İyi bir stok kodu benzersiz, kısa ve değişmezdir. Uygulamada en sağlam yapı yarı anlamlı koddur: başta malzeme türünü ve grubunu gösteren kısa bir önek, arkasında sıra numarası. Ölçü, renk, tedarikçi, lot, depo ve fiyat gibi değişebilen bilgiler koda yazılmaz; stok kartındaki ayrı alanlarda tutulur. Müşterinin parça numarası ve tedarikçinin kodu da kendi alanlarına girilir, iç kodun yerine geçmez.
Depo sorumlusu ekranda "M8 vida" diye arıyor. Dört satır geliyor: VIDA-M8X20, V.M8-20 DIN933, 8X20 CIVATA ve 000417. Dördü de aynı rafta, aynı kutuda duruyor ve dördünün de ayrı stok bakiyesi var. Sayımda biri eksi, biri artı çıkıyor; satınalma ise en çok hareket göreni değil, en son açılanı sipariş ediyor.
Bu tablo, kodlama kuralı olmadan büyüyen her stok listesinin birkaç yıl sonraki hâlidir. Kodu kim açtıysa kendi alışkanlığıyla açmıştır. Aşağıda iyi bir stok kodunun özellikleri, anlamlı ve anlamsız kod arasındaki seçim, koda yazılmaması gerekenler, örnek bir yapı ve dağınık listeden yeni sisteme geçiş adımları anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- İyi bir stok kodunun özellikleri nelerdir?
- Anlamlı kod mu, sıra numarası mı?
- Stok koduna neler yazılmamalı?
- Örnek bir kodlama yapısı nasıl kurulur?
- Müşteri parça numarası ve tedarikçi kodu nerede tutulur?
- Dağınık kodlardan yeni sisteme nasıl geçilir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da stok kodu ve kart alanları
- Sık sorulan sorular
İyi bir stok kodunun özellikleri nelerdir?
İyi bir stok kodu tek bir malzemeyi gösterir, kısa yazılır ve malzeme yaşadıkça değişmez. Bunların dışındaki her şey ikinci derecededir.
- Benzersiz: bir malzemenin bir kodu, bir kodun bir malzemesi vardır. Aynı vida iki kodla açılmışsa sorun koddan değil, açılış kuralının olmamasından kaynaklanır.
- Kısa: etikete, irsaliyeye ve operatörün yazacağı bildirime sığmalıdır. 8 ile 12 karakter çoğu firma için yeterlidir.
- Değişmez: malzemenin tedarikçisi, fiyatı ya da deposu değişince kod değişmemelidir. Kod değişirse geçmiş hareketlerle bağ kopar.
- Karışmayan karakterler: O ile 0, I ile 1 gibi karışan harfler ve Türkçe karakterler koddan uzak tutulur; barkod okuyucular ve dış sistemler bunlarda sorun çıkarabilir.
- Sıralanabilir: sıra numarası sabit hanede yazılır (0012, 0103); yoksa listede 12, 103'ten sonra gelir.
Anlamlı kod mu, sıra numarası mı?
Çoğu üretim firması için doğru cevap ikisinin arasıdır: kısa bir anlamlı önek ve arkasında anlamsız bir sıra numarası. Tamamen anlamlı kod zamanla şişer, tamamen anlamsız kod ise sahada okunmaz.
| Yapı | Örnek | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|---|
| Tamamen anlamlı | SAC-DC01-2,0-1250-RULO | Koddan malzeme okunur | Uzar, bir özellik değişince kod da değişmek ister, yeni özellik eklenince yapı bozulur |
| Yarı anlamlı | HM-SAC-0012 | Türü ve grubu belli, kısa, değişmez | Ayrıntı için ada ya da karta bakmak gerekir |
| Anlamsız sıra | 000417 | En kısa ve en kararlı | Sahada okunmaz, yanlış seçim riski artar |
Tamamen anlamlı kodun asıl sorunu, malzemenin bütün özelliklerini koda sığdırmaya çalışmasıdır. Rulo genişliği 1.250'den 1.500'e çıktığında ne olacak? Ya kod yalan söylemeye başlar ya da yeni kod açılır ve eskisinin geçmişi orada kalır. Ölçüler, kalite ve kaplama stok adında ve kartın özellik alanlarında daha rahat yaşar.
Kodlama düzenlemesi yapılan atölyelerde en çok zaman, mükerrer kartları birleştirmeye gider; kod verme işi ise birkaç gün sürer. Mükerrerlerin çoğu bağlantı elemanı, conta ve sarf malzemesi gibi küçük kalemlerde çıkar. Düzenlemeye bu gruplardan başlamak, sayım farklarının da en hızlı azaldığı yerdir.
Stok koduna neler yazılmamalı?
Zamanla değişebilen ya da aynı malzemenin farklı partilerini ayıran hiçbir bilgi koda yazılmaz. Bunlar kartın ya da hareketin ayrı alanlarında tutulur:
- Lot ve döküm numarası: lotun yeri harekettir, kod değil. Lot numarasının nasıl verileceği Lot Numarası Nasıl Verilir? yazısında.
- Tedarikçi: aynı sac iki tedarikçiden gelebilir; tedarikçi değişince kod değişmemelidir.
- Depo ve raf: malzeme yer değiştirir, kodu değişmez.
- Fiyat ve para birimi.
- Üretim aşaması: kesilmiş, preslenmiş, ısıl işlem görmüş hâller için her aşamaya yeni kod açmak yerine aşama ayrı bir boyut olarak tutulabilir; konu Operasyon Bazlı Stok yazısında.
- Revizyon: parça birbirinin yerine geçebiliyorsa revizyon harfi ayrı alanda tutulur; geçemiyorsa yeni kod açılır. Ayrım Reçete Revizyonu yazısında.
Örnek bir kodlama yapısı nasıl kurulur?
Yaygın bir yapı üç parçadan oluşur: tür öneki, grup kısaltması ve sıra numarası. Örneğin TT-GGG-NNNN: iki harf tür, üç harf grup, dört hane sıra.
| Kod | Stok adı | Açıklama |
|---|---|---|
| HM-SAC-0012 | DC01 sac 2,0 mm rulo 1.250 mm | Hammadde, sac grubu |
| HM-GRN-0004 | PP kopolimer siyah | Hammadde, granül grubu |
| YM-BRK-0103 | Braket ön sol, preslenmiş | Yarı mamul, braket grubu |
| MM-BRK-0103 | Braket ön sol | Mamul; yarı mamulle aynı sıra numarası |
| BC-VDA-0021 | Cıvata M8x20 DIN 933 8.8 çinko | Bağlantı elemanı |
| SR-KYN-0007 | Kaynak teli SG2 1,0 mm | Sarf malzemesi |
| HZ-FSN-0002 | Kataforez kaplama hizmeti | Fason hizmet |
Yarı mamul ile mamulün aynı sıra numarasını taşıması, ikisinin bağını koddan görmeyi sağlar. Tür ve grup kısaltmaları bir sayfalık bir listede yazılır ve kod açma yetkisi olan herkese verilir. Grup sayısını küçük tutmak gerekir; yirmi grup çoğu atölyeye yeter, iki yüz grup ise kodlamayı yeniden anlamlı koda çevirir.
Stok adı da kurala bağlanmalı mı?
Evet. Ad sırası sabitlenirse arama tutarlı çalışır: önce malzeme, sonra standart ya da kalite, sonra ölçü, sonra yüzey. "Cıvata M8x20 DIN 933 8.8 çinko" ile "8x20 çinko cıvata" aynı listede yan yana durmaz.
Müşteri parça numarası ve tedarikçi kodu nerede tutulur?
Kendi alanlarında, iç kodun yanında. Müşterinin parça numarasını iç kod yapmak cazip görünür, çünkü irsaliyede o numara yazmak zorundadır; ama iki müşteri aynı parçayı farklı numarayla isteyebilir ve müşteri numarasının biçimi sizin kuralınıza uymaz.
Doğru yol, iç kodu kendi kuralınızla vermek, müşteri parça numarasını kartta ayrı bir alanda ya da stok adının içinde tutmak, irsaliye ve faturada da müşterinin istediği numarayı basmaktır. Tedarikçinin malzeme kodu da aynı biçimde tedarikçi bilgisinin yanında saklanır; satınalma siparişinde tedarikçinin kendi koduyla görünmesi teslimattaki karışıklığı azaltır.
Barkod stok kodunun yerine geçer mi?
Geçmez. Barkod bir okuma aracıdır; aynı malzemenin kutu, koli ve palet barkodu farklı olabilir, tedarikçinin ürün barkodu da başka bir numaradır. Bir stok kartına birden fazla barkod bağlanır ve okutulan barkod karta yönlenir. İç kodun kendisini Code 128 gibi bir barkod türüyle etikete basmak ise en sade çözümdür: kod kısa ve karışmayan karakterlerden oluşuyorsa okuyucu onu hatasız okur.
Dağınık kodlardan yeni sisteme nasıl geçilir?
Tek seferde, eşleme tablosuyla ve geçmişi koruyarak. Kodları yavaş yavaş, kart kart değiştirmek iki sistemi aylarca yan yana yaşatır.
- Bütün stok kartlarını Excel'e alın; son bir yılda hareketi olmayanları ayırın.
- Aynı malzemeyi gösteren mükerrer kartları bulun; ada, ölçüye ve rafa göre gruplamak işi hızlandırır.
- Tür ve grup listesini yazın, her karta yeni kodunu verin: eski kod, yeni kod, yeni ad.
- Mükerrer kartların bakiyelerini tek karta toplayın; sayımla doğrulayın.
- Yeni kartları açın, eski kodu kartın bir alanında saklayın ki eski belgeler aranabilsin.
- Raf etiketlerini ve ürün ağaçlarını yeni kodlara çevirin.
- Eski kartları pasife alın, silmeyin.
Bu işin bir sahibi olmalıdır. Kod açma yetkisi bir ya da iki kişide toplanır; yeni malzeme isteyen kişi talebini onlara iletir, onlar önce listede aynı malzemenin var olup olmadığına bakar. Bu küçük kural, birkaç ay içinde mükerrer kartların yeniden çoğalmasını önler. Geçiş sayımla birlikte yapılırsa açılış bakiyeleri de temiz başlar. Veri aktarımının sırası Excel ile Toplu Veri Aktarımı yazısında.
Sık yapılan hatalar
- Kod açma yetkisini herkese vermek: kural ne kadar iyi olursa olsun, beş kişi kendi bildiği gibi açar.
- Ölçüyü koda gömmek: ölçü değişince kod yalan söyler.
- Müşteri numarasını iç kod yapmak: ikinci müşteride yapı bozulur.
- Sıra numarasını sabit hanede yazmamak: listede sıralama karışır.
- Eski kodu atmak: eski irsaliye ve faturalar aranamaz hâle gelir.
- Grup sayısını şişirmek: her yeni ürün için yeni grup açılır, liste anlamını yitirir.
PakERP One'da stok kodu ve kart alanları
PakERP One kod yapısı dayatmaz; kodu firma kendi kuralıyla verir. Kodun dışında kalması gereken bilgiler için kartta ayrı alanlar vardır:
- 301 Stok Kartları: Stok Kodu, Stok Adı, Alternatif / İngilizce Ad, Tür (Hammadde, Yarı Mamul, Mamul, Ticari Mal, Sarf, Hizmet, Fason Hizmet, Demirbaş), Grup, Kategori, Marka, Teknik Resim No, Revizyon, Özellik 1-3, Ana Müşteri. Barkodlar ve tedarikçi stok kodları ayrı sekmelerde tutulur.
- Arama: listelerde kod ya da adın bir kısmı yazılır; tam kod eşleşmesi en üstte gelir. Satır içi aramada "*" ile başlayan, biten ya da içeren arama yapılır.
- Lot ve aşama: lot numarası harekette tutulur; nitelikli kartlarda operasyon aşamaları kod açmadan 326 Nitelikler ile ayrılır.
- Excel ile içe aktarma: 301'de "İçeri Aktar ▾" ile Türkçe başlıklı şablon indirilir; kodu olan kart güncellenir, olmayan eklenir, hatalı satır nedeniyle listelenir.
- Bakiye birleştirme: mükerrer kartın depo bakiyesi 329 Depo Bakiye Düzeltme ekranında sayım fişiyle düzeltilir.
Konuyla ilgili: Ayakkabı Üretiminde Stok ve Seri Takibi Nasıl Yapılır?, GTİP Kodu Nedir, Ürünün GTİP'i Nasıl Bulunur?, Renk ve Beden Takibi: Varyantlı Stok Nasıl Yönetilir?.