Fasoncudaki stok, mülkiyeti sizde olup fiziksel olarak fasoncunun tezgahında duran maldır ve her fasoncu için ayrı bir depo gibi izlenir. Bakiye şu formülle bulunur: gönderilen miktar eksi sağlam dönen, eksi kabul edilen fire. Bu rakam ayda bir fasoncunun kendi listesiyle kalem kalem karşılaştırılır; fark çıkarsa girilmemiş geliş, kaydedilmemiş fire ya da yanlış lot aranır. Partinin kaç gündür dışarıda olduğu da ayrıca izlenir.
Yıl sonu sayımı. Depo ekipleri raflarda sayıyor, sayım listeleri doluyor. Sonra biri soruyor: kaplamacıda kaç adet flanş var? Isıl işlemcide? Kimse kesin bir rakam veremiyor. Telefon açılıyor, fasoncu kendi defterine bakıyor, iki rakam birbirini tutmuyor.
Fasoncudaki stok sayımın kör noktasıdır. Mal sizin ama sizin rafınızda değil; kayıt tutulmazsa ne sayılabilir ne de sorgulanabilir. Fasonun genel akışı fason üretim takibi rehberinde, sevk belgesinin nasıl düzenleneceği fason irsaliyesi yazısında anlatıldı. Geriye tek bir soru kalıyor: fasoncunun elindeki malı her gün bilinen, ay sonunda da doğrulanan bir rakama nasıl çevirirsiniz?
Tam boyutİçindekiler
- Fasoncudaki stok kimin stoğudur?
- Fasoncudaki stok hangi yöntemlerle izlenir?
- Fasoncudaki bakiye nasıl hesaplanır?
- Fasoncuyla stok mutabakatı nasıl yapılır?
- Mutabakatta çıkan farklar nereden gelir?
- Fasonda bekleme süresi neden izlenmeli?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da fasoncudaki stok
- Sık sorulan sorular
Fasoncudaki stok kimin stoğudur?
Sizin. Fasona gönderilen sac, döküm ya da yarı mamul satılmış değildir; yalnızca işlenmek üzere başka bir adrese taşınmıştır. Mülkiyet sizde kaldığı için bu mal envanterinizin, dolayısıyla sayımınızın ve maliyetinizin parçasıdır.
Bu yüzden fason sevki satış gibi kaydedilmez. Satış kaydı malı stoktan düşürür; ay sonunda envanter olduğundan az görünür, fasondan dönen parça ise hiç yoktan gelmiş gibi girer. Doğru kayıt bir yer değiştirmedir: kendi deponuzdan fasoncunun deposuna. Toplam stok aynı kalır, yalnızca malın nerede olduğu değişir.
Bir ayrıntı daha var. Fasondaki mal çoğu zaman bir aşamanın ortasındadır: preslenmiş ama kaplanmamış, tornalanmış ama ısıl işlem görmemiş. Bu aşama bilgisi kaybolursa dönen parçanın hangi aşamaya geçtiği de karışır. Aşamaları ayrı izleme mantığı operasyon bazlı stok yazısında ayrıntılı.
Fasoncudaki stok hangi yöntemlerle izlenir?
Üç yaygın yöntem var; en güvenilir olanı her fasoncuya ayrı bir depo açmaktır. Diğer ikisi küçük hacimde işe yarar ama fasoncu ve kalem sayısı arttıkça dağılır.
| Yöntem | Nasıl çalışır | Zayıf yanı |
|---|---|---|
| Defter ya da Excel | Giden ve gelen irsaliyeler elle bir listeye yazılır | Bir satır atlanınca bakiye sessizce bozulur; lot bilgisi tutulmaz |
| Tek ortak fason deposu | Tüm fasoncuların malı tek depoda toplanır | Hangi fasoncuda ne olduğu ayrılamaz; mutabakat telefonla yapılır |
| Fasoncu başına depo | Her fasoncunun kendi deposu, sevk transfer, geliş aşama değişimi olarak girer | Kurulumu disiplin ister; geliş aynı gün girilmezse bakiye şişer |
| Fason siparişi bazlı takip | Her gönderim bir fason siparişine bağlanır, gönderilen, dönen ve fire sipariş üstünde sayılır | Siparişsiz yapılan sevkler takibin dışında kalabilir |
Sahada en iyi sonuç son iki yöntemin birlikte kullanılmasından çıkar: depo bakiyesi fasoncunun elinde fiziken ne olduğunu, fason siparişi ise o malın hangi iş için gittiğini söyler.
Hangi yöntem seçilirse seçilsin, fasoncu kartında iki bilgi baştan net olmalı: fasoncunun hangi işi yaptığı (kaplama, ısıl işlem, taşlama) ve normal dönüş süresi. Bu iki bilgi olmadan ne bakiye yorumlanabilir ne de geciken parti fark edilir. Aynı fasoncu birden fazla iş yapıyorsa, her iş için ayrı satır ya da ayrı fason siparişi açmak mutabakatı sadeleştirir.
Fason takibine yeni geçen firmalarda ilk mutabakatta genellikle iki tür satır çıkar: gerçekten fasonda olan mal ve yıllardır kapanmamış eski bakiyeler. Açılışta her fasoncuyla bir kez oturup eldeki malı sayarak başlamak, eski bakiyelerin yeni kayda taşınmasını önler.
Fasoncudaki bakiye nasıl hesaplanır?
Fasoncudaki bakiye = gönderilen miktar - sağlam dönen miktar - kabul edilen fire - kabul edilen kayıp. Hesap her stok kartı, her aşama ve mümkünse her lot için ayrı yapılır.
Örnek (temsili rakamlarla): bir ay içinde kaplamacıya 3 sevkle toplam 12.000 adet preslenmiş braket gönderildi. Aynı ay 4 gelişle 10.850 adet kaplanmış braket döndü. Fasoncu 60 adedi kaplama hatası nedeniyle hurdaya ayırdığını bildirdi ve bu fire kabul edildi.
- Gönderilen: 12.000 adet
- Sağlam dönen: 10.850 adet
- Kabul edilen fire: 60 adet
- Fasoncudaki bakiye: 12.000 - 10.850 - 60 = 1.090 adet
Fasoncu kendi listesinde 1.040 adet yazıyorsa aradaki 50 adet açıklanmalıdır. Bu fark ya girilmemiş bir geliş kaydında, ya kaydı yapılmamış bir firede, ya da başka bir lotun içine karışmış bir partide saklıdır.
Ağırlıkla çalışan işlerde (galvaniz, boya) rakamı hem adet hem kilo olarak tutmak işe yarar. Kilodaki fark kaplama kalınlığından gelebilir, adetteki fark ise gerçekten eksik parçadır.
Fasoncuyla stok mutabakatı nasıl yapılır?
Ayda bir, aynı kesim tarihiyle iki listeyi yan yana koyarak. Sizin fasoncu deposu bakiyeniz ile fasoncunun kendi elindeki mal listesi kalem kalem eşlenir; farklar belgeyle kapatılır.
- Kesim tarihini belirleyin: örneğin ayın son iş günü saat 17.00. O saatten sonraki sevk ve gelişler bir sonraki aya kalır.
- Bekleyen belgeleri girin: yolda olan, teslim alınmış ama kaydedilmemiş tüm fason gelişleri kesimden önce sisteme işlenir.
- Listeyi gönderin: fasoncuya stok kodu, aşama, lot ve miktar içeren bakiye listesi gider. Fasoncu kendi sayımını aynı biçimde döner.
- Farkları sınıflayın: zamanlama farkı (yoldaki mal), kayıt farkı (girilmemiş geliş veya fire), gerçek fark (kayıp).
- Kapatın: kayıt farkları belgeyle düzeltilir, gerçek kayıp için fasoncuyla yazılı mutabakat yapılır ve fire ya da kayıp kaydı girilir.
- Tutanağı saklayın: imzalı mutabakat listesi ilgili döneme eklenir; bir sonraki ay başlangıç rakamı bu listedir.
Fire ve eksik parçanın nasıl yönetileceği fasonda fire ve eksik parça yazısının konusu.
Mutabakatta çıkan farklar nereden gelir?
Farkların çoğu kayıp değil, kayıt gecikmesidir. Sahada en sık görülen nedenler şunlardır:
- Geliş irsaliyesi mal kabulde bekletilmiş, sisteme birkaç gün sonra girilmiştir.
- Fasoncu iki partiyi tek irsaliyeyle göndermiş, gelen miktar yanlış partiye yazılmıştır.
- Fire fasoncunun faturasında ya da e-postasında bildirilmiş ama stok kaydına dönüşmemiştir.
- Aynı parça iki farklı aşamada fasona gitmiştir (örneğin önce ısıl işlem, sonra kaplama) ve aşamalar karıştırılmıştır.
- Numune ya da deneme parçası irsaliyesiz gönderilmiştir.
Gerçek kayıp nadirdir ama olur. Bu durumda kaybın kimin sorumluluğunda olduğu fason sözleşmesine göre belirlenir; kayıt tarafında ise miktar fasoncu deposundan fire ya da kayıp olarak düşülür, karşılığında fasoncuya borç dekontu kesilip kesilmeyeceği ayrı karara bağlanır.
Fasonda bekleme süresi neden izlenmeli?
Çünkü bakiye doğru olsa bile unutulan parti planı bozar. Fasoncuda 40 gündür bekleyen 300 adet yarı mamul, sayımda doğru görünür ama siparişin terminini çoktan kaçırmıştır.
Her fason gönderimi için gönderim tarihi tutulur ve bugünle arasındaki gün farkı listelenir. Sahada işe yarayan basit bir kural: işin normal dönüş süresinin iki katını geçen parti kırmızıya boyanır ve haftalık toplantıda sorulur. Kaplamada normal süre 5 iş günüyse 10 günü geçen parti, ısıl işlemde 7 günse 14 günü geçen parti listeye düşer.
Aylardır açık duran küçük bakiyeler de ayrıca ele alınmalıdır. Bunlar çoğunlukla yıllar önce gidip dönmüş ama kaydı kapatılmamış partilerdir; her mutabakatta aynı satır olarak tekrar ettikçe gerçek farkları gölgeler.
Sık yapılan hatalar
- Fason sevkini satış irsaliyesiyle kesmek: mal stoktan düşer, dönen parça sıfırdan girer, lot bağı kopar.
- Tüm fasoncuları tek depoda toplamak: mutabakat için elde fasoncu bazında rakam kalmaz.
- Gelişi fatura gelince girmek: fatura ay sonunda gelir; o ana kadar fasoncu deposu şişik, ana depo eksik görünür.
- Fireyi kayda almamak: fasoncu deposunda asla kapanmayan küçük bakiyeler birikir.
- Aşama bilgisini tutmamak: ham ve işlenmiş parça aynı kodla karışır, hangisinin fasonda olduğu anlaşılmaz.
- Mutabakatı yılda bir yapmak: on iki aylık farkın kaynağını bulmak neredeyse imkansızdır.
PakERP One'da fasoncudaki stok
PakERP One fasoncudaki malı ayrı bir depo bakiyesi olarak tutar; sevk transfer, geliş aşama değişimi olarak işlenir ve nitelik ile lot korunur.
- 801 Cari Kartlar ve 320 Depolar: cari fasoncu olarak işaretlenir, fasoncuya ait depo tanımlanır.
- 102 Satış İrsaliyeleri ve 202 Alış İrsaliyesi: irsaliye türü Fason seçilince sevk kendi deponuzdan fasoncu deposuna transfer olur; geliş aynı kartı yeni nitelik ve yeni lotla alır. Elle kesilen fason irsaliyesi açık iş emrinin fason operasyonuna kendiliğinden bağlanır.
- 8124 Fason Siparişleri, 8125/8126 fason sevk ve geliş: her gönderimin gönderilen, dönen ve fire miktarı sipariş üstünde izlenir.
- 8127 Fason Stok Mutabakatı: fasoncu bazında bakiye listesi; fasoncunun kendi listesiyle karşılaştırılacak rakam budur. Listeler Raporlar menüsünden PDF ve Excel olarak alınır.
- Üretim Panosu, Fasonda sekmesi: fasoncu sütunlarında hangi parçanın, hangi nitelikte, kaç gündür dışarıda olduğu görünür.
- 8135 İzlenebilirlik: fasondan dönen lot, gönderilen lota ve hammadde alışına kadar şemada izlenir.
Program ücretsizdir; fason modülü ayrı bir eklenti değildir. Ayrıntılar fason modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Ayakkabı Üretiminde Stok ve Seri Takibi Nasıl Yapılır?.