Bir üretim firmasının ERP'den her gün baktığı raporlar azdır: geciken siparişler, vadesi gelen tahsilat ve ödemeler, açık iş emirlerinin ilerlemesi ve eksi bakiyeli stok. Haftalık olarak fire ve duruş, bekleyen satınalma siparişleri ve cari yaşlandırma; aylık olarak mizan, KDV hazırlığı, stok değeri ve kârlılık izlenir. Ücretsiz ERP seçerken raporların ek ücret istemediği, Excel'e alınabildiği ve yetkiye bağlı açıldığı kontrol edilmelidir.
Sabah fabrikaya gelen bir işletme sahibi ERP'yi açtığında ilk neye bakmalı? Çoğu programın rapor menüsünde yüz küsur başlık vardır ve bu soruya cevap vermez. Sonuçta ya hiçbir rapora bakılmaz ya da muhasebeden her ay aynı Excel dosyası istenir, dosya gelene kadar ayın yarısı geçer.
Raporlamanın sorusu "program kaç rapor veriyor" değil, "kim hangi kararı vermek için hangi listeye bakıyor" sorusudur. Aşağıda bir üretim firmasının rollerine göre gerçekten kullanılan raporları, ne sıklıkla bakıldığını ve rapor rakamlarının neden bazen tutmadığını anlattık. Bir ücretsiz ERP programı değerlendirirken rapor tarafında neyin sorulacağı da en sonda.
Tam boyutİçindekiler
- ERP'de rapor ile liste arasındaki fark nedir?
- Hangi rol hangi rapora bakmalı?
- Her sabah bakılacak beş rapor hangileri?
- ERP raporundaki rakam neden bazen tutmaz?
- Ücretsiz ERP seçerken rapor tarafında ne sorulmalı?
- Ay sonunda hangi raporlar kontrol edilir?
- PakERP One'da raporlar nerede?
- Sık sorulan sorular
ERP'de rapor ile liste arasındaki fark nedir?
Liste kayıtları gösterir, rapor bir soruya cevap verir. Satış faturaları listesi bu ay kesilen faturaları sıralar; "hangi müşteriye bu ay ne kadar sattık, geçen aya göre ne değişti" sorusunun cevabı ise bir rapordur.
Pratikte ikisi iç içe geçer. İyi bir ERP'de listenin kendisi süzülüp sıralanabilir ve Excel'e alınabilir; bu, raporların önemli bir kısmının yerini tutar. Ayrı rapor gereken yer, birden fazla tablonun birleştiği ya da hesap gerektiren sorulardır: yaşlandırma, stok değeri, fire oranı, kâr marjı gibi.
Üç tür çıktıyı ayırmak işe yarar:
- Liste raporları: ekstre, yaşlandırma, mizan, stok durumu gibi dönemsel dökümler.
- Belge çıktıları: fatura, irsaliye, sipariş formu, iş emri formu, tahsilat makbuzu.
- Etiket ve formlar: lot etiketi, mal kabul etiketi, parça tanıtım kartı.
Hangi rol hangi rapora bakmalı?
Her rolün en fazla beş altı raporu vardır; geri kalanı ihtiyaç oldukça açılır. Aşağıdaki tablo bir pres, talaşlı imalat ya da kaplama atölyesi için tipik dağılımdır.
| Rol | Rapor | Cevapladığı soru | Sıklık |
|---|---|---|---|
| İşletme sahibi | Vadesi geçen ve bu hafta vadeli alacaklar | Bu hafta ne tahsil edeceğiz? | Günlük |
| İşletme sahibi | Tarihli ödeme listesi | Hangi gün ne kadar ödeme çıkacak? | Haftalık |
| Satış | Teslim tarihi geçen sipariş satırları | Hangi müşteriyi aramamız gerek? | Günlük |
| Üretim planlama | Açık iş emirleri ve ilerleme | Hangi tezgahta ne kaldı? | Günlük |
| Üretim | Fire ve duruş analizi | Kayıp nerede, hangi nedenle? | Haftalık |
| Satınalma | Bekleyen satınalma siparişleri | Hangi sac, hangi vida gelmedi? | Günlük |
| Satınalma | Tedarikçi fiyat geçmişi | Son alış fiyatı neydi? | İhtiyaç anında |
| Depo | Eksi bakiyeli stok, sayım farkı | Kayıt nerede kaçtı? | Günlük |
| Kalite | Lot geri izleme | Şikayet gelen parti hangi hammaddeden? | Şikayet anında |
| Muhasebe | Mizan, KDV hazırlığı, cari yaşlandırma | Ay kapanıyor mu, kim ne borçlu? | Aylık |
Bu tablo bir başlangıçtır. Otomotiv yan sanayiine çalışan firmada lot izleme raporu şikayet anında değil, müşteri denetiminden önce de açılır. Lot izlemenin mantığı Lot izlenebilirlik yazısında var.
Rapor alışkanlığı en kolay, yönetimin kendisi baktığında yerleşir. İşletme sahibi sabah toplantısında geciken siparişler listesini ekrandan okumaya başladığında, sevkiyat ve satınalma kendi kayıtlarını bir akşam önceden tamamlamaya başlar. Rapor okunmuyorsa veri de zamanla eksik girilir.
Her sabah bakılacak beş rapor hangileri?
Beş rapor, on dakika. Bunlar alışkanlık hâline gelirse ay sonu sürprizlerinin çoğu kaybolur.
- Geciken sipariş satırları: sipariş başlığı değil, satır bazında. Aynı siparişte bir kalem sevk edilmiş, diğeri bekliyor olabilir.
- Bugün ve dün vadesi dolan alacaklar: telefon edilecek müşteriler listesi.
- Faturalanmamış irsaliyeler: sevk edilmiş ama faturası kesilmemiş mal, ay sonuna kalırsa unutulur.
- Açık iş emirlerinin ilerlemesi: planlanan, üretilen, kalan. Dün hiç bildirim girilmemiş iş emri, ya durmuş ya da bildirimi yapılmamış demektir.
- Eksi bakiyeli stok kartları: eksi stok bir kaydın eksik olduğunu gösterir: girilmemiş alış irsaliyesi, yapılmamış üretim bildirimi ya da yanlış depo.
Dördüncü maddedeki "bildirimi yapılmamış" durumu sahada sık görülür. Bildirimin kağıttan değil tezgah başından girilmesi bu raporu güvenilir kılar; ayrıntısı telefondan üretim bildirimi yazısında.
ERP raporundaki rakam neden bazen tutmaz?
Çünkü rapor, girilen kaydı toplar; eksik ya da geç girilmiş kaydı düzeltmez. Rapor rakamı "yanlış" diye itiraz edildiğinde sorun çoğu zaman rapordan değil, veri girişinden çıkar.
Sık görülen nedenler
- Geç girilen belge: alış irsaliyesi üç gün sonra girildiyse o üç günün stok raporu eksiktir.
- Yanlış tarih: ayın 2'sinde kesilen fatura ayın 30'u tarihiyle girildiyse ay kapanmış raporlar değişir.
- Taslak kalan belge: onaylanmamış irsaliye stoktan düşmez ama satış onu kesildi sanır.
- Birim karışıklığı: sac kiloyla alınıp adetle tüketiliyorsa çevrim yanlışsa stok değeri de yanlıştır.
- Elle düzeltilmiş Excel: rapor Excel'e alınıp elle "düzeltildiğinde" bir sonraki ay aynı düzeltme yeniden yapılır ve kimse neyin değiştiğini bilmez.
Çok rapor, az okuma
Rakamın tutmamasının bir nedeni de raporun fazlalığıdır. Aynı soruya cevap veren üç rapor varsa, üç kişi üç ayrı rakamla toplantıya gelir: biri sipariş tarihine, biri irsaliye tarihine, biri fatura tarihine göre saymıştır. Her soru için tek bir rapor belirlemek ve herkesin ona bakması, tartışmayı rakamın kendisinden nedenine taşır. Hangi raporun "resmi" sayılacağını yönetim bir kez söylemelidir.
Bir raporun rakamına itiraz edildiğinde doğru yol, rakamın altındaki belgeye inmektir. Ekstreden kaynağa gidebilen bir program bu işi dakikalara indirir.
Ücretsiz ERP seçerken rapor tarafında ne sorulmalı?
Bir ücretsiz ERP'nin gerçekten işe yarayıp yaramadığı çoğu zaman ilk ay sonunda, rapor istendiğinde anlaşılır. Raporlar bazı modellerde ek modül olarak satılır; ücretsiz sürümde yalnız birkaç temel liste kalabilir. Karar vermeden önce şu sorular sorulmalıdır:
| Soru | Neden önemli |
|---|---|
| Raporlar ücretsiz sürümde var mı, ayrı paket mi? | Programın asıl değeri çoğu zaman rapordadır. |
| Her rapor Excel'e alınabiliyor mu? | Özel analiz ve veri teslimi için gerekir. |
| PDF'te Türkçe karakterler doğru basılıyor mu? | Müşteriye giden ekstre ve irsaliye bozuk çıkmamalı. |
| Rapor yetkiye bağlı mı? | Göremediğiniz listenin çıktısını alamamalısınız. |
| Süzgeçler kaydedilebiliyor mu? | Her ay aynı tarih ve cari seçimini baştan yapmamak için. |
| Eksik rapor nasıl eklenir? | Sorgu yazacak kişi firmada mı, sağlayıcıda mı? |
Açık kaynak modellerde rapor eklemek genellikle kod ya da sorgu yazmak demektir; bunu yapacak birinin firmada olup olmadığı baştan düşünülmelidir. Modellerin genel karşılaştırması Ücretsiz ERP rehberinde.
Rapor yetkisi de ayrıca düşünülmelidir: kârlılık ve maliyet raporlarının kimde açık olacağı, kullanıcı ve rol düzeninin parçasıdır. Bunu kullanıcı ve yetki yönetimi yazısında işledik.
Ay sonunda hangi raporlar kontrol edilir?
Ay sonunda kontrol, rakam üretmekten önce kayıtların tamam olduğunu görmektir. Önce faturalanmamış irsaliye, onaylanmamış belge ve eksi stok listeleri boşaltılır; sonra mizan ve KDV hazırlığına geçilir.
Sıra şöyle işler: irsaliyeler faturalanır, alış faturaları irsaliyelerle eşleştirilir, banka ekstreleri işlenir, kasa sayılır. Ardından mizan alınır ve 191 ile 391 hesaplarının KDV beyannamesi hazırlığıyla tuttuğu görülür. KDV ve tevkifat uygulamasında güncel kurallar için Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yayımladığı tebliğler esas alınır. Stok değeri ve kârlılık raporu en sona kalır, çünkü önceki adımların hepsine bağlıdır.
Ücretsiz ERP kullanan küçük firmalarda muhasebe çoğu zaman dışarıdaki bir mali müşavirdedir. Bu durumda ay sonu raporlarının müşavire nasıl ulaşacağı baştan konuşulmalıdır: mizan ve KDV hazırlığı PDF olarak mı gidecek, müşavir programa kendi kullanıcısıyla mı girecek? İkincisi daha az yazışma gerektirir; müşavire yalnız muhasebe ve rapor ekranlarını açan bir rol vermek yeterlidir.
PakERP One'da raporlar nerede?
PakERP One'da ayrı bir rapor menüsü yoktur; rapor, ilgili ekranın içindedir. Her listenin araç çubuğunda Raporlar ▾, her formda Yazdır ▾ bulunur. 152 kayıtlı rapor PDF ve Excel olarak aynı veriden üretilir ve hepsi ücretsiz programın parçasıdır.
- 103 Satış Siparişleri: satır bazında teslim takibi; teslim tarihi geçen satır kırmızı, 7 gün kalan sarı görünür.
- 802 Cari Ekstre ve 803 Yaşlandırma: FIFO açık kalem mantığıyla vadesi geçen ve bugün vadeli tutarlar; ekstrede sağ tık "Kaynağa Git" ile belgeye inilir.
- 808 Tarihli Ödeme Listesi: gün gün çıkacak ödemeler.
- 8120 İş Emirleri ve Üretim Panosu: açık iş emirlerinin ilerlemesi ve kalan miktarı.
- 301 Stok Kartları: Stok Ekstresi ve Stok Durumu; 313 Lot İzleme ile mamul lotundan hammadde lotuna soy ağacı.
- 901 Muhasebe Fişleri ve 940 KDV beyannamesi hazırlığı: ay sonu kapanışı için.
Rapor seçilince süzgeç penceresi tarih, cari, depo gibi alanları sorar ve bu değerler ön ayar olarak saklanır; ertesi ay yalnız tarih değişir. Sık kullanılan raporlar Çalışma Alanım'daki Raporlarım bölümüne eklenir. Rapor, bağlı olduğu ekranın yetkisiyle açılır; PDF ve Excel için rolde yazdırma yetkisi gerekir. Rapor galerisi Raporlar modülü sayfasında, kullanım adımları Raporlar kılavuzunda.