Stok sayım farkı, sayılan miktar ile sistemdeki miktar arasındaki farktır ve çoğu zaman hırsızlıktan değil kayıttan doğar: girilmemiş üretim bildirimi ya da fason dönüşü, yanlış ürün ağacı miktarı, birim katsayısı hatası, karışan kod, lot ya da depo. Farkın işareti ve biçimi nedenini gösterir; örneğin iki kodda eşit ve zıt fark kod karışmasıdır. Nedeni bulunan fark asıl belgesiyle, bulunamayan fark ise nedeni yazılarak sayım fişiyle düzeltilir.
Yıl sonu sayımı bitti. Liste 214 kalemde fark gösteriyor, net tutar eksi 186 bin lira. Patronun ilk sorusu belli: "Çalınıyor mu?" Depo sorumlusu savunmaya geçiyor, üretim müdürü bildirimlerin girildiğini söylüyor, muhasebe farkı bir an önce fişle kapatıp kapanışa geçmek istiyor.
Bu noktada yapılan en pahalı hata, farkı nedenini bulmadan kapatmaktır. Sayım farkı bir sonuçtur; nedeni kayıt düzeninde bir yerde durur ve kapatılan fark gelecek sayımda yeniden çıkar. Sayımın kendisinin nasıl yürütüleceği depo sayımı yazısında anlatılıyor; bu yazının konusu, sayım bittikten sonra farkların nasıl okunacağı ve nasıl kayda geçirileceği.
Tam boyutİçindekiler
- Sayım farkı neden hemen fişle kapatılmamalı?
- Stok sayım farkının kök nedenleri nelerdir?
- Sayım farkının nedeni nasıl bulunur?
- Örnek: altı kalemlik bir sayım sonucu nasıl teşhis edilir?
- Sayım farkı kayda nasıl düzeltilir?
- Sayım doğruluğu nasıl ölçülür?
- Kontrol listesi: sayımdan sonraki bir hafta
- PakERP One'da sayım farkı ve düzeltme
- Sık sorulan sorular
Sayım farkı neden hemen fişle kapatılmamalı?
Çünkü sayım fişi bakiyeyi düzeltir ama nedeni siler. Fark bir üretim bildiriminin eksik girilmesinden doğduysa, sayım fişiyle kapatıldığında o iş emrinin maliyeti eksik, hammadde tüketimi yanlış, mamulün izlenebilirliği kopuk kalır. Bir sonraki sayımda aynı neden aynı farkı yeniden üretir.
Doğru sıra şöyledir: önce farklar sınıflandırılır, nedeni bulunanlar kendi asıl belgesiyle düzeltilir, yalnız geriye kalan açıklanamayan fark sayım fişine girer. Bu yaklaşım sayımdan sonra birkaç günlük ek iş getirir. Karşılığında hem bakiye hem de bakiyeyi oluşturan kayıtlar doğru olur.
Stok sayım farkının kök nedenleri nelerdir?
Üretim firmalarında sayım farkları dokuz grupta toplanır ve bunların çoğu bir kaydın eksik, geç ya da yanlış girilmesidir. Fiziki kayıp listenin sonundadır.
| Neden | Farkın görünüşü | Kalıcı önlem |
|---|---|---|
| Kayıt zamanlaması (sayım anında girilmemiş hareket) | Gelen ya da giden bir sevkiyat büyüklüğünde fark | Sayım öncesi hareket kesme saati |
| Eksik üretim bildirimi ya da fire | Hammadde fazla, mamul eksik | Bildirim vardiya içinde, fire nedeniyle |
| Ürün ağacı miktarı hatası | Üretim miktarıyla orantılı, hep aynı yönde fark | Reçeteyi gerçek tüketimle karşılaştırmak |
| Birim ya da katsayı hatası | Çok büyük ya da 10, 100, 1.000 katlı fark | Kartta birim ve katsayı denetimi |
| Kod karışması | İki benzer kodda eşit ve zıt fark | Benzer parçaları ayrı yere koymak, okutmak |
| Lot, nitelik ya da depo karışması | Toplam tutuyor, kırılımda fark var | Çıkışta lotu ve depoyu doğru seçmek |
| Fason ve müşteri mülkü | Fasoncudaki ya da müşterideki mal depoda aranıyor | Fason deposu, dönüş kaydı |
| Sayım hatası | Kasa içi adedin katı kadar fark, çift sayım | Kör sayım, ikinci ekip kontrolü |
| Fiziki kayıp ve hasar | Küçük, dağınık, açıklanamayan eksikler | Erişim kontrolü, hasar kaydı |
Eksi bakiye de aynı nedenlerin erken bir işaretidir; sayıma kadar beklemeden yakalanma yolu negatif stok nedenleri yazısında.
Sayım farklarını nedenine göre ilk kez sınıflandıran firmalarda açıklanamayan kısım çoğu zaman toplam farkın küçük bir bölümünde kalır. Asıl iş, sayım sonrasında değil sayımdan önceki aylarda yapılır: bildirimin geç girilmesi, fason dönüşünün beklemesi ve reçetedeki yuvarlak sayılar farkın büyük kısmını üretir.
Sayım farkının nedeni nasıl bulunur?
Farkın işareti, büyüklüğü ve hangi kalemlerle birlikte göründüğü nedeni büyük ölçüde ele verir. Farklar tek tek değil, örüntüye göre okunur.
- Eşit ve zıt çiftleri ayırın: bir kodda artı 240, benzer bir kodda eksi 240 varsa mal yanlış koda girmiş ya da yanlış koddan çıkmıştır. Sağ ve sol versiyonlar, aynı ölçünün farklı kalınlıkları ilk bakılacak yerdir.
- Kırılımı kontrol edin: kalemin toplamı tutuyor ama bir lotta artı, ötekinde eksi varsa sorun miktarda değil, lot seçimindedir; bakiyeyi değil lotu düzeltin.
- Katları arayın: fark kasa içi adedin tam katıysa (48, 96, 144) bir kasa ya atlanmış ya iki kez sayılmıştır. Fark 1.000 katına yakınsa birim hatası vardır.
- Üretimle oranlayın: hammaddedeki fark dönemdeki üretim miktarıyla orantılıysa reçete miktarı yanlıştır.
- Hareketleri sayım tarihinin çevresinde okuyun: sayımdan bir gün önce ya da sonra girilmiş büyük bir giriş ya da çıkış, farkın tamamını açıklayabilir.
- Fason ve müşteri tarafını sorun: depoda bulunamayan yarı mamul bir fasoncuda olabilir; fasoncudaki stoğun izlenmesi fasoncudaki stok takibi yazısında.
- Kalanı açıklanamayan say: yukarıdakilerin hiçbirine uymayan fark, açıklanamayan farktır ve öyle kaydedilir.
Örnek: altı kalemlik bir sayım sonucu nasıl teşhis edilir?
Rakamlar temsilidir. Bir pres ve kaynak atölyesinin sayım sonucundan altı kalem:
| Kalem | Sistem | Sayılan | Fark | Fark (TL) | Teşhis |
|---|---|---|---|---|---|
| Braket sağ | 1.200 | 1.440 | +240 | +10.080 | Sol braketle kod karışması |
| Braket sol | 2.000 | 1.760 | -240 | -10.080 | Sağ braketle kod karışması |
| M8 kaynak somunu | 42.000 | 36.500 | -5.500 | -9.900 | Reçetede 2, gerçekte parça başı 2,5 somun |
| DKP 1,5 mm levha | 380 | 392 | +12 | +7.080 | Artık levha parçaları adet sayılmış |
| Kaplamadan dönen yarı mamul | 0 | 3.000 | +3.000 | +42.000 | Fason dönüş irsaliyesi girilmemiş |
| Mamul | 960 | 940 | -20 | -1.700 | Açıklanamayan |
Net fark artı 37.480 TL çıkıyor; tablo ilk bakışta "stok fazla, sorun yok" diyor. Mutlak fark ise 80.840 TL. Altı kalemden beşinin nedeni kayıt düzeninde; gerçekten açıklanamayan yalnız 1.700 TL. Somun farkı 11.000 adetlik üretimin parça başı yarım somunu (11.000 x 0,5 = 5.500) olarak açıklanıyor: reçete düzeltilmezse bu fark her ay tekrarlanacak. Birim ve katsayıdan doğan farkların izi kg, adet ve metre dönüşümü yazısında.
Sayım farkı kayda nasıl düzeltilir?
Nedeni bulunan fark, o nedeni ortadan kaldıran asıl belgeyle düzeltilir; sayım fişi yalnız açıklanamayan kısım içindir. Örnekteki altı kalem şöyle kapanır:
- Kod karışması: sağ ve sol braket arasında kod değişikliği (virman) fişi; ilgili sevkiyat belgesi de kontrol edilir.
- Reçete hatası: ürün ağacında somun miktarı 2,5'e düzeltilir; geçmiş dönemin eksik tüketimi tek bir çıkış fişiyle, açıklamasında reçete düzeltmesi yazılarak düşülür.
- Artık levha: tam levha sayılan artık parçalar ayrılır; artık sac ayrı bir kayıtla izlenir. Yöntemi sac kesimde fire ve artık sac yazısında.
- Fason dönüşü: eksik fason geliş irsaliyesi gerçek tarihiyle girilir; iş emri ilerlemesi de böylece doğru olur.
- Açıklanamayan: sayım fişiyle, sayım tarihli ve neden açıklamasıyla kapatılır.
Muhasebe tarafında tek düzen hesap planı, nedeni araştırılan sayım noksanı için 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları, sayım fazlası için 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesaplarını sunar; araştırma sonuçlanınca bu hesaplar ilgili gider ya da gelir hesabına kapatılır. Hangi farkın hangi hesapta bekleyeceğine ve dönem sonunda nasıl kapanacağına mali müşavirle birlikte karar verilir.
Sayım doğruluğu nasıl ölçülür?
İki ölçü birlikte izlenir: kalem bazında doğruluk oranı ve mutlak fark tutarı. Net fark tek başına kullanılmaz, çünkü artı ve eksi farklar birbirini götürür ve sorunu gizler.
- Kalem doğruluk oranı = farkı tolerans içinde kalan kalem sayısı / sayılan kalem sayısı. Tolerans kaleme göre konur; pahalı kalemde sıfır, cıvata gibi tartıyla sayılan kalemde yüzde 1 gibi.
- Mutlak fark oranı = farkların mutlak değerlerinin toplamı / sayılan stok değeri. Örnekte 80.840 TL'lik mutlak fark, net 37.480 TL'nin iki katından fazladır.
- Neden dağılımı: her sayımda farkların kaç tanesi hangi nedenden çıktı? Aynı neden üst üste iki sayımda başı çekiyorsa önlem işlememiştir.
Yılda bir genel sayım yerine A sınıfı kalemlerin her ay, diğerlerinin daha seyrek sayıldığı döngüsel sayım, nedenleri tazeyken yakalar. Raf ve göz bazında sayım ise farkın yerini de gösterir; adres düzeni depo lokasyon adresleme yazısında.
Kontrol listesi: sayımdan sonraki bir hafta
- Sayım listesinde sistem miktarı sayım sırasında gizli miydi (kör sayım)?
- Sayım anındaki bekleyen irsaliyeler ve bildirimler listelendi mi?
- Eşit ve zıt fark çiftleri ayrıldı mı?
- Toplamı tutan ama lot ya da depo kırılımında fark veren kalemler ayrıca incelendi mi?
- Hammadde farkları dönemdeki üretimle oranlandı mı?
- Fasoncu ve müşterideki stok sorgulandı mı?
- Nedeni bulunan her fark asıl belgesiyle mi düzeltildi?
- Sayım fişine yalnız açıklanamayan fark mı girdi ve nedeni yazıldı mı?
- Net farkın yanında mutlak fark da raporlandı mı?
- Reçete ve katsayı düzeltmeleri ileriye dönük olarak yapıldı mı?
PakERP One'da sayım farkı ve düzeltme
PakERP One'da sayım, fark raporu ve düzeltme ayrı ekranlarda yapılır; farkın nedenini bulmak için stok ekstresi ve izlenebilirlik aynı programdadır. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
- 310 Sayım: depo seçilir; satırlar lokasyon, stok grubu ya da nitelikle daraltılarak hazırlanır, sistem miktarı gösterilmeden saydırılabilir. Onayda yalnız farklar için stok hareketi yazılır.
- Sayım Fark Raporu (310, Raporlar ▾): sistem, sayılan, fark, fark kg ve kartın ortalama maliyetiyle fark tutarını fiş ya da depo gruplu verir; satır açıklaması da raporda görünür. PDF ve Excel alınır; mutlak fark Excel'de hesaplanır.
- Stok Ekstresi: kalemin hareketleri tarih, belge, depo, lot ve yürüyen bakiyeyle listelenir; sağ tık "Kaynağa Git" belgeyi açar. Sayım tarihinin çevresindeki hareketler buradan okunur.
- 305 Stok Virman: kod karışmasında mal doğru koda taşınır. 303 Stok Çıkış Fişi reçete düzeltmesi gibi açıklanmış tüketimler için kullanılır.
- 329 Depo Bakiye Düzeltme: bir kartın depo, lot, nitelik ve lokasyon kırılımındaki bütün bakiyeleri tek ekranda görünür, eksiler kırmızıdır; yazılan yeni miktar depo başına bir sayım fişi olarak işlenir ve 310'da görünür, gerekirse iptal edilir.
- 8121 Üretim Bildirimleri ve 8135 İzlenebilirlik: eksik bildirim ve lot karışması burada bulunur.
Ayrıntılar Stok, Lot ve Nitelik sayfasında.
Stok takip programı: depo bakiyesi, stok ekstresi ve lot seçimi
Depo, lot ve nitelik kırılımında stok durumu, stok ekstresi, sevkiyatta lot seçimi ve hazır stok raporları.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı