Üretim yapan bir firmanın stok takip programı yalnız alış ve satışı değil, malzemenin dönüşümünü de izlemelidir: reçeteye göre hammadde sarfı, yarı mamul aşamaları, fasoncudaki mal, lot ve karşı lot, kg ile adet gibi iki birim, depo bazında bakiye ve sayım fişi. Bakiye yalnız belgelerden oluşmalı, her rakamın arkasındaki hareket ekstrede görülebilmelidir. Bu özellikleri olmayan bir program, ticari işletme için yeterli olsa da fabrikada ikinci bir Excel defteri doğurur.
Pazartesi sabahı satınalmacı 2 mm DKP sacdan on iki ton kaldığını söylüyor. Depocu rafa bakıp sekiz ton diyor. Arada dört ton var ve kimse o dört tonun nereye gittiğini bilmiyor. Toplantı "sayım yapalım" kararıyla bitiyor, sayımdan sonra rakam bir süre tutuyor, iki ay sonra yine kayıyor.
Bu tablo çoğu zaman programın kötü yazılmış olmasından çıkmaz. Seçilen stok takip programı üretimi hiç görmüyordur. Sac kesilir, prese girer, yarı mamul olur, kaplamaya gider, geri döner; programda ise yalnız alış faturası ve satış faturası vardır. Aradaki her adım ya elle düşülür ya da hiç düşülmez. Mağaza malı alır ve satar. Fabrika malı alır, dönüştürür, dışarı gönderir, geri alır ve ancak ondan sonra satar. Program seçerken bakılacak yer bu farktır.
Aşağıdaki bölümler seçim aşamasına odaklanıyor: programdan ne beklenir, hangi seçenek kime uyar, satıcıya ne sorulur. Program seçildikten sonra depo yapısının ve günlük kayıt düzeninin nasıl kurulacağı stok takibi düzeni yazısında adım adım anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Stok takip programı üretim firmasında ne işe yarar?
- Üretim firması için olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Excel, ön muhasebe, ayrı program, ERP: hangisi uygun?
- Stok rakamı neden programla raf arasında tutmaz?
- Program seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Stok takip programı seçiminde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da stok takibi
- Sık sorulan sorular
Stok takip programı üretim firmasında ne işe yarar?
Üretim firmasında stok takip programı, hangi malzemenin hangi aşamada, hangi depoda, ne kadar olduğunu ve bu rakamın neden değiştiğini her an söyler. İkinci kısım ilki kadar önemlidir: rakamın arkasındaki belgeyi göremiyorsanız rakama da güvenemezsiniz.
Fabrikada stok şu hareketlerle değişir:
- Mal kabul (alış irsaliyesi) ve tedarikçiye iade
- Üretimde hammadde sarfı ve üretimden mamul ya da yarı mamul girişi
- Depolar arası transfer (hammadde deposundan hat başına, yarı mamulden mamule)
- Fasoncuya sevk ve fasondan geliş
- Müşteriye sevk ve müşteriden iade
- Fire, hurda ve sayım farkı
Ticari bir programda bunların yarısı yoktur. Eksik kalan hareketler ya Excel'de tutulur ya da ay sonunda tek bir düzeltme fişiyle kapatılır. İkisinde de bakiye ancak düzeltme yapılan gün doğrudur.
Üretim firması için olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Olmazsa olmaz özellikler, malzemenin dönüşümünü kayda geçiren özelliklerdir. Aşağıdaki listeyi deneme sırasında kendi verinizle tek tek sınayın; tanıtım ekranına bakmak yetmez.
| Özellik | Neden şart | Nasıl sınanır |
|---|---|---|
| Reçeteye göre sarf | Hammadde üretim bildirimiyle kendiliğinden düşer, elle çıkış fişi gerekmez | 100 adet mamul bildirip hammaddenin ne kadar düştüğüne bakın |
| Yarı mamul ya da aşama bakiyesi | Kesilmiş ve kaplanmış parça ayrı sayılır | Aynı parçayı iki aşamada ayrı bakiye olarak görün |
| Lot ve tedarikçi lotu | Şikayette hangi rulonun nereye gittiği bulunur | Bir irsaliye satırına üç lot girin, sonra sevkte birini seçin |
| İki birim (kg ve adet) | Sac kg ile alınır, adet ile tüketilir | Alış satırında kg ve rulo adedini birlikte girin |
| Fasoncu deposu | Dışarıdaki mal kaybolmaz | Fasona 500 adet gönderip geri 480 alın, kalan 20 nerede görünüyor? |
| Hareketten oluşan bakiye ve ekstre | Her rakamın belgesi bulunur | Bakiyeden ekstreye, ekstreden belgeye gidin |
| Rezerve ve kullanılabilir miktar | Siparişe ayrılan mal ikinci kez satılmaz | Sipariş girip kullanılabilir miktarın düştüğünü görün |
| Sayım fişi | Fark belgeyle işlenir, iz bırakır | Depo ve lot bazında sayım girip farkı işleyin |
| Excel'e aktarım ve dışarı alma | Veri firmada kalır | Stok listesini ve ekstreyi dışarı alın |
Bu tablodan iki madde eksikse program ticari işletme için iyi olabilir ama fabrika için eksiktir. Eksiklik zamanla Excel'de bir yan defter olarak geri döner.
Stok rakamı kayan firmalarda sorun çoğu zaman depoda değil, üretim bildiriminin girilmediği vardiyalardadır. Bildirim aynı gün girilmeye başladığında sayım farkı genellikle kendiliğinden küçülür.
Excel, ön muhasebe, ayrı program, ERP: hangisi uygun?
Uygun seçenek, firmanın stoğu kaç aşamada dönüştürdüğüne ve stok bilgisini kaç kişinin girdiğine bağlıdır. Dört yaygın yolun kabaca karşılaştırması:
| Seçenek | Artısı | Eksisi | Kime uyar |
|---|---|---|---|
| Excel tablosu | Hemen başlanır, herkes bilir | Aynı anda tek kişi, geçmiş izi yok, formül bozulur | Az kalemli, tek kişinin tuttuğu atölye |
| Ön muhasebe programının stok bölümü | Fatura kesilince stok düşer | Üretim, sarf, yarı mamul ve fason çoğu zaman yok | Al sat ağırlıklı, üretimi basit firma |
| Ayrı küçük stok programı | Depo işleri için sade | Satış, satınalma ve muhasebeyle iki kez kayıt | Yalnız depo düzeni kurmak isteyen firma |
| ERP içinde stok modülü | Sipariş, üretim, fason ve fatura aynı kayıttan beslenir | Kurulum ve alışma emek ister | Reçeteli üretim, fason ve lot takibi olan firma |
Ayrı program neden zamanla yük olur?
Ayrı stok programı ilk ay rahattır. Sorun, satış irsaliyesinin bir programda, stok çıkışının başka bir programda yazılmasıyla başlar. Biri unutulduğunda iki sistem birbirini tutmaz ve hangisinin doğru olduğunu bulmak sayım ister. Üretim yapan firmalarda bu yüzden stok, sipariş ve iş emriyle aynı veritabanında tutulduğunda daha az kayar.
Karar verirken bugünkü durumdan çok iki yıl sonrasına bakın. Bugün tek depo ve elli kalemle çalışan atölye, ilk büyük müşteriyle birlikte lot, fason ve ikinci vardiyayla tanışır. Program o gün değiştirilecekse veri aktarımı ve alışma emeği iki kez harcanmış olur.
Stok rakamı neden programla raf arasında tutmaz?
Rakam çoğunlukla programın yazmadığı ya da geç yazdığı hareketler yüzünden tutmaz. Programla ilgili en sık nedenler şunlardır:
- Sarf elle düşülüyor. Ay sonunda tahminle girilen sarf hiçbir zaman gerçek tüketime eşit olmaz. Fire ve ayar parçası ayrıca kaybolur.
- Fason izlenmiyor. Kaplamaya giden mal stoktan çıkmış sayılır, geri gelince yeni alış gibi girilir.
- Birim karışıyor. Kg ile alınan sac adetle tüketilir; dönüşüm katsayısı yoksa her ay fark büyür.
- Kayıt gecikiyor. Bildirim iki gün sonra girilirse arada yapılan sevk eksi stoğa düşer.
Eksi stokta kalan kartların ortak nedenleri negatif stok rehberinde ayrıca var.
Program seçerken hangi sorular sorulmalı?
Seçimden önce satıcıya ya da deneme hesabına şu soruları sorun ve cevabı ekranda görün:
- Üretim bildirimi girildiğinde hammadde reçeteye göre kendiliğinden düşüyor mu?
- Aynı parçayı kesilmiş, preslenmiş ve kaplanmış hâlde ayrı bakiye olarak görebilir miyim?
- Bir alış satırına birden çok lot ve tedarikçinin lot numarası girilebiliyor mu?
- Fasoncuda ne kadar malım olduğunu fasoncu bazında görebilir miyim?
- Bakiyeye tıklayınca hangi belgelerden oluştuğu çıkıyor mu?
- Sayım farkı belgeyle mi işleniyor, yoksa bakiye elle mi düzeltiliyor?
- Kaç kullanıcı aynı anda kayıt girebilir, kullanıcı başına ücret var mı?
- Verilerimi Excel olarak dışarı alabilir miyim, programı bırakırsam veri bende kalır mı?
Yarı mamul aşamalarının nasıl izleneceği yarı mamul stok takibi yazısında ayrıntılı.
Stok takip programı seçiminde sık yapılan hatalar
- Yalnız ekranın güzelliğine bakmak. Kendi reçeteniz ve kendi rulonuzla deneme yapılmadan karar verilir, eksik ilk ay sonu sayımında çıkar.
- Depo programı ile stok programını karıştırmak. Raf adresi ve toplama listesi ayrı bir ihtiyaçtır; depo yönetim programı farkını ayrıca anlatıyor.
- Açılış bakiyesini eski programdan aktarmak. Eski sistemdeki fark yeni sisteme taşınır. Açılış rakamı sayılmış rakam olmalı.
- Tek ortak kullanıcı açmak. Kullanıcı başına ücret ödememek için herkes aynı şifreyle girer, yanlış fişin sahibi bulunamaz.
- Her kalemi lota almak. Vida ve eldiven de lotlu açılınca depocu kaydı bırakır. Lot, geri izleme istenen kalemde açılır.
- Sayımı yılda bire bırakmak. Değerli ve hızlı dönen kalemler dönüşümlü sayılmazsa fark birikir ve nedeni bulunamaz.
PakERP One'da stok takibi
PakERP One'da stok, satış, satınalma, üretim ve fasonla aynı veritabanında tutulur. Bakiye yalnız belgelerden oluşur.
- 301 Stok Kartları: her kartta Stok Ekstresi (giriş, çıkış, yürüyen bakiye, kaynak belge) ve Stok Durumu (nitelik × depo toplamı, istenirse lot ayrıntısı).
- 320 Depolar ve 326 Nitelikler: aynı kartın her operasyon çıktısı ayrı nitelik ve ayrı lot olarak görünür; fasoncu deposu ayrıdır.
- 202 Alış İrsaliyesi: Çoklu Lot Girişi ile bir satırda birden çok lot ve her lota ayrı karşı lot; 100×120 mm mal kabul etiketi.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iyi adet yazılınca hammadde reçeteye göre düşer, en eski lot (FIFO) önerilir, Lot Seç ile değiştirilir.
- 310 sayım ve 329 Depo Bakiye Düzeltme: bir kartın tüm depo × lot × nitelik bakiyesi tek ekranda, olması gereken yazılır, fark sayım fişi olur.
- 313 Lot İzleme ve 8135 İzlenebilirlik: lotun hammaddeden sevkiyata soy ağacı.
Kart ekranlarında "İçeri Aktar ▾" ile Excel şablonundan toplu kart girilir; her listede "Raporlar ▾" PDF ve Excel verir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir, kullanıcı sınırı yoktur. Modülün ayrıntısı stok modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Renk Beden Stok Programı: Tekstil ve Ayakkabı İçin.