Evet, muhasebesi dahil ücretsiz ERP programları vardır; ancak muhasebe kelimesi her programda aynı şeyi kapsamaz. Bazıları yalnız ön muhasebe (cari, kasa, banka, fatura) sunar, bazıları hesap planı, yevmiye fişi, mizan ve beyanname hazırlığıyla genel muhasebeyi de içerir. Üretim firması için doğru olanı, faturadan, tahsilattan ve stoktan fişi kendiliğinden kesen ve mali müşavirin aynı kayıtları kontrol edebildiği programdır.
Muhasebesi dahil ERP, satış, satınalma, stok ve üretim kayıtlarının ayrı bir programa aktarılmadan, aynı veritabanında muhasebe fişine dönüştüğü sistemdir. Faturayı kesen kişi fişi yazmaz; fiş faturadan doğar. Mali müşavir de aynı kayıtları kendi ekranından görür.
Pratikte çoğu üretim firması iki program kullanır: işletme tarafında bir ön muhasebe ya da ERP, mali müşavirin bürosunda ayrı bir muhasebe programı. Ay sonunda faturalar dışa aktarılır, büroda yeniden işlenir, farklar telefonla kovalanır. Ücretsiz ERP programı arayan firmanın sorması gereken ilk soru bu yüzden "muhasebe var mı" değil, "muhasebe hangi derinlikte var" olmalıdır.
Derinlik farkı ilk ay sonunda belli olur. Yalnız ön muhasebesi olan programda fatura listesi büroya gider ve orada yeniden girilir; genel muhasebesi olan programda büro aynı fişi görür, yalnız kontrol eder. Aradaki fark, her ay tekrarlanan bir çift girişin olup olmamasıdır.
Tam boyutİçindekiler
- Ön muhasebe ile genel muhasebe arasındaki fark nedir?
- Otomatik muhasebeleştirme nasıl çalışır?
- Üretim firmasında muhasebeyi zorlaştıran kalemler hangileri?
- Stok ve üretim muhasebeye nasıl bağlanır?
- Mali müşavirle iş bölümü nasıl olmalı?
- Ay sonunda hangi kontroller yapılmalı?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da muhasebe
- Sık sorulan sorular
Ön muhasebe ile genel muhasebe arasındaki fark nedir?
Ön muhasebe, firmanın parayla ilgili günlük kayıtlarıdır: cari, kasa, banka, çek, fatura. Genel muhasebe ise bu kayıtların hesap planına göre yevmiye fişine, mizana ve beyana dönüşmüş halidir. Birincisi işletmeyi, ikincisi hem işletmeyi hem vergi idaresini ilgilendirir.
| Konu | Ön muhasebe | Genel muhasebe |
|---|---|---|
| Kayıt birimi | Belge ve cari hareket | Yevmiye fişi ve hesap |
| Hesap planı | Gerekmez | Tek düzen hesap planı |
| Çıktı | Cari ekstre, kasa raporu | Mizan, yevmiye, büyük defter |
| Beyan | Hazırlık verisi sağlar | Beyanname hazırlığı, e-defter |
| Kim kullanır | İşletme çalışanı | Muhasebeci, mali müşavir |
| Tipik sorun | Fişe aktarımda kopukluk | Belgeyle eşleşmeyen fiş |
"Muhasebesi dahil" yazan bir programın hangi sütunda durduğunu anlamak için demoda bir satış faturası kesip fişine, sonra mizana bakmak yeter. Fiş yoksa program ön muhasebedir. Daha önce ön muhasebe programı kullanan firmalar için ön muhasebeden ERP'ye geçiş yazısı yol gösterir.
Otomatik muhasebeleştirme nasıl çalışır?
Her belge türü için hangi hesabın borçlanıp hangisinin alacaklanacağı bir kez tanımlanır; belge onaylandığında fiş bu kurala göre kendiliğinden kesilir. Muhasebeci belgeyi yeniden yazmaz, kuralı ve sonucu denetler.
Tek düzen hesap planına göre tipik eşleşmeler şöyledir (örnek; alt hesaplar firmanın planına göre değişir):
- Satış faturası: 120 Alıcılar borç; 600 Yurt İçi Satışlar ve 391 Hesaplanan KDV alacak.
- Alış faturası: 150 İlk Madde ve Malzeme ya da 153 Ticari Mallar ile 191 İndirilecek KDV borç; 320 Satıcılar alacak.
- Tahsilat: 100 Kasa ya da 102 Bankalar borç; 120 Alıcılar alacak.
- Ödeme: 320 Satıcılar borç; 100 ya da 102 alacak.
Kural yazarken en çok atlanan konu alt hesaplardır. Fiş ana hesaba (120, 600) değil, firmanın kullandığı yaprak hesaba (120.01.001 gibi) düşmelidir; yoksa mizanda ve e-defterde düzeltme gerekir. Ücretsiz ERP programı seçerken kuralların hazır gelip gelmediğini ve değiştirilebildiğini sorun. Konunun ayrıntısı otomatik muhasebeleştirme rehberinde.
Muhasebeyi ayrı programda tutan üretim firmalarında ay sonu farklarının büyük kısmı iptal ve iade belgelerinden çıkar: belge ERP'de iptal edilir, büroya gönderilen listede kalır. Fişin belgeden doğduğu düzende iptal fişi de belgeyle birlikte ters çevrildiği için bu tür farklar görünür biçimde azalır.
Üretim firmasında muhasebeyi zorlaştıran kalemler hangileri?
Üretim firmasında zorluk faturanın kendisinden çok arkasındaki ayrıntılardan gelir: tevkifat, istisna, döviz ve fason. Muhasebesi dahil bir ücretsiz ERP programı bunları belge üzerinde doğru kodla tutabilmelidir.
- KDV tevkifatı: bazı hizmet ve teslimlerde KDV'nin bir kısmını alıcı beyan eder. Oranlar ve kodlar GİB'in yayımladığı güncel listeye göre belge satırında seçilir. Ayrıntı: KDV tevkifatı.
- KDV istisnası: ihraç kayıtlı ya da yatırım teşvik belgeli satışlarda satır bazında istisna kodu gerekir; kod olmadan e-fatura kurulamaz.
- Dövizli cari: fatura ile tahsilat farklı kurlardan işlendiğinde döviz bakiyesi kapansa bile TL bakiyesi kapanmaz, kur farkı doğar. Bunun dönem sonunda nasıl kapatılacağı muhasebecinin kararıdır.
- Serbest meslek makbuzu: brüt, stopaj ve KDV ayrı hesaplanır; stopaj oranı güncel mevzuata göredir.
- Fason işçilik: fasoncunun faturası hizmet olarak girilir; stok değil, üretim maliyeti yaratır.
Stok ve üretim muhasebeye nasıl bağlanır?
Üretim firmasında muhasebeyi ön muhasebeden ayıran asıl konu, stok ve üretim hareketlerinin de fişe dönüşmesidir. Hammadde depodan üretime çıktığında, mamul depoya girdiğinde ve satıldığında maliyet bir hesaptan diğerine akar.
Tek düzen hesap planında tipik akış şöyledir (örnek; firmanın maliyet yöntemi ve hesap planı belirleyicidir):
- Hammadde alınınca 150 İlk Madde ve Malzeme hesabına girer.
- Üretime verilen hammadde 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri hesabına aktarılır; işçilik 720, genel üretim giderleri 730 hesaplarında toplanır.
- Dönem sonunda bu giderler 151 Yarı Mamuller ve 152 Mamuller hesaplarına yansıtılır.
- Satılan mamulün maliyeti 620 Satılan Mamuller Maliyeti hesabına geçer.
Bu akışın doğru çıkması için üretim bildirimlerinin ve hammadde tüketiminin zamanında girilmesi gerekir. Bildirimi eksik bir ay, maliyet tarafında eksik bir ay demektir. Kimi firma bu kısmı dönem sonunda toplu kayıtla, kimi hareket bazında yürütür; hangisinin seçileceği mali müşavirle birlikte kararlaştırılmalıdır. Programda standart ve fiili maliyetin ayrı hesaplanabilmesi, bu kararı veri üzerinden vermeyi kolaylaştırır.
Mali müşavirle iş bölümü nasıl olmalı?
İşletme belgeyi doğru girer, mali müşavir fişi ve beyanı denetler. Aynı programda çalışmak, verinin ay sonunda dışa aktarılıp yeniden girilmesini ortadan kaldırır.
| İş | İşletme | Mali müşavir |
|---|---|---|
| Fatura, irsaliye, tahsilat girişi | Yapar | Kontrol eder |
| Hesap planı ve muhasebeleştirme kuralları | Bilgi verir | Kurar ya da onaylar |
| Gelir, gider ve masraf belgeleri | Belgeyi girer | Hesabını denetler |
| KDV beyannamesi hazırlığı | Veriyi hazır tutar | Beyan eder |
| Dönem kapanışı ve e-defter | Destekler | Yürütür |
Mali müşavirin programa kendi kullanıcısıyla girmesi, "şu faturayı bana gönderir misiniz" yazışmalarını azaltır. Birlikte çalışmanın ayrıntıları ücretsiz ERP ve mali müşavir yazısında.
Ay sonunda hangi kontroller yapılmalı?
Beyandan önce her ay aynı sırayla bakılan kısa bir liste, sonradan düzeltme ihtiyacını büyük ölçüde azaltır. Kontrol listesi:
- Taslakta kalmış satış ya da alış faturası var mı?
- Gelen e-faturaların hepsi alış faturasına çevrildi mi?
- Muhasebeleşmemiş belge kaldı mı?
- Kasa ve banka bakiyeleri kasa sayımı ve banka ekstresiyle tutuyor mu?
- Ana hesaba, yani yaprak olmayan bir hesaba fiş düşmüş mü?
- Dövizli carilerde kur farkı kalıntısı var mı?
- KDV beyanname hazırlık raporu ile mizandaki 191 ve 391 bakiyeleri tutuyor mu?
e-Defter tutma zorunluluğu ve yükleme süreleri GİB'in belirlediği kurallara bağlıdır; güncel takvim e-Defter portalından izlenmelidir. Ayrıntı: e-Defter.
Sık yapılan hatalar
Muhasebesi dahil bir ücretsiz ERP programına geçerken en sık görülen hatalar şunlardır:
- Muhasebeleştirme kuralını kurmadan fatura kesmek: ilk ayın bütün fişleri sonradan düzeltilir.
- Fişi elle düzeltip belgeyi bırakmak: belge ile fiş birbirinden ayrılır; sonraki iptalde fiş yanlış ters çevrilir.
- İki programı paralel yürütmek: hem ERP'de hem büro programında fiş kesilirse hangisinin doğru olduğu tartışılır.
- Gider faturalarını stok kartına işlemek: elektrik, kira gibi faturalar stok hareketi yaratmamalı, gider hesabına gitmelidir.
- Açılış bakiyelerini fişsiz bırakmak: cari ve stok açılışı girilir ama muhasebe açılış fişi kesilmez; mizan ilk aydan tutmaz.
- Kur farkını yıl sonuna bırakmak: dövizli carilerde biriken fark tek seferde büyük bir kalem olarak karşınıza çıkar.
- Mali müşaviri geç dahil etmek: hesap planı ve kurallar onun onayı olmadan kurulursa, ilk beyan döneminde yeniden düzenlenir.
Bu hataların ortak noktası, muhasebenin programa geçişin son adımı sanılmasıdır. Oysa hesap planı ve kurallar ilk faturadan önce hazır olmalıdır.
PakERP One'da muhasebe
PakERP One'da muhasebe ayrı bir program değil, aynı veritabanının parçasıdır; program ücretsizdir. Onaylanan belgeler tek düzen hesap planına göre kendiliğinden fişe dönüşür.
- 901 Muhasebe Fişleri: faturadan, tahsilattan ve kasa-banka hareketinden doğan fişler ile elle kesilen fişler aynı listede durur; sağ tık "Kaynağa Git" belgeyi açar.
- Mizan ve defter raporları: mizan, yevmiye ve büyük defter PDF ve Excel olarak alınır.
- 940 KDV beyannamesi hazırlığı: hesaplanan ve indirilecek KDV ile istisna ve tevkifat matrahları ayrı görünür.
- 22 KDV İstisna Kodları ve tevkifat kodları: fatura satırında listeden seçilir.
- 821 Kasa, 831 Banka, 855 Tahsilat, 856 Tediye, 857 Virman: ön muhasebe tarafı; onaylanınca cari, kasa ya da banka hareketi ile muhasebe fişi birlikte oluşur.
- 843 Serbest Meslek Makbuzu: brüt, stopaj, KDV ve ödenecek tutar kendiliğinden hesaplanır.
- 8150 Standart Maliyet, 8151 Fiili Üretim Maliyeti, 8152 Dönem Kapanışı, 8153 karşılaştırma: iş merkezi saat ücreti ve genel üretim gideri oranıyla ürün maliyeti hesaplanır, standart ile fiili maliyet yan yana görülür.
- Dönem kapanışı ve e-defter beratı: dönem sonu işlemleri programdan yürütülür.
Modülün tamamı muhasebe modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: ERP ile Muhasebe Programı Farkı Nedir?, Tek Düzen Hesap Planı Nedir? Hesap Sınıfları.