1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Cari Ekstrede Açık Kalem Nasıl Bulunur
Üretim Rehberi · Finans

Cari Ekstrede Açık Kalem Nasıl Bulunur? FIFO Kapama ve Gecikme Günü

PakERP One Ekibi 7 dk okuma
Kısa cevap

Cari ekstrede açık kalem, ödemelerin en eski vadeli faturadan başlayarak kapatıldığı varsayımıyla (FIFO) bulunur. Tüm tahsilat ve alacak dekontları toplanır, bu toplam faturalara eskiden yeniye dağıtılır; tutarı tükenmeyen faturalar açık kalemdir. Her açık kalemin kalan tutarı ve vadesinden bugüne geçen gün sayısı yazılır. Toplamları cari bakiyeye eşit olmalıdır; eşit değilse kayıt eksiktir.

Telefon çalıyor. Müşterinin satınalmacısı ödeme listesini hazırlıyor ve tek bir şey soruyor: "Hangi faturalarınız açık, söyler misiniz?" Muhasebecinin önünde 78.000 liralık bir bakiye var ama bu bakiye hangi faturalardan oluşuyor, hemen söylemek zor. Ekstrede son üç ayda dört fatura ve iki ödeme görünüyor; ödemelerin hiçbiri tam olarak bir faturanın tutarı değil.

Bu soru haftada birkaç kez gelir ve cevabı FIFO kapamadadır. Yöntemin mantığı, temsili rakamlarla bir ekstre, gecikme gününün okunuşu ve FIFO'nun yanlış sonuç verdiği durumlar aşağıda sırayla yer alıyor. Sonda, listeyi müşteriye göndermeden önce bakılacak kısa bir kontrol listesi var.

Cari hesap ekstresi (802): Yürüyen bakiye ve FIFO kapanış: vadesi geçmiş açık evrak kırmızı, bugün vadesi dolan sarı.Tam boyut
Cari hesap ekstresi (802) · Yürüyen bakiye ve FIFO kapanış: vadesi geçmiş açık evrak kırmızı, bugün vadesi dolan sarı.

Açık kalem nedir, bakiyeden farkı ne?

Açık kalem, tamamı ya da bir kısmı henüz ödenmemiş tek bir faturadır. Bakiye ise bütün açık kalemlerin toplamıdır. Bakiye "ne kadar" sorusunu, açık kalem listesi "hangi belgeler, hangi vadeler" sorusunu cevaplar.

Tahsilat kovalarken bakiye tek başına yetmez. 78.000 TL'lik bakiyenin 48.000 TL'si dün vadesi gelen bir faturaysa durum farklıdır, 30.000 TL'si iki aydır bekleyen bir faturaysa farklı. Müşteriyle konuşurken de fatura numarası söylemek gerekir; karşı taraf ödeme listesini fatura bazında yapar.

Açık kalem listesinin doğru çıkması için cari kaydın da baştan doğru kurulmuş olması gerekir. Eski programdan geçerken açılış bakiyesi tek bir tutar olarak girildiyse, o tutar listede tek bir "devir" kalemi olarak görünür ve içindeki faturaların vadeleri kaybolur. Bu yüzden geçişte açık faturaların tek tek, kendi tarih ve vadeleriyle aktarılması önerilir. Sonradan düzeltmek, baştan doğru girmekten çok daha uzun sürer.

Cari takibinin genel çerçevesi için cari hesap takibi rehberine bakabilirsiniz.

FIFO kapama nasıl çalışır?

FIFO kapamada her ödeme, vadesi en eski açık faturadan başlayarak sırayla dağıtılır. Bir fatura tamamen kapanınca ödemenin kalanı bir sonrakine geçer. Sonuçta açık kalanlar her zaman en yeni faturalardır.

Örnek, temsili rakamlarla. Bugün 5 Eylül. Bir kalıp firmasının müşterisinin ekstresi:

TarihBelgeVadeBorçAlacakFIFO sonrası kalan
10.06Fatura F110.0740.0000 (kapandı)
25.06Fatura F225.0755.0000 (kapandı)
12.07Fatura F311.0830.00030.000
15.07Havale50.000
01.08Fatura F431.0848.00048.000
20.08Havale45.000
Toplam173.00095.00078.000
  1. İlk havale 50.000 TL: F1'in 40.000 TL'sini kapatır, kalan 10.000 TL F2'ye gider. F2'de 45.000 TL kalır.
  2. İkinci havale 45.000 TL: F2'nin kalan 45.000 TL'sini kapatır.
  3. Açık kalemler F3 (30.000 TL) ve F4 (48.000 TL). Toplamları 78.000 TL, bakiyeye eşit.

FIFO'nun genel kabul görmesinin nedeni basittir: çoğu müşteri, aksini söylemedikçe en eski borcunu önce öder. Ayrıca bu yöntem iki tarafın listesini aynı kurala bağlar; siz ve müşteri aynı ekstreyi FIFO ile okursanız aynı açık kalemleri bulursunuz.

Dikkat edin, ödemenin tarihi değil tutarı dağıtılır. Havale F3'ün kesildiği günden sonra gelse de önce eski faturalar kapanır.

Sahadan not

Açık kalem listesini haftada bir aynı gün çıkaran firmalarda tahsilat telefonları kısalır, çünkü konuşma tutar üzerinden değil fatura numarası üzerinden yürür. En çok zaman kaybettiren konu ise girilmemiş iade faturalarıdır; müşterinin listesiyle fark çoğu zaman oradan çıkar.

Gecikme günü nasıl hesaplanır?

Gecikme günü, bugünden açık kalemin vade tarihi çıkarılarak bulunur. Sonuç sıfırdan büyükse fatura gecikmiştir; sıfırsa vadesi bugündür; eksiyse vadesine o kadar gün vardır.

Örnekte F3'ün vadesi 11 Ağustos, bugün 5 Eylül: 25 gün gecikme. F4'ün vadesi 31 Ağustos: 5 gün gecikme. Müşteriye söylenecek cümle de buradan çıkar: "F3 25 gündür, F4 5 gündür vadesinde ödenmedi, toplam 78.000 TL."

Vade tarihinin kendisi de kontrol edilmelidir. Vade, fatura tarihine ödeme şeklindeki gün sayısı eklenerek bulunur; ödeme şekli yanlış seçildiyse ya da faturanın tarihi sonradan değiştirildiyse vade de yanlış kalır ve gecikme günü bir iki gün kayar. Müşteriyle tartışmaya girmeden önce faturadaki vadeye bakmak bu yüzden faydalıdır.

Raporlarda üç farklı toplam görülür ve karıştırılmamalıdır:

  • Vadesi geçmiş: vadesi bugünden önce olan açık kalemler.
  • Bugün vadesi dolan: vadesi bugün olanlar. Henüz gecikmiş sayılmaz ama bugün tahsil edilmesi beklenir.
  • Vadesi dolan (bugün dahil): ilk ikisinin toplamı. Müşteriden bugün istenebilecek tutar budur.

Bu toplamların kovalara dağıtılmış hâli yaşlandırma raporudur; ayrıntı için alacak yaşlandırma yazısına bakın.

FIFO ne zaman yanlış sonuç verir?

FIFO bir varsayımdır; müşteri ödemesini belirli bir fatura için yaptıysa liste gerçeği göstermez. Sahada sık rastlanan durumlar:

  • İtirazlı fatura: Müşteri F2'deki 300 parçanın 40'ını kalite nedeniyle reddetmiş, F2'yi bekletip F3 ve F4'ü ödemiştir. FIFO, F2'yi kapalı sayar.
  • Belirli faturaya ödeme: Havale açıklamasında "F4 bedeli" yazar. Müşterinin listesinde F4 kapalı, sizinkinde açıktır.
  • İade faturası: İade, FIFO'da ödeme gibi en eski faturayı kapatır. Oysa iade hangi faturaya aitse onu azaltmalıdır.
  • Avans: Fatura kesilmeden alınan avans, sonradan kesilen faturayı kapatır; FIFO bunu da en eski açık kaleme yazar.

Bu durumlar varsa açık kalem listesi müşteriye gönderilmeden önce elle kontrol edilir. Fark iki tarafın listesinde çıkıyorsa yol mutabakattır; cari mutabakat yazısı bu adımları anlatır.

Açık kalem listesiyle müşteriyle nasıl konuşulur?

Kısa cevap: tutarla değil, belge numarası ve vadeyle konuşulur. Satınalma ya da muhasebe biriminde karşınızdaki kişi "78.000 lira borcunuz var" cümlesini kendi sisteminde arayamaz. "F3, 12 Temmuz tarihli, vadesi 11 Ağustos, 30.000 TL" cümlesini ise hemen bulur.

Görüşmeyi kolaylaştıran sıra şöyledir:

  1. Görüşmeden önce açık kalem listesini PDF olarak e-postayla gönderin. Listede fatura no, tarih, vade, tutar, kalan ve gecikme günü olsun.
  2. Telefonda en eski gecikmiş faturadan başlayın. Yeni faturayı ilk sıraya koymak müşteriye "vadesi bile gelmemişken arıyorlar" dedirtir.
  3. Müşteri bir faturaya itiraz ederse itirazı ve nedenini aynı gün not alın. İtirazlı fatura çözülene kadar gecikme sayılmaz ama unutulmaz da.
  4. Ödeme sözü alındıysa tarih ve tutarla birlikte not edin; o gün gelmezse aynı listeyle tekrar arayın.

Bu sıra, tahsilatı yapan kişi değişse bile aynı dilin konuşulmasını sağlar.

Tedarikçi tarafında açık kalem neye yarar?

Tedarikçi ekstresinde açık kalem, sizin ödemeniz gereken faturaları gösterir ve ödeme gününü planlamaya yarar. Mantık aynıdır: yaptığınız ödemeler tedarikçinin en eski faturasından başlayarak dağıtılır, kalanlar açık borçtur.

Burada iki konu öne çıkar. Birincisi, sac ya da granül gibi ana hammaddeyi aldığınız tedarikçiye gecikme sevkiyatı durdurabilir; açık kalem listesi hangi faturanın geciktiğini önceden gösterir. İkincisi, tedarikçi ekstre gönderdiğinde iki liste yan yana konur ve fark fatura bazında aranır. Tedarikçinin listesinde olup sizde olmayan fatura çoğu zaman henüz girilmemiş bir alış faturasıdır; sizde olup onda olmayan ödeme ise henüz eşleştirilmemiş bir havaledir.

Açık kalem listesi göndermeden önce kontrol listesi

KontrolNeden
Açık kalem toplamı = cari bakiyeEşit değilse girilmemiş ya da çift girilmiş bir kayıt vardır
Son tahsilatlar girildi mi?Dünkü havale girilmeden gönderilen liste müşteriyi kızdırır
Vadeler doğru mu?Ödeme şekli sonradan değişen faturalarda vade eski kalabilir
İade ve fiyat farkı faturalarıHangi faturaya ait olduklarına bakılır
İtirazlı faturalarAyrı not düşülür, gecikme olarak sayılmaz
Dövizli cariAçık kalemler döviz cinsinden okunur, TL karşılığı ayrıca belirtilir

Tedarikçi tarafında aynı mantık ödeme planına dönüşür: hangi gün hangi tedarikçinin hangi faturası ödenecek. Bunun için tarihli ödeme listesi yazısına göz atabilirsiniz.

PakERP One'da açık kalem ve gecikme takibi

PakERP One'da FIFO kapama ekstrenin içinde hazır gelir; ayrıca hesap yapmak gerekmez.

  1. 802 Cari Hesap Ekstresi açık kalemleri FIFO ile işaretler: ödeme en eski vadeli belgeyi kapatır, bakiye son faturalarda kalır. Her satırda Kalan ve Gecikme sütunu vardır.
  2. Vadesi geçmiş satırlar kırmızı, vadesi bugün olanlar sarı görünür. Ekstrenin altındaki özette açık kalem sayısı ve toplamı, vadesi geçen, bugün vadesi dolan ve bugün dahil vadesi dolan tutarlar ayrı yazılır.
  3. Ekstrede satıra sağ tıklayıp Kaynağa Git denince faturanın ya da tahsilat fişinin kendisi açılır.
  4. 803 Vade Analizi / Yaşlandırma aynı FIFO kuralıyla tüm carileri kovalara dağıtır; 851 Cari Konsol tek carinin bakiyesini, vadesi geçen ve bugün vadesi dolan tutarlarını bir arada gösterir.
  5. Ekstre "Raporlar ▾" menüsünden Kalan ve Gecikme sütunlarıyla PDF ya da Excel olarak alınıp müşteriye gönderilebilir.

Ekranların kullanımı için Finans kullanım kılavuzu bölümüne bakabilirsiniz.

Konuyla ilgili: Fatura ile Ödeme Eşleştirme: Açık Kalem Kapatma, Tahsilat Takibi Nasıl Yapılır? Vade ve Hatırlatma Planı, Ortalama Vade Hesaplama: Çek ve Fatura Ortalama Vadesi, Alacak ve Borç Mahsuplaşması Nasıl Yapılır? 120 ve 320.

Sık Sorulan Sorular

FIFO kapama nedir?
FIFO kapama, cariye gelen ödemelerin vadesi en eski faturadan başlanarak sırayla dağıtılmasıdır. Tutarı tükenmeyen faturalar açık kalem olarak kalır. Ödeme belirli bir fatura için yapılmadıysa genel kabul gören yöntem budur.
Müşterinin hangi faturası ödenmemiş nasıl anlaşılır?
Ekstredeki tüm ödemeler toplanır ve faturalara eskiden yeniye dağıtılır. Kapanmayan faturalar ödenmemiş olanlardır. Toplamları cari bakiyeye eşit olmalıdır.
Gecikme günü nasıl hesaplanır?
Bugünün tarihinden faturanın vade tarihi çıkarılır. Sonuç sıfırdan büyükse fatura o kadar gün gecikmiştir. Vade tarihi fatura tarihine ödeme şeklindeki gün sayısı eklenerek bulunur.
İade faturası açık kalemi nasıl etkiler?
FIFO kapamada iade faturası bir ödeme gibi en eski açık faturayı kapatır. İade başka bir faturaya aitse liste elle düzeltilir ya da müşteriye açıklama yazılır.
Açık kalem toplamı bakiyeyi tutmuyorsa ne yapılır?
Önce son günlerde girilmemiş tahsilat ve iade olup olmadığına bakılır. Sonra mükerrer girilmiş fatura ya da yanlış cariye işlenmiş ödeme aranır. Fark kapanmazsa müşteriyle mutabakat yapılır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.