak: KDV iadesi dosyası hazırlanırken her belge ayrı ayrı aranır.
- Tek kur kuralı belirlememek: aynı gün kesilen iki faturada iki farklı kur kullanılır.
Bu hataların hiçbiri programın pahalı ya da ücretsiz ERP programı olmasıyla ilgili değildir; hepsi ilk ay konulmayan kurallardan çıkar.
PakERP One'da ihracat akışı
PakERP One, lisans ücreti olmayan bir üretim ERP'sidir; ihracat akışı mevcut ekranlarla kurulur, kullanıcı ve belge sınırı yoktur:
- 105 Satış Fiyat Listesi ve 109 Satış Sözleşmeleri: müşteri ve ürün bazında euro ya da dolar fiyat; sözleşme taslak, aktif, kapandı durumlarıyla izlenir. Belge satırına stok seçilince fiyat buradan kendiliğinden gelir.
- 111 Satış Teklifleri → 103 Satış Siparişleri: teklif siparişe dönüşür; sipariş listesi satır bazlıdır, yükleme tarihi geçen satır kırmızı, 7 gün kalan sarı görünür.
- 8111 Satış Tahminleri, 8110 MPS, 8112 MRP: müşterinin haftalık tahmini girilir, ana plan ve malzeme ihtiyacı bu tahmin ile açık siparişlerden hesaplanır.
- 102 Satış İrsaliyesi ve 101 Satış Faturası: belge dövizli kesilir; kur, belge tarihinden önceki iş gününün TCMB satış kurudur ve faturalaştırmada irsaliye tarihine göre alınır. Satırda fiyat, kur ve TL karşılığı yan yana görünür.
- 22 KDV İstisna Kodları: GİB'in istisna kodu listesi programda hazırdır; %0 KDV'li e-belge satırında kod seçilmeden fatura onaylanmaz.
- Evrak ekleri: gümrük beyannamesi PDF'i, çeki listesi ve yükleme fotoğrafı faturanın "Ekler" sekmesine eklenir.
- 851 Cari Konsol ve 802 Cari Ekstre: dövizli caride defter bakiyesi, gerçek bakiye ve kur farkı kalıntısı ayrı kartlarda görünür; ekstre FIFO açık kalemleri gösterir.
e-Fatura ve e-Arşiv, 965 Entegratör Ayarları'nda tanımlanan GİB özel entegratörü üzerinden gönderilir; entegratör hizmet bedeli firmanın entegratörle sözleşmesine bağlıdır. Fiyat ve sözleşme ekranlarının ayrıntısı fiyat ve sözleşme modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: İhracatta Ödeme Şekilleri: Akreditif, Vesaik Mukabili, Peşin, İhracat Bedeli Nasıl Tahsil Edilir, Döviz Nasıl Bozdurulur?, İhracat Süreci Adım Adım: Tekliften Tahsilata, İhracat Takip Programı Seçerken Neye Bakılır?.