Belge serisi, her belge türünün önek ve sayaçtan oluşan numara düzenidir; ücretsiz ERP'de de ücretli olanda da aynı kurallara bağlıdır. e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye numaraları GİB biçimindedir: üç karakter seri, dört haneli yıl ve dokuz haneli sıra. Seri baştan doğru kurulur, sayaç asla geri alınmaz, iki programdan aynı seriyle belge kesilmez ve yıl geçişinde sayaç düzeni önceden kararlaştırılır.
Muhasebeci ayın üçünde arıyor: "ALT2026000001176 numaralı fatura entegratörden reddedildi, aynı numara daha önce kullanılmış." Fatura kesen kişi haklı olarak şaşırıyor; program o numarayı kendi vermişti. Araştırınca çıkıyor: eski program geçiş döneminde hâlâ açıktı ve biri oradan aynı seriyle iki fatura kesmişti. Numara çakıştı, GİB ikinciyi reddetti, müşteri faturasını üç gün geç aldı.
Belge serisi ERP'nin en az konuşulan ama en çok sorun çıkaran tanımıdır. Bu yazı serinin ne olduğunu, kaç seri gerektiğini, e-belge numaralarının biçimini, yıl geçişini ve eski programdan sayaç devrini anlatır. Ücretsiz ERP'ye geçen firmalar için seri konusu ayrıca önemlidir, çünkü kurulumu çoğu zaman danışmansız kendileri yapar.
Tam boyutİçindekiler
- Belge serisi nedir, neden önemlidir?
- Kaç seri gerekir?
- e-Fatura ve e-İrsaliye numarası nasıl biçimlenir?
- Yıl değişince sayaç sıfırlanır mı?
- Eski programdan geçerken seri nasıl devam ettirilir?
- Seri ve numaralamada sık yapılan hatalar
- PakERP One'da belge serileri nasıl tanımlanır?
- Sık sorulan sorular
Belge serisi nedir, neden önemlidir?
Belge serisi, bir belge türünün numaralarının hangi önekle başlayıp hangi sayaçtan devam edeceğini belirleyen tanımdır. İrsaliye için "IRS", fatura için "FAT", sipariş için "SIP" gibi bir önek ve her belgede bir artan sayı. Seri, belgeyi eşsiz kılar; iki belgenin aynı numarayı taşımaması, muhasebenin ve GİB'in temel şartıdır.
Önemi üç yerde ortaya çıkar. Muhasebede: fatura numaraları sıralı ve boşluksuz olmalıdır; atlanan numara denetimde soru doğurur. e-Belgede: entegratör ve GİB, aynı seride aynı numarayı ikinci kez kabul etmez. İşletmede: numaradan belgenin türü, yılı ve kaynağı okunabilmelidir; sevkiyattaki kişi "FSN" ile başlayan irsaliyenin fasoncuya gittiğini numaradan anlar.
Kaç seri gerekir?
Bir üretim firmasında belge türü başına bir seri, bazı türlerde iki seri yeterlidir; bu, ücretsiz ERP'de de ücretli ERP'de de değişmez. Seri sayısını artırmak takibi kolaylaştırır gibi görünür, ama her seri ayrı bir sayaç ve ayrı bir hata kapısıdır. Tipik düzen:
| Belge | Tipik seri | Not |
|---|---|---|
| Satış faturası (e-Fatura) | Bir seri, üç karakter | Entegratörde tanımlı seriyle aynı olmalı |
| Satış faturası (e-Arşiv) | Ayrı seri | e-Fatura mükellefi olmayan müşteriye |
| Yatırım teşvikli fatura | Ayrı seri önerilir | İstisna kodlu satışlar ayrı izlenir |
| Sevk irsaliyesi (e-İrsaliye) | Bir seri | Müşteriye giden mal |
| Fason sevk irsaliyesi | Ayrı seri | Fasoncuya giden mal, numaradan ayrılır |
| Satış siparişi, teklif | Birer seri | GİB biçimi gerekmez |
| Satınalma siparişi, teklif | Birer seri | Tedarikçiye giden belge, sizin numaranız |
| Alış faturası, alış irsaliyesi | Seri yok | Numara tedarikçinin belgesine aittir |
| Satış iade faturası | Seri yok ya da ayrı | Müşterinin kestiği belgeyse onun numarası |
Şubeli firmalarda şube başına ayrı irsaliye serisi açılır; ayrıntısı çok şubeli firma yazısında. Alış belgelerine kendi serinizi vermeye çalışmayın; o numara tedarikçinindir ve gelen e-faturada zaten yazılıdır.
Geçiş döneminde en sık görülen tablo şudur: yeni program bir hafta önce açılmış, ama sevkiyattaki bilgisayarda eski program hâlâ duruyor. Yoğun bir günde biri alışkanlıkla eski programdan irsaliye kesiyor ve iki seri çakışıyor. Eski programın kısayolunu masaüstünden kaldırmak, bu hatayı önlemenin en ucuz yolu.
e-Fatura ve e-İrsaliye numarası nasıl biçimlenir?
Üç karakter seri, dört haneli yıl ve dokuz haneli sıra: toplam on altı karakter. Örneğin ALT2026000001176; "ALT" seri, "2026" yıl, "000001176" sıra. Bu biçim GİB'in e-belge düzenlemesinden gelir ve entegratör bu biçime uymayan numarayı kabul etmez. Seri harfleri firmanın seçimidir; çoğu firma unvanının kısaltmasını kullanır.
Programda iki ayrı numara olabilir: belgenin ERP içindeki numarası ve GİB'e giden e-belge numarası. Bazı firmalar ikisini ayrı tutar (irsaliye IRS-000123, e-İrsaliye ALT2026000000123), bazıları belge numarasını doğrudan e-belge serisinden alır. İkinci düzen daha sadedir: sevkiyatçının elindeki kağıtla GİB'deki belge aynı numarayı taşır, müşteriyle telefonda tek numara konuşulur. Hangi düzenin seçileceği ilk belge kesilmeden kararlaştırılmalı; sonradan değiştirmek eski belgeleri iki numaralı bırakır.
Seri harfleriyle ilgili kurallar ve mükellef sınırları GİB'in güncel tebliğinde tanımlıdır; kaynaklardaki e-Belge portalından izlenir. e-belge akışının bütünü e-Fatura ve e-İrsaliye yazısında.
Yıl değişince sayaç sıfırlanır mı?
e-belge serilerinde evet: numaranın içinde yıl olduğundan her yıl sıra yeniden 1'den başlar; ALT2026000001176'dan sonra ocak ayında ALT2027000000001 gelir. Sipariş ve teklif gibi iç belgelerde ise firma karar verir. İki düzen var:
- Önekte yıl, her yıl sıfırla: SIP26-0001, SIP27-0001. Numaradan yıl okunur, sayaç kısa kalır. Yıl geçişinde programın sayacı otomatik sıfırlaması beklenir.
- Yıl yok, sayaç devam eder: SIP-004512, SIP-004513. Sayaç büyür ama hiçbir yıl geçişi işi yoktur.
Yıl geçişinde asıl risk, sıfırlamanın yapılmaması ya da iki kez yapılmasıdır. Ocak ayının ilk belgesi kesilmeden önce ücretsiz ERP programındaki seri tanımlarına bir kez bakmak, bir yıl boyunca sürecek bir numara karışıklığını önler. Aralık sonunda kesilen ama ocakta onaylanan belgeler için de kural konmalı: belge tarihi hangi yıldaysa numara o yılın serisinden gelir.
Eski programdan geçerken seri nasıl devam ettirilir?
Kaldığı yerden. Eski programda son fatura ALT2026000001175 ise yeni programdaki ilk fatura ALT2026000001176 olmalıdır; ne geri, ne ileri atlamalı. Adımlar:
- Eski programda her belge türü için son numarayı not edin: e-Fatura, e-Arşiv, e-İrsaliye, fason irsaliyesi, sipariş, teklif.
- Yeni programda aynı önekleri tanımlayın ve sayaçları son numaranın bir üstüne çekin.
- Entegratördeki seri tanımlarının aynı olduğunu doğrulayın; entegratör paneli farklı bir seri gösteriyorsa önce onu düzeltin.
- Test ortamında bir belge gönderin, dönen numarayı kontrol edin.
- Eski programı e-belge gönderimine kapatın. Geçmişe bakmak için açık kalabilir; belge kesmek için değil.
Geçmiş belgeler yeni programa aktarılmışsa, sayaçların aktarılan belgelerden hesaplanması daha güvenlidir: program son belgelere bakıp her seri için kullanılmış en büyük numarayı bulur. Elle not alınan numara bir hane yanlış yazılırsa sonuç yine mükerrer belgedir. Veri aktarımının bütünü ayrı yazıda.
Seri ve numaralamada sık yapılan hatalar
Aşağıdakilerin hepsi ücretsiz ERP programı kullanan firmalarda da ücretli ERP kullananlarda da aynı sıklıkta görülür; sebep yazılım değil, düzenin baştan konmamasıdır.
- İki programdan aynı seri: geçiş döneminde eski program açık kalır, biri oradan belge keser. Yukarıdaki örnek budur.
- Sayacı geri çekmek: iptal edilen belgenin numarasını yeniden kullanmak için sayaç geri alınır; arada başka belge kesilmişse çakışma kaçınılmazdır. Sayaç yalnız ileri gider.
- Elle numara yazmak: kullanıcı numarayı düzeltir, programın sayacı bundan haberdar olmazsa bir sonraki belge aynı numarayı alır. Programın elle yazılan numarayı sayaca işlemesi gerekir.
- Boşluk bırakmak: taslak belge açılıp vazgeçilince numara harcanır. Numaranın kayıtta verilmesi, taslakta değil, bu boşluğu önler.
- Test ve canlı seriyi karıştırmak: entegratör test ortamında kesilen belgeler canlı seriden numara alırsa canlıda o numaralar boş kalır.
- Seriyi entegratöre bildirmemek: program serisi ile entegratör paneli farklı seriyi gösterir; belge reddedilir.
Bu hataların çoğu bir kontrol listesiyle önlenir: ilk canlı belgeden önce seri tanımı, entegratör tanımı ve eski program durumu birlikte gözden geçirilir. Gelen e-belgelerin ve alış faturalarının düzeni e-Fatura yazısında.
PakERP One'da belge serileri nasıl tanımlanır?
PakERP One'da seri düzeni 17 Belge Serileri ekranında kurulur; tanım ekranı olduğu için her kullanıcı okur, yalnız yetkili kullanıcı değiştirir.
- 17 Belge Serileri: her belge türünün bir sayacı vardır. Kartta Belge Kodu, Seri, Ad, Önek, Sonraki No, Hane Sayısı, "Önekte yıl olsun", "Her yıl sıfırla" ve "E-Belge numarası (GİB 3 harf + yıl + 9 hane)" alanları bulunur. Fason sevk irsaliyesi için ayrı seri tanımlanabilir.
- Serileri Geçmişten Belirle: eski programdan aktarılan belgeler incelenir, her seri için kullanılan önek ve bu yıl kullanılmış son sıra bulunur; önce önizleme gösterilir, Uygula ile sayaçlar son numaranın üstüne çekilir. Sayaç hiçbir zaman geri alınmaz. Uygulandığında satış faturası ve irsaliyesi numarasını doğrudan e-belge serisinden alır; gönderimde numara değişmez.
- Belge formunda numara: form açıldığında numara önizleme olarak görünür, sayaç kayıtta ilerler; vazgeçilen belge boşluk bırakmaz. Numara elle değiştirilirse sayaç o numaranın üstüne çekilir. Satış tarafında aynı numara iki kez kullanılamaz; serinin son belgesi silinirse numara seriye geri döner.
- 965 Entegratör Ayarları: gönderim, gelen belge okuma ve kabul/ret için canlı ve test anahtarları ayrı tutulur; test belgeleri canlı seriyi harcamaz. e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye GİB özel entegratörü (Digital Planet / Sovos) üzerinden gider; entegratör bedeli firmanın entegratörle sözleşmesine bağlıdır.
- Numara çakışması: e-belge gönderiminde numara çakışması oluşursa program bunu otomatik çözer; yine de geçiş döneminde iki programdan aynı seriyle belge kesilmemesi gerekir.
- 101 Satış Faturaları ve 102 Satış İrsaliyeleri: belge Kaydet ile onaylanır, e-belge sorusu gelir; formda Önceki/Sonraki (Alt+PgUp/PgDn) ile aynı serideki belgeler sırayla gezilir, numara boşluğu varsa gözle görülür.
Tanım ekranlarının tam sırası ve alan açıklamaları kılavuzun tanımlar bölümünde. Her listedeki "Raporlar ▾" menüsünden belge listesi Excel'e alınıp numara sırası dışarıda da denetlenebilir.