İnternet üzerinden mal ya da hizmet satan ve tebliğdeki şartları taşıyan mükellefler e-Arşiv fatura kullanmak zorundadır. İnternet satışında e-Arşiv faturaya satışın yapıldığı web adresi, ödeme şekli, ödeme tarihi, gönderim tarihi ve gönderiyi taşıyanın bilgileri eklenir; fatura alıcıya elektronik ortamda iletilir. Alıcı e-Fatura kullanıcısıysa e-Arşiv değil e-Fatura kesilir.
Üretim yapan firmaların internet satışı çoğu zaman küçük başlar: web sitesinden yedek parça siparişi, bir pazaryerinde açılan mağaza, bayilere açılan sipariş ekranı. Satış küçük olsa da fatura tarafındaki kurallar ilk siparişten itibaren geçerlidir. İnternet satışında kesilen e-Arşiv faturanın normal bir satış faturasından farkı, satışın nasıl yapıldığını ve malın nasıl gönderildiğini anlatan ek bilgileri taşımasıdır.
Bu yazıda internet satışında e-Arşiv zorunluluğunun nereden geldiğini, faturaya hangi bilgilerin eklendiğini, alıcı bir firmaysa ne değiştiğini, faturanın alıcıya nasıl ulaştırıldığını ve iade ile iptalin nasıl yürüdüğünü anlatıyoruz. e-Arşiv faturanın temel tanımı için önce e-Arşiv fatura nedir yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- İnternet satışında e-Arşiv fatura zorunlu mu?
- İnternet satış faturasında hangi bilgiler bulunur?
- İnternetten alan firma e-Fatura kullanıcısıysa ne kesilir?
- İnternet satış faturası alıcıya nasıl iletilir?
- İnternet satışında e-Arşiv fatura hangi sırayla kesilir?
- İnternet satışında iade ve iptal nasıl yürür?
- PakERP One'da internet satışının faturalanması
- Sık sorulan sorular
İnternet satışında e-Arşiv fatura zorunlu mu?
e-Arşiv faturanın yasal dayanağı VUK 509 sıra no.lu Genel Tebliğ'dir ve tebliğ, internet üzerinden mal ve hizmet satışı yapan mükellefler için ayrı bir zorunluluk tanımlar. Bu zorunluluk bir hasılat sınırına bağlıdır; sınırı aşan mükellefler hem e-Fatura hem de e-Arşiv uygulamasına geçmek zorundadır. Sınır tutarı ve geçiş süreleri tebliğ değişiklikleriyle güncellendiği için rakamı burada vermiyoruz; güncel tutarı GİB duyurusundan ve tebliğin son halinden kontrol edin.
Bu zorunluluğa takılmayan bir firma da çoğu zaman zaten e-Arşiv kullanıcısıdır. Üretim yapan firmaların büyük kısmı ciro ya da sektör şartlarıyla e-Fatura uygulamasına geçmiştir; e-Fatura kullanıcısı olup e-Fatura kullanıcısı olmayan alıcılara satış yapan firma da bu satışları e-Arşiv faturayla belgeler. Zorunluluk sınırlarının genel mantığını e-Fatura zorunluluğu ve geçiş sınırları yazısında anlattık.
Hangi satışların "internet satışı" sayılacağı sınırda kalan durumlarda tartışma yaratır: kendi web sitenizden ödemesi alınan sipariş açıkça kapsamdadır; telefonla alınıp havaleyle ödenen sipariş farklı değerlendirilebilir. Sınırdaki durumları mali müşavirinizle netleştirin ve bir kez karar verip tüm satışlarda aynı kuralı uygulayın.
İnternet satış faturasında hangi bilgiler bulunur?
İnternet satışında kesilen e-Arşiv fatura, normal bir faturanın tüm alanlarını (satıcı, alıcı, mal veya hizmet, miktar, birim fiyat, KDV, toplam) taşır. Bunlara ek olarak satışın internetten yapıldığını ve malın nasıl teslim edildiğini gösteren bir bilgi grubu eklenir.
| Bilgi | Ne yazılır | Sahada dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Web adresi | Satışın yapıldığı internet sitesi ya da mağaza adresi | Pazaryerinde satışta mağazanın adresi; birden çok kanal varsa siparişin geldiği kanal |
| Ödeme şekli | Kredi kartı, havale, kapıda ödeme gibi | Siparişteki ödeme bilgisiyle aynı olmalı |
| Ödeme aracısı | Varsa ödeme kuruluşunun adı | Sanal POS ya da pazaryeri tahsilatında doldurulur |
| Ödeme tarihi | Tahsilatın yapıldığı tarih | Kapıda ödemede teslim tarihi |
| Gönderim tarihi | Malın kargoya ya da taşıyıcıya verildiği tarih | Fatura tarihiyle karıştırılmamalı |
| Taşıyıcı | Gönderiyi taşıyan firmanın adı ve VKN'si ya da kişinin TCKN'si | Kendi aracınızla teslimde kendi bilginiz |
Bu alanların UBL-TR içindeki karşılıkları entegratörün kılavuzunda tanımlıdır. ERP'den kesilen faturada bu bilgilerin sipariş kaydından otomatik gelmesi, elle yazılmasından çok daha güvenlidir: kargo firması ve gönderim tarihi en sık eksik kalan iki alandır ve eksik alan, entegratörün belgeyi geri çevirmesine yol açabilir.
Web sitesinden yedek parça satan üreticilerde en çok karşılaşılan sorun, kampanya haftasında faturaların birkaç gün biriktirilip toplu kesilmesidir. Siparişin sevk günü fatura kesilmesi hem 7 gün kuralını korur hem de iade geldiğinde hangi faturaya karşılık geldiğini aramayı ortadan kaldırır.
İnternetten alan firma e-Fatura kullanıcısıysa ne kesilir?
Satış internetten yapılmış olsa da belge türünü alıcı belirler. Alıcı GİB'e kayıtlı bir e-Fatura kullanıcısıysa e-Fatura, değilse e-Arşiv fatura kesilir. Üretici firmanın web sitesinden yedek parça alan bir makine atölyesi büyük ihtimalle e-Fatura kullanıcısıdır; aynı siteden tek bir parça alan bireysel kullanıcı ise e-Arşiv faturanın alıcısıdır.
Bu ayrım her siparişte alıcının vergi numarasıyla sorgulanarak yapılır. Sorgunun nasıl yapıldığını ve önbellekteki listenin neden güncel tutulması gerektiğini e-Fatura mükellef sorgulama yazısında anlattık. Sahada sık görülen hata, sipariş formunda vergi numarası alanının isteğe bağlı bırakılmasıdır: firma adına sipariş veren alıcı numarasını yazmaz, sistem onu bireysel müşteri sanar ve e-Fatura kullanıcısına e-Arşiv kesilir. Entegratörler bu durumda belgeyi çoğu zaman reddeder; reddetmese bile alıcının muhasebesi belgeyi sistemde göremez.
Çözüm, sipariş ekranında "kurumsal alıcı" seçildiğinde vergi numarasını zorunlu tutmak ve faturayı kesmeden önce mükellef sorgusunu yeniden çalıştırmaktır. İki belge türünün ayrımı e-Fatura ile e-Arşiv farkı yazısında ayrıntılıdır.
İnternet satış faturası alıcıya nasıl iletilir?
İnternet satışında e-Arşiv fatura alıcıya elektronik ortamda iletilir: genellikle siparişte verilen e-posta adresine faturanın görseli ya da faturayı görüntüleme bağlantısı gönderilir. Bu yüzden sipariş kaydındaki e-posta adresi fatura için de kullanılan bir alandır ve boş bırakılmamalıdır.
Pakete faturanın kâğıt çıktısının konup konmayacağı, firmanın tercihine ve alıcının isteğine göre değişir. Kâğıt çıktı konduğunda bu çıktı asıl belge değil, elektronik olarak düzenlenmiş faturanın bir görüntüsüdür; asıl kayıt elektronik olarak saklanır. Elektronik iletim ve kâğıt çıktıyla ilgili güncel kuralları tebliğden ve entegratörünüzden teyit edin.
Pratikte üç kontrol işinizi kolaylaştırır:
- E-posta adresi doğrulaması: hatalı adrese giden fatura alıcıya ulaşmaz ve müşteri hizmetlerine geri döner.
- Gönderim günlüğü: faturanın hangi adrese, ne zaman gönderildiği kayıtta durmalıdır.
- Yeniden gönderim: alıcı faturayı bulamadığında aynı belgenin tekrar gönderilebilmesi, yeni fatura kesilmesinin önüne geçer.
İnternet satışında e-Arşiv fatura hangi sırayla kesilir?
İnternet satışının fatura akışı, normal satışın akışına bir iki ek adım ekler. Sahada işleyen sıra şudur:
- Sipariş kaydı: web sitesinden ya da pazaryerinden gelen sipariş ERP'ye alıcı, adres, e-posta ve ödeme bilgisiyle girilir.
- Ödeme onayı: tahsilat tarihi ve ödeme şekli siparişe işlenir.
- Sevk: mal kargoya ya da taşıyıcıya verilir, gönderim tarihi ve taşıyıcı bilgisi kaydedilir.
- Mükellef sorgusu: alıcının e-Fatura kullanıcısı olup olmadığı kontrol edilir.
- Fatura: e-Arşiv fatura internet satış bilgileriyle düzenlenir ve entegratöre gönderilir.
- İletim: fatura alıcının e-posta adresine gider, gönderim kaydı tutulur.
Fatura düzenleme süresi internet satışında da aynıdır: fatura malın teslimi ya da hizmetin yapılmasından itibaren 7 gün içinde düzenlenir (VUK 231/5). Süre kuralının ayrıntılarını fatura düzenleme süresi: 7 gün kuralı yazısında anlattık. Yoğun kampanya dönemlerinde faturaları birkaç gün biriktirip toplu kesmek bu süreyi aşma riskini doğurur; günlük kesim alışkanlığı en güvenli yoldur.
İnternet satışında iade ve iptal nasıl yürür?
İnternet satışında iade sık görülür; tüketici mevzuatındaki cayma hakkı nedeniyle bireysel alıcı belirli bir süre içinde malı geri gönderebilir. Malın geri gelmesi yeni bir ticari olaydır; satış faturası iptal edilmez, iade ayrı bir belgeyle kayda alınır. Bireysel alıcıdan gelen iadede hangi belgenin düzenleneceğini ve içeriğini mali müşavirinizle netleştirin; kurumsal alıcıdan gelen iadede ise alıcı iade faturası keser.
İptal ise teslimden önce yakalanan hatalar içindir: sipariş iptal edildi ama fatura kesilmişse, yanlış alıcıya ya da yanlış tutarla fatura düzenlendiyse. İptalin adımlarını ve süre konusundaki dikkat noktalarını e-Arşiv fatura iptali ve itirazı yazısında anlattık.
İnternet satışı yapan üretici firmada bir tuzak daha vardır: e-ticaret altyapısının kendi fatura modülü ile ERP'nin aynı seriden numara vermesi. İki sistem aynı seriyi kullandığında aynı numara iki kez üretilir ve entegratör ikinci belgeyi reddeder. Ya faturayı tek bir yerden kesin ya da her sisteme ayrı seri verin; seri düzeni için belge serileri rehberine bakın.
PakERP One'da internet satışının faturalanması
PakERP One bir e-ticaret altyapısı değildir; web sitesinden ya da pazaryerinden gelen siparişler programa sipariş olarak girilir ve fatura buradan kesilir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir, e-Arşiv gönderimi ise firmanın Digital Planet ya da Sovos ile yaptığı entegratör sözleşmesiyle yürür.
- 103 Satış Siparişleri: internet siparişi alıcı, teslim adresi ve açıklama bilgisiyle girilir; sipariş satır bazında teslim takibine girer.
- 102 Satış İrsaliyeleri: kargoya verilen mal irsaliyeyle stoktan düşülür; taşıyıcı ve gönderim bilgisi irsaliyede kalır.
- 101 Satış Faturaları: irsaliyeden "Faturalaştır" ile açılır; alıcı e-Fatura kullanıcısı değilse belge kendiliğinden e-Arşiv olarak, e-Arşiv serisinden numaralanır.
- 964 Mükellef Sorgulama: alıcının e-Fatura kullanıcısı olup olmadığı gönderimden önce denetlenir; e-Arşiv düşünülen alıcı aslında e-Fatura kullanıcısıysa program e-Fatura kurar.
- 915 E-Arşiv Gönderim / İptal ve 918 E-Arşiv Raporu: gönderilen ve iptal edilen e-Arşiv faturalar dönem bazında izlenir.
- 17 Belge Numaralama: e-ticaret altyapınız kendi faturasını kesiyorsa ERP'ye ayrı bir seri verilir, böylece numara çakışması olmaz.
İnternet satış bilgilerinin faturaya hangi alanlarla yazılacağını kurulumda entegratörünüzle birlikte test ortamında deneyin. Modülün tamamı e-Belge modülü, genel bakış ücretsiz ERP ile e-Fatura ve e-Arşiv sayfasındadır.