Makine bakım takip programı her makinenin kartını, periyodik bakım planını (takvime ya da çalışma saatine göre), arıza kayıtlarını, kullanılan yedek parçayı ve bakım geçmişini tutmalıdır. Duruş verisi üretim kaydından gelmeli, planlı bakım üretim planına girebilmeli, yedek parça stokla bağlı olmalıdır. Seçerken bakımcının sahadan kayıt girebilmesi ve arızalar arası sürenin ölçülebilmesi aranır.
Gece vardiyasında pres hattının ana rulmanı dağılır. Bakımcı çağrılır, parça depoda yoktur, sabah tedarikçi aranır. Ertesi gün biri hatırlar: o rulmanın değişimi aslında geçen ay yapılacaktı. Bilgi, bakım şefinin cebindeki defterde yazılıydı; şef o hafta izindeydi.
Makine bakım takip programı bu defterin yerini alır. Ama yalnız bir hatırlatma listesi olarak kurulursa arızaları önlemeye yetmez. Bakım; üretimden gelen duruş verisiyle, depodaki yedek parçayla ve haftalık üretim planıyla birlikte düşünülmelidir. Programı seçmeden önce bakımın nasıl planlandığını netleştirmek gerekir; plan tarafı önleyici bakım planı yazısında adım adım anlatılıyor.
İçindekiler
- Makine bakım takip programı ne yapmalı?
- Bakım takvime göre mi, çalışma süresine göre mi planlanmalı?
- Olmazsa olmaz özellikler: kontrol listesi
- Bakım kaydı neden üretim kaydından ayrı tutulmamalı?
- Bakımın işe yaradığı nasıl ölçülür?
- Defter, Excel, ayrı bakım programı ya da ERP: hangisi uygun?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da bakımın beslendiği kayıtlar
- Sık sorulan sorular
Makine bakım takip programı ne yapmalı?
Bir makinenin ne zaman, neden durduğunu ve bir sonraki bakımın ne zaman geldiğini göstermeli. Bunun için beş kayıt gerekir:
- Makine kartı: makine ya da tezgah, bulunduğu hat, seri bilgisi, kritiklik derecesi, kılavuz ve talimat dosyaları.
- Bakım planı: hangi iş, hangi sıklıkla (haftalık, aylık ya da belirli çalışma saati veya vuruş sayısında bir).
- Bakım ve arıza kaydı: ne yapıldı, ne kadar sürdü, kim yaptı, hangi parça değişti.
- Yedek parça: kritik parçanın stoğu, asgari seviyesi ve tedarik süresi.
- Geçmiş ve ölçüm: makine başına arıza sayısı, toplam duruş, arızalar arası ortalama süre.
Bu kayıtlar birbirinden ayrı tutulursa, "bu makine neden bu kadar sık duruyor" sorusuna cevap aramak bir araştırma işine döner.
Bakım takvime göre mi, çalışma süresine göre mi planlanmalı?
Makinenin yıpranma biçimine göre. Zamanla yıpranan parçalar (yağ, filtre, kayış) takvime, kullanıldıkça yıpranan parçalar (kalıp, kesici, rulman) çalışma süresine ya da üretim adedine göre planlanır.
| Yöntem | Ne zaman uygun? | Örnek |
|---|---|---|
| Takvim bazlı | Makine her gün benzer sürede çalışıyorsa | Hidrolik yağ filtresi her üç ayda bir |
| Çalışma saati bazlı | Makine bazen tek, bazen üç vardiya çalışıyorsa | Kompresör bakımı belirli çalışma saatinde bir |
| Adet ya da vuruş bazlı | Yıpranma üretim miktarına bağlıysa | Pres kalıbının bileme ve bakımı belirli vuruşta bir |
| Duruma göre | Ölçüm (titreşim, sıcaklık) yapılabiliyorsa | Rulman sesi ya da sıcaklığı sınırı aşınca |
Adet bazlı planın en büyük avantajı, sayacın üretim bildiriminden beslenebilmesidir. Kalıp için bu yöntemin ayrıntısı kalıp takibi ve vuruş sayacı yazısında var.
Bakım takibine yeni başlayan atölyelerde en hızlı sonuç genelde duruş nedenlerini ayırmaktan gelir. Planlı bakım, arıza, kalıp değişimi ve malzeme bekleme ayrı kodlandığında, hangi makineye önce el atılması gerektiği birkaç hafta içinde listeden okunur.
Olmazsa olmaz özellikler: kontrol listesi
| Özellik | Neden gerekli? | Nasıl sınanır? |
|---|---|---|
| Makine kartı ve dosya eki | Kılavuz ve talimat makinenin yanında durur | Bir makineye kılavuz PDF'i ekleyin |
| Periyodik plan ve hatırlatma | Bakım unutulmaz | Haftalık ve vuruş bazlı iki plan tanımlayın |
| Arıza kaydı ve neden listesi | Arıza türleri karşılaştırılır | Bir arızayı nedeni ve süresiyle girin |
| Planlı ve plansız duruş ayrımı | Bakım ile arıza aynı sayılmaz | Duruş raporunda ikisinin ayrı göründüğünü kontrol edin |
| Yedek parça stoğu | Gece arızasında parça aranmaz | Bakımda kullanılan parçayı stoktan düşürün |
| Sahadan kayıt | Bakımcı ofise gelmeden işi kapatır | Tablet ya da telefonla bir bakım kaydı girin |
| Arızalar arası süre ölçümü | Hangi makinenin kötüleştiği görülür | Bir makinenin aylık arıza ve duruş özetini alın |
| Üretim planıyla bağ | Planlı bakım iş yüküne yazılır | Bakım günü o makinenin kapasitesine bakın |
Bakım kaydı neden üretim kaydından ayrı tutulmamalı?
Çünkü bakımın ihtiyaç duyduğu üç bilgi üretimden gelir: makinenin ne kadar çalıştığı, ne kadar ürettiği ve ne zaman durduğu. Bu bilgiler ayrı bir bakım programına elle taşınırsa, ya gecikir ya hiç taşınmaz.
Sahada bağ şöyle kurulur: operatör üretim bildirimini girerken makine durmuşsa duruşu da nedeniyle birlikte ekler. Bakımcı aynı kaydı görür, arızayı kapatırken ne yaptığını yazar. Üretim müdürü ise aynı listeden hangi makinenin kaç saat kaybettiğini okur. Tek kayıt, üç kişinin işini görür.
Tersi de geçerlidir: planlı bakım günü üretim planına yazılmazsa planlamacı o makineye iş verir, bakım son anda ertelenir. Ertelenen bakım ise çoğu zaman bir sonraki arızanın sebebidir. Bu nedenle bakım takvimi, en azından darboğaz makineler için, üretim planlamasıyla aynı masada konuşulmalıdır. Duruşların üretim tarafında nasıl kaydedildiği makine duruş takibi yazısında anlatılıyor.
Bakımın işe yaradığı nasıl ölçülür?
İki sayıyla: arızalar arası ortalama süre (MTBF) ve ortalama onarım süresi (MTTR). Formüller düz metinle şöyledir:
MTBF = Toplam çalışma süresi / Arıza sayısı
MTTR = Toplam onarım süresi / Arıza sayısı
Temsili bir örnek: bir pres bir ayda 400 saat çalışıyor ve 5 kez arızalanıyor; arızaların toplam onarım süresi 10 saat. MTBF = 400 / 5 = 80 saat, MTTR = 10 / 5 = 2 saat. Önleyici bakım işe yarıyorsa birkaç ay içinde MTBF uzar; MTTR ise yedek parça hazır olduğunda ve arıza kaydı düzgün tutulduğunda kısalır. Hesabın ayrıntısı MTBF ve MTTR hesaplama yazısında.
Bu iki sayının doğru çıkması için duruş kaydının üretim tarafında da tutulması gerekir; çalışma süresi ve arıza süresi aynı kayıttan gelmelidir.
Defter, Excel, ayrı bakım programı ya da ERP: hangisi uygun?
- Bakım defteri: bakımcı alışkındır, ofis istemez. Geçmiş aranamaz, şef izindeyken bilgi kaybolur.
- Excel planı: takvim bazlı plan için yeterlidir. Adet bazlı plan kurulamaz; üretimden sayaç ve duruş gelmez, yedek parça stokla bağlı değildir.
- Ayrı bakım programı: iş emri, plan ve hatırlatmada güçlüdür. Üretim duruşu, çalışma saati ve yedek parça stoğu başka programdan aktarılmalıdır.
- ERP içinde bakım ve duruş kayıtları: duruş, üretim adedi ve yedek parça aynı veritabanındadır. Bakıma özel ekranlar (görev kartı, kontrol listesi) her ERP'de bulunmaz; bulunmuyorsa plan ayrı tutulur, ölçüm ERP'den yapılır.
Küçük bir atölyede iyi tutulmuş bir plan tablosu ve düzenli duruş kaydı çoğu zaman yeter. Makine sayısı ve vardiya arttıkça bakım verisinin üretim verisiyle aynı yerde olması öne çıkar.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Bakım planı takvime, çalışma saatine ve üretim adedine göre ayrı ayrı kurulabiliyor mu?
- Üretimdeki duruş kaydı bakım tarafında görünüyor mu, yoksa ikinci kez mi giriliyor?
- Planlı bakım ile arıza ayrı neden olarak raporlanabiliyor mu?
- Bakımda kullanılan yedek parça stoktan düşüyor mu, asgari seviyenin altına inince talep açılabiliyor mu?
- Bakımcı telefon ya da tabletle kayıt girebiliyor mu?
- Makine başına arıza sayısı ve toplam duruş süresi aylık alınabiliyor mu?
- Makine kılavuzu, bakım talimatı ve servis raporu makineye ya da kayda dosya olarak eklenebiliyor mu?
Görüşmede bakım şefini de masaya alın. Programı her gün kullanacak olan odur; ekranın bakımcının diliyle kurulup kurulmadığını en iyi o anlar. Ofiste güzel görünen ama atölyede eldivenle kullanılamayan bir ekran, kısa sürede yeniden deftere döner.
Sık yapılan hatalar
- Her makineyi aynı sıklıkta bakıma almak. Kritik makine ile yedeği olan makine aynı plana konur; ekip yetişemez.
- Arıza nedenini "diğer" geçmek. Bir yıl sonra hangi parçanın sık bozulduğu bilinmez.
- Planlı bakımı duruş olarak kaydetmemek. Bakım saatleri arıza gibi görünür ya da hiç görünmez.
- Yedek parçayı ayrı bir listede tutmak. Kritik parça bittiğinde kimse fark etmez.
- Planı üretimle konuşmamak. Bakım günü siparişin en yoğun gününe denk gelir, bakım ertelenir.
- Kaydı yalnız şefe bırakmak. Şef izindeyken kayıt da durur.
Yedek parça tarafının ayrıntısı yedek parça stok yönetimi yazısında.
PakERP One'da bakımın beslendiği kayıtlar
PakERP One'da ayrı bir bakım planlama modülü yoktur; bakım planı ve görev kartları ayrı tutulur. Planın dayandığı ve sonucunun ölçüldüğü kayıtlar ise programın üretim ve stok ekranlarındadır.
- 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: planlı bakım, arıza, kalıp değişimi gibi nedenler ayrı tanımlanır.
- 8129 Duruş Kayıtları: tezgah, iş emri, neden, başlangıç, bitiş ve süre. Android "PakERP One Üretim" uygulamasında duruş, üretim bildiriminin altına sahada eklenir.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iş emri ve tezgah bazında üretilen adet; adet bazlı bakım için sayacın kaynağıdır.
- 301 Stok Kartları ve 320 Depolar: yedek parçalar ayrı depoda, asgari stok seviyesiyle.
- 322 Satınalma Talepleri ve 218 Talep Havuzu: eksik parça için talep.
- Çalışma Alanım, Notlarım: tarihli hatırlatma; gecikmiş not kırmızı görünür.
- Raporlar ▾: duruş verisi neden ve tezgah kırılımında PDF ve Excel.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Makineden sensörle otomatik duruş ve çalışma süresi almak isteyenler için üretimden veri toplama ayrı bir hizmettir ve keşif sonrası fiyatlandırılır.
Konuyla ilgili: Kalıp Takip Programı Neleri İzlemeli?.