1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Poka-Yoke Nedir
Üretim Rehberi · Kalite

Poka-Yoke (Hata Önleme) Nedir? Türleri, Pres ve Montajdan Örnekler, Günlük Doğrulama

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Poka-yoke, hatanın yapılmasını fiziksel olarak imkansız kılan ya da yapıldığı anda durduran basit düzeneklerdir. Asimetrik bir pim parçanın ters takılmasını engeller, bir sensör eksik somunlu parçanın kalıptan çıkmasını durdurur. Üç temel yöntemi vardır: temas (biçim veya varlık), sabit değer (sayı) ve adım sırası. Düzenek ancak düzenli olarak hatalı numuneyle denendiğinde güvenilirdir.

Kaynak hücresinde bir operatör vardiya boyunca yüzlerce brakete dört somun kaynatır. Bir parçada üçüncü somunu koymayı unutması için uzun bir dikkatsizlik gerekmez; telefonun çalması yeter. Göz kontrolü bu hatayı çoğu zaman yakalar. Çoğu zaman.

Poka-yoke bu «çoğu zaman»ı ortadan kaldırmaya çalışır. Japonca «dikkatsizlik hatasını önleme» anlamına gelen terim, Shigeo Shingo'nun Toyota'daki çalışmalarıyla yaygınlaştı. Fikir şudur: insan hata yapar, süreç bunu kabul etmeli ve hatanın ürüne dönüşmesine izin vermemelidir.

Hızlı üretim bildirimi (8121): İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.Tam boyut
Hızlı üretim bildirimi (8121) · İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.

Poka-yoke nedir, kontrol ile farkı ne?

Poka-yoke, hatayı insanın dikkatine bırakmadan engelleyen ya da hemen yakalayan düzenektir. Kontrol ise hatanın olup olmadığına sonradan bakar ve bir insana ya da bir ölçüme dayanır.

Fark, hatanın kaç parça sonra fark edildiğindedir. Final kontrolde bulunan eksik somun, o ana kadar kasaya giren tüm parçaları şüpheli yapar. Kaynak fikstüründeki bir varlık sensörü ise eksik somunlu parçanın fikstürden çıkmasına izin vermez; hata bir parçada kalır.

Shingo iki tür etki tanımlar: durdurma (makine çalışmaz, parça kilitlenir) ve uyarı (ışık yanar, sesli ikaz verilir). Uyarı türü daha ucuzdur ama yine insana dayanır; gürültülü bir preshanede sesli ikaz kolayca duyulmaz. Önemli özelliklerde durdurma türü tercih edilir.

Poka-yoke yöntemleri nelerdir?

Üç temel yöntem vardır ve sahadaki düzeneklerin çoğu bunlardan birine uyar.

YöntemNeye bakarSahadan örnek
Temas (biçim ya da varlık)Parçanın şekli, konumu, var olup olmadığıKalıpta asimetrik pim: parça ters konursa oturmaz. Fikstürde somun varlık sensörü.
Sabit değer (sayı)Belirli sayıda işlemin yapılıp yapılmadığıTork tabancası sayacı: 6 cıvata sıkılmadan parça tutucu açılmaz. Montaj kitinde boş kalan göz.
Adım sırasıİşlemlerin doğru sırada yapılmasıIşıklı kutulardan malzeme alma sırası; sıra bozulursa sonraki kutu açılmaz.

Bu yöntemlere sahada sık eklenen bir dördüncü grup daha vardır: ölçüme dayalı otomatik ayırma. Örneğin enjeksiyon parçalarının tek tek tartılıp ağırlığı aralık dışında kalanların ayrı bir kutuya düşürülmesi. Burada hata önlenmez ama ilk parçada yakalanır.

Sahadan not

En etkili poka-yoke fikirleri çoğu zaman o hatayı yıllardır yapan ya da gören operatörden gelir. Hata kaydı açılırken «bunu nasıl imkansız hale getiririz?» sorusu operatöre sorulduğunda, kalıphanede bir öğleden sonra yapılabilecek çözümler ortaya çıkar.

Pres, kaynak ve montajda hangi poka-yoke örnekleri kullanılır?

Pres hattı

  • Çift sac algılama: rulodan kesilmiş levha beslenirken iki sac yapışık gelirse sensör presi durdurur; hem kalıp hem parça korunur.
  • Kalıp içi parça konum sensörü: parça dayamaya tam oturmadıysa strok verilmez.
  • Strok sonu algılama: parça kalıptan atılmadıysa bir sonraki strok başlamaz.
  • Kalıp kodlama: yanlış kalıp bağlanırsa prese tanıtılan kalıp numarası tutmaz ve program açılmaz.

Kaynak ve talaşlı imalat

  • Somun ve saplama varlık sensörü: fikstür, eksik bağlantı elemanlı parçayı bırakmaz.
  • Asimetrik bağlama: parçanın aparata yalnız doğru yönde girmesi.
  • Takım ömrü sayacı: belirlenen adet dolunca tezgah takım değişimi ister.

Montaj ve paketleme

  • Kitleme tepsisi: her parçanın kendi gözü vardır; montaj sonunda boş göz kalırsa bir eksik var demektir.
  • Tartı ile adet doğrulama: kasa ağırlığı beklenen adetle uyuşmazsa etiket basılmaz.
  • Etiket ile barkod eşleştirme: kasaya yapıştırılan etiket ile parça üzerindeki kod okutulur; uyuşmazlıkta sevk durur. Ayrıntısı paket ve palet etiketi yazısında.

Poka-yoke yatırımı nasıl gerekçelendirilir? Örnek hesap

Düzeneğin maliyeti, önlediği hatanın müşteriye ulaşma maliyetiyle karşılaştırılır. Hesap için üç bilgi gerekir: hata oluşma oranı, mevcut kontrolün kaçırma oranı ve müşteride bir hatanın ortalama maliyeti.

Temsili rakamlarla kaynak hücresi örneği:

  1. Günde 2 vardiya, vardiya başına 2.000 braket: günde 4.000 parça, yılda 250 iş günüyle 1.000.000 parça.
  2. Eksik somun oluşma oranı binde 1: yılda 1.000 hatalı parça.
  3. Gözle final kontrolün bu hatayı kaçırma oranı yüzde 10 kabul edilsin: yılda 100 parça müşteriye ulaşır.
  4. Müşteri tarafında bu 100 parça 100 PPM demektir; her olayda ayıklama, nakliye ve olası hat duruşu maliyeti doğar.
  5. Varlık sensörlü fikstür oluşma oranını değiştirmez ama kaçmayı pratikte sıfıra indirir: eksik parça fikstürden çıkmaz.

Bu hesapta en tartışmalı rakam kaçırma oranıdır. Gözle kontrolün etkinliği, öznitelik ölçüm sistemi analiziyle ölçülebilir; yöntemi MSA yazısında. PPM'in müşteri tarafında nasıl sayıldığı da PPM hesaplama yazısında anlatılıyor.

Basit bir poka-yoke adım adım nasıl tasarlanır?

Hatanın fiziksel olarak nasıl oluştuğunu anlayarak ve en ucuz engeli arayarak. Temsili örnek: bir plastik enjeksiyon parçasına montajda metal burç çakılıyor; burç bazen ters yönde (pahlı tarafı içeride) takılıyor.

  1. Hatayı yerinde izleyin: burç kutudan nasıl alınıyor, hangi yönde tutuluyor, ters takılınca neden fark edilmiyor? İzleme sonucu: iki yön gözle zor ayırt ediliyor, pah küçük.
  2. Farkı büyütün ya da kullanın: pahlı ve pahsız uçlar arasındaki tek fark çaptaki küçük değişiklik. Çakma aparatının pimine bu farkı kullanan bir kademe eklenirse ters burç pime oturmaz.
  3. Engeli deneyin: kalıphanede birkaç saatlik işle pim değiştirilir; 50 doğru, 10 ters burçla deneme yapılır. Ters burçların hiçbiri pime oturmamalıdır.
  4. Hatalı numune ve doğrulama sıklığını belirleyin: ters takılmaya çalışılacak bir numune burç kırmızıya boyanır, vardiya başında denenir.
  5. Belgeleyin: PFMEA satırında tespit ve önleme kontrolleri güncellenir, kontrol planına doğrulama satırı eklenir.

Bu örnekte sensör, kamera ya da yazılım yoktur. Sahadaki poka-yoke çalışmalarının çoğu böyle başlar; elektronik çözüm, fiziksel engelin mümkün olmadığı yerde düşünülür.

Poka-yoke düzeneği her gün nasıl doğrulanır?

Bilinen hatalı bir numuneyle (sahada çoğu zaman «kırmızı tavşan» ya da «master hatalı parça» denir) düzeneğin hatayı yakaladığı gösterilerek. Doğrulanmayan bir sensör, bozulduğunda hiçbir şey söylemez ve tüm hatalı parçaları geçirir.

  1. Hatalı numuneyi hazırlayın: eksik somunlu bir braket, kırmızıya boyanır, numaralanır ve hücrede sabit yerinde durur.
  2. Sıklığı belirleyin: genellikle vardiya başı, ayrıca kalıp ya da fikstür değişiminden sonra.
  3. Denemeyi yapın: numune fikstüre konur, düzenek parçayı tutmalı ya da makineyi durdurmalıdır.
  4. Sonucu kaydedin: tarih, vardiya, düzenek no, sonuç ve imza.
  5. Reaksiyon planı: düzenek hatayı yakalamazsa üretim durur; son başarılı denemeden bu yana üretilen parçalar şüpheli sayılır ve yüzde yüz kontrol edilir.

IATF 16949'un hata önleme maddesi (10.2.4) bu düzeni ister: hata önleme yöntemlerinin PFMEA'da belgelenmesi, test sıklıklarının kontrol planında yazılması, düzeneğin arıza ya da benzetilmiş arıza ile denenmesi, kullanılan hatalı numunelerin tanımlanıp kontrol altında tutulması ve düzenek çalışmadığında uygulanacak reaksiyon planı. Bağlantının PFMEA tarafı için PFMEA yazısına bakabilirsiniz.

Poka-yoke için hangi hatadan başlanır?

Müşteriye ulaşma riski en yüksek ve gözle kontrolün zayıf kaldığı hatalardan. Bu adayları bulmak için dört kaynak birlikte okunur.

  1. PFMEA: şiddeti yüksek ve tespit puanı kötü olan satırlar. Tespit puanı insan kontrolüne dayanıyorsa düzenek için ilk adaydır.
  2. Müşteri şikayetleri: son iki yılın şikayetlerinde tekrar eden hata türleri. Bir kez kaçan hata, önlem alınmadıkça yine kaçar.
  3. Fire ve hurda verisi: Pareto'da üst sıradaki hatalar; özellikle eksik montaj, ters takma, yanlış parça gibi «unutma» türü hatalar.
  4. Operatör önerileri: hatayı en iyi bilen kişi her gün o işi yapandır.

Aday belirlendikten sonra hangi seviyede çözüleceği seçilir. Seviyeler etki gücüne göre sıralanır:

SeviyeNe yaparÖrnek
1. Kaynakta önlemeHata yapılamazAsimetrik pim, parça ters girmez
2. Oluştuğu yerde durdurmaHata yapılır ama parça istasyondan çıkamazSomun sensörü fikstürü kilitler
3. Sonraki istasyonda durdurmaHata bir istasyon sonra yakalanırMontajda eksik somunlu parça oturmaz
4. UyarıIşık ya da ses, karar insandaTork tabancasında eksik sayıda sıkma ikazı

Mümkün olan en üst seviye seçilir. Birinci seviye çoğu zaman tasarım ya da kalıp değişikliği ister; müşteriyle konuşulması gereken durumlar olabilir.

Poka-yoke uygulamasında sık yapılan hatalar

  • Devre dışı bırakılabilen düzenek: sensör sık hatalı alarm veriyorsa üzerine bant yapıştırılır. Yanlış alarm nedeni çözülmeden düzenek kalıcı değildir.
  • Bypass anahtarı: anahtar varsa kimin, hangi durumda kullanabileceği yazılı olmalı; mümkünse anahtarlı ve kayıtlıdır.
  • Doğrulama yapmamak: sensör aylardır bozuk, kimse fark etmemiş.
  • Hatalı numuneyi kaybetmek: kırmızı tavşan sağlam parçalara karışırsa sevk edilebilir; numune numaralı ve sayılı tutulur.
  • Uyarıyı durdurma sanmak: yanan bir lamba hatayı durdurmaz.
  • Pahalı çözüm aramak: çoğu etkili poka-yoke bir pim, bir dayama ya da bir şablondur; önce basit olan denenir.

PakERP One poka-yoke çalışmasını nasıl destekler?

PakERP One'da poka-yoke düzenekleri ya da doğrulama kayıtları için ayrı bir ekran yoktur; doğrulama formu kendi sisteminizde kalır. Program, hangi hatanın düzeneğe aday olduğunu ve düzenekten sonra hatanın gerçekten azalıp azalmadığını gösteren veriyi tutar.

  1. 8121 Üretim Bildirimleri ve 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: fire adedi ve nedeni her bildirimde girilir; düzenekten önce ve sonra aynı hata kodunun sıklığı karşılaştırılır.
  2. Hata / Fire Analizi raporu: hata kodu bazında döküm; Excel'e alınıp önce ve sonra dönemleri yan yana konur.
  3. 8128 Kalite Kontrol: final muayenede ret edilen miktarlar; kaçan hataların izlenmesi.
  4. 8129 Duruş kayıtları: düzeneğin durdurduğu makine duruşları neden koduyla kaydedilir; yanlış alarm sıklığı da buradan görülür.
  5. Evrak ekleri: düzenek talimatı ve hatalı numune fotoğrafı stok kartına eklenir.

Program ücretsizdir. Üretim ekranları üretim modülü sayfasında.

Konuyla ilgili: Kalite Maliyetleri Nasıl Hesaplanır? Önleme, Ölçme, Hata.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Poka-yoke ne demek?
Japonca bir terimdir ve dikkatsizlikten kaynaklanan hatayı önleme anlamına gelir. Üretimde, hatanın yapılmasını engelleyen ya da yapıldığı anda durduran basit düzenekleri anlatır.
Poka-yoke türleri nelerdir?
Yöntem olarak temas (biçim veya varlık), sabit değer (sayı) ve adım sırası; etki olarak da durdurma ve uyarı türleri vardır. Önemli özelliklerde durdurma türü tercih edilir.
Kırmızı tavşan nedir?
Hata önleme düzeneğinin çalıştığını doğrulamak için kullanılan, bilinen hatalı numune parçadır. Kırmızıya boyanır, numaralanır ve belirli aralıklarla düzeneğe verilerek düzeneğin onu yakaladığı gösterilir.
Poka-yoke düzeneği ne sıklıkla doğrulanmalı?
Sıklığı firma risk ve düzeneğin güvenilirliğine göre belirler ve kontrol planına yazar. Yaygın uygulama vardiya başında ve kalıp, fikstür ya da program değişikliğinden sonradır.
Poka-yoke pahalı mıdır?
Çoğu zaman değildir. Asimetrik bir pim, bir dayama ya da bir şablon etkili düzeneklerdir. Sensör ve görüntü işleme gerektiren çözümler, basit fiziksel çözüm mümkün olmadığında düşünülür.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.